Óðinn - 01.01.1934, Síða 22

22
ÓÐINN
og er þar einnig mjög fagurt, sjerstakleg á sól-
björtum langdegismorgnum og enda allan lið-
langan daginn, í góðu veðri.
Efsta undirstaða alls jarðvegs um mestalla
sveitina er hraun, meir eða minna brunnið,
ýmist blásið og
bert eða gróandi;
braun undirsönd-
um og aftur hraun
undir þynnri eða
þykkari jarðvegi
mjög mishæðóttra
heiða og renui-
sljettra valla; en
sjálfur jarðvegur-
inn er mold, aska
og sandur á víxl
í mismunandi
þykkum ogþunn-
um lögum, og all-
víða í hrærigraut
saman. Ber hjer
alt vitni um nána
nálægð Heklu, og aðfarir og afrek hennar á
umliðnum öldum.
Er jarðvegur þessi, sem vænta má, mjög þur,
þjettur og fastur fyrir víðast hvar; grasrót öll
grunnstæð og veik fyrir í hörku veðrum, og
nær hvergi nýtilegur torfvöllur. Á þurka vorum
og sumrum gengur því vanalegur húsdýraáburð-
ur mjög illa niður i jörðina, en skrælnar og
verður að rakast af. Verður þá venjulega gras-
lítið og harðslægt í meira lagi, svo að sjerstakt
lag og þol þarf til að »ná af strái«, eða slá vel.
En gott er þá grasið sem næst, og ágæt heyin,
sem fást, ef vel hirðist, og jafnast þá á við mun
meira annars konar hey. Annars er það merki-
legt, hve þessi jarðvegur virðist þó vera frjór,
ef nokkur skilyrði eru fyrir hendi, nýtinn og
nægjusamur með litið; því að þótt vor og sum-
ur verði yfirleitt þurkasöm, en aðeins áfall eða
náttfall gefist með jafni, þá verður vanalega
viðunanleg spretta, en í vætutíð bregst varla
gras. En sjerstaklega sjest þetta á söndunum
hjer. Fái þeir aðeins frið fyrir ágangi veðra og
fjenaðar, ber fljótt á gróðrinum, svo mjög skiftir
þar einatt um á mjög skömmum tima, enda
bera sandvarnir og sandgræðsla hjer tiltölulega
mjög fljótan og góðan árangur i bærilegri tíð.
En áður fyr hefur sveit þessi og framleitt mjög
mikið af stærri góðri á stórum svæðum, þ. e.
birkiskógi. Stærsta og kunnasta skógarsvæðið er
Merkurhraun, sem er flæmi stórt, og nær frá
Þjórsá sunnan Búrfells suður undir Galtalæk
og Leirubakka, og suðveslur að Mörk, sem er
eilt af sandeyddum stórbýlum sveitarinnar og
undir vesturbrún þessa hraunfláka. Hefur alt
þetta hraun, fram á siðuslu öld, verið skógi
vaxið að mestu. Eru enn ýmsir á lifi, sem
vel muna þar mikinn skóg viðsvegar, og hafa
sjálfir verið með í skógarsókn þangað til kola-
gerðar, eldiviðar og áreflis útihúsa, enda er hann
ekki enn aleyddur og verður vonandi aldrei.
Því enn eru þarna, norðaustast, laglegar leifar
skógarins, þár sem heitir að »Merkihvoli«, og
hefur þar verið áður eitt gæðabýlið, en nú lengi
stórskemt af sandi og óbyggilegt. Er núverandi
nafn að líkindum rangnefni í stað Merkur- eða
Markarhvoll. Að öðru leyti er alt þetta mikla
hraun nú skóglaust og mjög blásið og bert við-
ast, en þó eru i því ýmsir eldri eða yngri gras-
blettir og sumstaðar örfoka og byrjandi gróður.
Og enn er til einn fallegur skógarreitur í sveit-
inni, líklcga gamall armur út frá Merkurhrauns-
skógi. Sá reitur er í Skarfanes landi^ norður
við Þjórsá, gegnt Skriðufelli og Ásólfsstöðum í
Gnúpverjahreppi norðan árinnar, og heitir Lamb-
hagi. Báðir þessir skógarblettir, Merkihvols og
Skarfaness, eru nú, á seinni árum, varðir og
undir eftirliti, og hafa blómgast og breiðst út
síðan svo var.
Ef segja skyldi um, hvort meira sje í sveit-
inni um grónar eða grösugar lendur eða um
blásin hraun og bera sanda, þá verður því ekki
með vissu svarað, enda ókunnugt um, að nokk-
ur mæling sje til á þvi. Ef horft er ofan af
Skarðsfjalli yfir sveitina, þá sýnast eyðurnar ó-
neitanlega vera meiri, stærri um sig, allar sam-
an, en gróðurreitirnir; en allur vestur- og suð-
urhlutinn er heilt og óslitið graslendi, svo að
ætla má, að nærri láti um helming af hvoru,
alt yfir. En aðgætandi er, að þótt hraunin hjer
sjeu grá og ber yfir að líta úr fjarlægð, þá er
samt í þeim mörg og góð »matarholan«, ýmist
gömul eða ný. Og víst eru »Óasarnir«, gróður-
reitirnir, flestir bæði fagrir og viðunanlegir jafnt
að gervi og gæðum til.
En sjer í lagi er sveitin fögur um og yfir að
líta, er komið er að henni og inn í hana sunn-
an og vestan, um svo nefndan »Fjallabaksveg«.
Óla/ur Jónsson í Aastvaðsholti.