Morgunblaðið - 07.06.2001, Síða 24

Morgunblaðið - 07.06.2001, Síða 24
NEYTENDUR 24 FIMMTUDAGUR 7. JÚNÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ ALGENGT er hérlendis að viður sé þrýstivarinn gegn fúasveppum og óæskilegum gróðri til þess að hann endist lengur. Efnin sem helst eru notuð í þrýstifúavörnina eru hættu- leg heilsu og umhverfi manna, að sögn Ómars Gunnarssonar efnaverk- fræðings hjá Sjöfn ehf. á Akureyri Þrýstifúavarinn viður fæst tilbúinn í byggingavöruverslunum og er nýtt- ur meðal annars í sólpalla, bílskýli, grindverk, sandkassa, viðarklæðing- ar og glugga. Tvær tegundir þrýsti- fúavarnar eru aðallega notaðar hér á landi, að sögn Ómars; „Annars vegar A-gagnvörn með krómsöltum, eitur- efnum sem talin eru geta valdið skemmdum á arfberum eða genum manna sem getur verið forveri krabbameins. A-gagnvörnin er græn að lit og er notuð meðal annars í sandkassa, og sólpalla. Hún er leyfileg samkvæmt reglum ESB en er lítið notuð í lönd- unum í kring meðal annars Þýska- landi. Hins vegar er flutt hingað svoköll- uð B-gagnvörn, sem er glær að lit og er notuð til dæmis í glugga og við- arklæðningar. Hún inniheldur TBT (tribultínoxið) sem hefur valdið gíf- urlegum skaða í lífríkinu meðal ann- ars neðansjávar þar sem efnið hefur verið notað í botnmálningu. Skað- semi TBT er mælanleg við Íslands- strendur. Algert bann hefur verið sett við efninu í botnmálningu skipa styttri en 25 m því rannsóknir sýna fram á, að TBT, sem er þrávirkt efni, veldur estrógen-hormónabreyting- um hjá karlkynslífverum. Tinið sem er lífrænt bundið og fituleysanlegt, síast inn í líkamann og veldur meðal annars ófrjósemi samkvæmt alþjóð- legri rannsókn. Áhrif þessa efnis hef- ur einnig fundist víða í náttúrunni, krókódílar og kuðungar hafa meðal annars fundist tvíkynja. TBT er þannig bannað í botnmálningu en leyft í garða og sumarbústaði.“ Viðurinn handfjatlaður án þess að hættan sé ljós Gagnfúavarnir A og B eru fluttar til landsins frá Evrópu og þegar við- urinn hefur verið sagaður til, er hon- um stungið í þrýstiklefa til að gagn- verja hann, langoftast með A- eða B-gagnvörn og síðan seldur í versl- unum. Ómar segir jafnframt að í versl- unum hér finnist innflutt grunnfúa- vörn í dósum, glær að lit, sem inni- heldur TBT. Sú vörn sé einkum ætluð neytendum sem þeir bera á viðinn sjálfir. Ómar telur atvinnumenn jafnt sem leikmenn ekki gera sér grein fyrir hættunni sem fylgir þegar viður með þessum efnum er handfjatlaður, jafn- vel þótt hann sé ekki blautur. „Í sum- um tilfellum eru menn að byggja sjálfir heima hjá sér eða í sumarbú- staðnum án þess að gera sér nokkra grein fyrir afleiðingunum.“ Hvað er til ráða? Sökum kaldara loftslags hér á landi en víðast í Evrópu, er ekki nauðsynlegt að gagnfúaverja viðinn með sterkum efnum eins og krómi og TBT, að mati Ómars. Oftast nægir að nota umhverfisvænni og sérhannaðri efni fyrir íslenskar aðstæður. Einnig telur hann að setja þurfi strangari reglur, því umhverfisvænni fúavarnir eru dýrari en hinar og verða þvi síður fyrir valinu hjá fólki. Meðal annars flytur efnaverksmiðjan Sjöfn til landsins vatnsfúavörn sem notuð er við framleiðslu á gluggum í staðinn fyrir B-gagnvörn. Fyrir almenna notendur er unnt að nota sérstaka ol- íu, m.a. Texolín-grunnolíu sem kem- ur í veg fyrir að viðurinn taki í sig raka, en raki er eitt af skilyrðum þess að fúi myndist í viðnum. Einar L. Ragnarsson, deildarstjóri málningardeildar Húsasmiðjunnar, tekur undir að eitruð efni séu notuð til þess að þrýstifúaverja en þau séu ekki skaðleg ef viðurinn sé orðinn þurr. „Þrýstifúavarinn viður er til dæmis notaður í girðingar og blóma- beð án þess að hafa nokkur áhríf á líf- ríkið.“ Í Húsasmiðjunni fæst m.a. vatns- þynnanleg Jotun-tréolía, umhverfis- væn, sem Einar segir vera fullnægj- andi fúavörn en komi ekki í stað gagnvarna A og B fremur en Texolín- grunnolían. Viður sem endist lengi án fúavarnar Í nýjasta hefti danska neytenda- blaðsins Tænk+Test er mælt með að fólk kaupi fremur þolinn við sem end- ist náttúrulega lengi án fúavarnar- efna svo sem greni, lerki og eik í stað t.d. furu sem vanalega þarf að fúa- verja vel. Í greininni er líkum leitt að því að helmingur gagnfúavarins viðar sem selst, sé keyptur af ófaglærðum sem ekki geri sér grein fyrir hættunni sem fylgir, menn séu að smíða í sand- kassa, sólpalla, bílskýli og fleira heimavið og börn séu þar að leik. Níels Breiðfjörð Jónsson, efna- fræðingur á eiturefnasviði Hollustu- verndar ríkisins, segir meðal nýj- unga í þróun hjá Dönum sé að þrýstifúaverja viðinn með koldíoxíði og sveppaeiturefnum sem séu mun hættuminni en hefðbundin efni. Ísland fylgir reglum ESB Við lútum reglum ESB um þessi mál líkt og nær allt er viðkemur efna- geiranum, að sögn Níelsar. Reglur er þetta varðar eru endur- skoðaðar reglulega og Níels á von á strangari löggjöf á næstunni. Hann bendir á að í Skandinavíu og Þýska- landi hafa neytenda- og umhverfis- samtök mikið verið að amast við þessum efnum þó svo þau séu ekki bönnuð með lögum. Hann tekur jafn- framt undir með Ómari að lítil um- ræða sé hérlendis um hættuna sem fylgir notkun þessara efna. „Danir og Svíar eru komnir mun lengra í umræðunni um umhverfimál og eru meðvitaðri en við. Almenning- ur þar gerir sér mun betur grein fyr- ir hættunni sem fylgir efnamengun. Hættan þar er þó meira aðkallandi, meðal annars hefur afgangsviður verið brenndur. Þannig komast þessi eiturefni út í andrúmsloftið sem hef- ur mjög slæmar afleiðingar fyrir um- hverfið. Koma þarf samt sem áður umræðunni um umhverfismál á meira skrið hér á landi.“ Þrýstifúavarinn viður talinn hættulegur heilsu og umhverfi Þrýstifúavarinn viður inniheldur í mörgum tilfellum krómsölt eða TBT-eiturefni og er því hættulegur heilsu og umhverfi. Hrönn Marinósdóttir talaði við Ómar Gunn- arsson efnaverkfræðing sem segir fólk handfjatla slíkan við, sem notaður er m.a. í sólpalla, glugga og sandkassa, án þess að gera sér grein fyrir slæmum afleiðingum. Morgunblaðið/Golli Þrýstifúavarinn viður er seldur tilbúinn í byggingavöruverslunum og er nýttur m.a. í grindverk, bílskýli og sandkassa. A-gagnvörnin er græn að lit og er algeng vörn á sólpalla. Hún inni- heldur krómsölt, eitruð efni sem geta valdið skemmdum á arfberum. hrma@mbl.is

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.