Óðinn - 01.01.1934, Page 32

32
ÓÐINN
líka langflestir flnna og viðurkenna þakklátlega,
þegar þeir líta yfir farinn rúmra hundrað ára
feril, og þá eigi síst þeir, er flestar og stærstar
þrautirnar hafa gengið yfir, og meslan þáttinn
hafa tekið í flestri baráttunni undanförnu á
nefndu tímabili. — Skal svo eigi frekar þannig
rætt, en segja enn nokkru gjör um almennar
búskapar-athafnir þessara manna.
Um búnaðarháttu, búskaparlag og aðrar
menningar-athafnir, að fornu og nýju, í þessari
sveit, má eflaust segja, að jafnan hafi þetta verið
líkt og í flestum öðrum sveitahreppum á landi hjer.
Tún og engi á flestum bæjunum hafa verið, og
eru mjög sljettlend eða greiðfær, svo að minna
þurfti og þarf að sljetta. En þau eru aftur á
móti viðast mjög harðlend og snögglend svo
sem fyr segir, sjer í lagi í kaldri og þurviðra-
samri tíð, að vori og sumri, og þurfa þvt sjer-
staks áburðar. Eru nú líka komnar forir og
haughús á langflestum bæjum, og hafa lengi
verið á sumum; auk þess nota, nú orðið, margir
útlendan áburð með góðum árangri. All-margir,
jafnvel meiri hluti búenda, hafa og aukið stærð
túna sinna, sumir slórum, fyrst með plóg og
síðast með »traktor«-s!jettum, út frá þeim, og
til þess hefur nú hreppsfjelagið, fyrir nokkru,
eignast dráttarvjel. Er þetta golt, ef ekki er óðar
að verið en áburður vinst til. Á hverju býli eru
nú tún tryggilega varin með vír eða görðum,
eða hvorutveggja, og víðast hvar útengi einnig.
Er því allur heyfengur bæði auðveldari og meiri
en áður var, í skaplegu árferði, og ekki nærri
eins mannfrekur, enda er nú líka ein breytingin
sú, hjer sem víðar, að heimafólkinu fækkar.
Sú mikla og góða breyting hefur og hjer á orðið
um hugsunarhátt og ráðlag almennings, að nú
lengi hefur yfir höfuð enginn fjenaður fallið
vegna fóðurleysis eða húsaleysis, eins og einatt
áður kom fyrir, hjer sem víðar, og telja má víst,
að þetta komi því siður fyrir sem lengur liður.
Því að mörg hörð undanfarin reynsla hefur orðið
öllum hjer að ógleymanlegri kenningu í þessu
efni, ekki síst »Fellirinn mikli«, sem hver eldri
kynslóð hjer hlýtur mjög lengi að lýsa fyrir
hinni yngri, svo að enginn áræðir nú framar,
að setja eingöngu eða mestmegnis á ótrygga
vetrarbeit, enda þótt útbeitarland sje hjer víðast
dágott á auðri jörð. Allir keppast því við að
hafa nægan heyjaforðan, eða ekki fleiri fjenað
en fóður er til fyrir; og langflestir hafa nú líka
í mörg ár átt hjer meiri og minni heyfyrningar,
sumir stórmiklar, eftir hvern vetur, eins og fyr
er sýnt.
Fráfærur hafa, hjer sem víðast annarstaðar,
tíðkast frá fornu fari og fram til skamms tíma,
og þá »haft í kvíum«. Reyndu þá flestir að hafa
sem flestar ærnar, en færri kýrnar; því að 40
ær mátti vel fóðra á einu kýrfóðri. Dró þetta
heimilin drjúgt. En nú er þessu, því miður, hætt,
meðal annars vegna fólkseklu og fleiri vafa-
samra breytinga. En aldrei hafa þó Landmenn
alment lagt niður »sauðaeign«, og eiga fleslir
þeirra enn eitthvað af þeim, og margir mjög
laglegan hóp. Sauðirnir eru hjer Ijeltir á fóðri
á bærilegum vetri, og drjúgir til frálags; en
áseltir dilkar fóðrast síst betur en fjalllömb, og
þá ekki heldur dilkær betur en kvíaær. En síðan
fráfærum var hætt, hefur nú kúm viðast fjölgað
nokkuð, og eru af þeim einu mjólkur-afurðir
bændanna nú. Með fráfærunum fjell og niður
rjómabú þeirra.
Verið hefur nú lengi, og er enn, með Land-
mönnum, flestur sá fjelagsskapur, sem tíðkast
hefur í öðrum sveitahjeruðum, nær og fjær, bjer-
lendis. Þeir hafa með sjer margskonar verslunar-
Ijelagsskap: samsölu- og samkaupafjelagsskap,
pöntunarljelagsskap og kaupfjelagsskap, sem
ýmislega hefur gefist, en eru nú um stund eins
og »á milli gangna« í þeim efnum. Feir hata
og all-lengi haft og hafa enn með sjer búnaðar-
fjelagsskap í ýmsum greinum, sem yfirleitt hefur
orðið til gagns og góða, og lestrarfjelagi hafa
þeir haldið uppi síðan fyrir síðustu aldamót,
og kostað til þess jafnaðarlegast úr hreppssjóði,
auk persónulegra tillaga lesenda. Á það nú all-
stórt bókasafn og góðan geymslustað í turni
nýrrar kirkju í Skarði. Ungmenna-fjelagsskapur
hefur ennfremur verið og er hjer, síðan nokkru
eftir síðustu aldamólin, og gert hjer ýmislegt
gott og fallegt, þar á meðal stofnað vænlegan
»hjálparsjóð«. Með þeim fyrstu munu þeir líka
vera, þeirra sveitamanna, sem samið hafa, sam-
þykt og starfrækl barna- og unglingafræðslu-
samþykt hjá sjer, þegar áður en almennum
fræðslulögum og fræðslu-fyrirkomulagi var á
komið fyrir land alt, og vildi þá svo til, að hið
lögskipaða fræðslu-fyrirkomulag líktist að mörgu
þessari samþykt þeirra. Algengur hefur og verið
sögulestur á kvöldvökum frá fornu fari og til þessa.
— Löngum hefur og kirkju- og safnaðarfjelags-