Morgunblaðið - 02.11.2001, Blaðsíða 10

FRÉTTIR
10 FÖSTUDAGUR 2. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
JÓHANNA Sigurðardóttir hefur í
félagi við fleiri þingmenn Samfylk-
ingarinnar lagt fram og mælt fyrir
tveimur þingsályktunartillögum um
breytingar á lögum, annars vegar
um landsdóm og hins vegar ráð-
herraábyrgð. Hér er um tengd mál
að ræða þannig að flutningsmenn
telja rétt að heildarendurskoðun
verði gerð samtímis á lögunum sem
orðin eru nær 40 ára gömul.
Í fyrri tillögunni felst að heildar-
endurskoðun fari fram á ákvæðum
laga um landsdóm, nr. 3/1963. Í því
skyni skipi forsætisnefnd Alþingis
fimm manna nefnd og ljúki hún
störfum fyrir árslok 2002. Nefndin
hafi að markmiði að einfalda fram-
kvæmd laganna og tryggja tilteknu
hlutfalli alþingismanna málshöfðun-
arrétt samkvæmt lögunum. Jafn-
framt verði kannaðir kostir þess og
gallar að leggja af landsdóm en
ábyrgð á hendur ráðherrum verði
komið fram fyrir almennum dóm-
stólum.
Samkvæmt lögum fer landsdómur
með og dæmir þau mál er Alþingi
ákveður að höfða gegn ráðherrum út
af embættisrekstri þeirra. Lands-
dómur hefur þó aldrei verið kallaður
saman hér á landi til þess að höfða
slík mál.
Jóhanna Sigurðardóttir sagði í
umræðu um tillöguna, að það væri
mat flutningsmanna að ástæða væri
til að einfalda mjög skipan þessara
mála og jafnvel að leggja af lands-
dóm þannig að ábyrgð á hendur ráð-
herrum yrði komið fram fyrir al-
mennum dómstólum með venjuleg-
um hætti, þ.e. þeir yrðu saksóttir
sem hverjir aðrir embættismenn.
Það krefjist breytingar á stjórnar-
skránni.
Í tillögu um ráðherraábyrgð felst
að heildarendurskoðun skuli fara
fram á ákvæðum laga um ráðherra-
ábyrgð frá 1963 með það að mark-
miði að styrkja eftirlit og aðhald lög-
gjafarþingsins með framkvæmdar-
valdinu. Í því skyni skipi forsætis-
nefnd Alþingis fimm manna nefnd og
skuli hún hafa hliðsjón af ráðherra-
ábyrgðarlögum í öðrum löndum.
Nefndin ljúki störfum fyrir árslok
2002.
Jóhanna Sigurðardóttir sagði um
leið og hún mælti fyrir tillögunni að
ráðherraábyrgð gæti hvort tveggja
verið lagaleg og pólitísk. Samkvæmt
lögum geti lagaleg ábyrgð t.d. falist í
stjórnarskrárbroti, broti á landslög-
um eða að ráðherra misbeiti stórlega
valdi sínu, enda þótt hann hafi ekki
beinlínis farið út fyrir embættismörk
sín, og stofni með því heill einstak-
linga eða almennings í hættu.
„Lögin eiga því við um embætt-
isbrot ráðherra. Skilyrði refsi-
ábyrgðar eru að brotin séu annað-
hvort framin af ásetningi eða stór-
kostlegu gáleysi. Stjórnmálaleg
ábyrgð lýtur öðru fremur að hinni
þingræðislegu ábyrgð,“ sagði hún.
Mikilvægt að treysta
upplýsingum frá ráðherrum
Jóhanna rakti í ítarlegu máli skip-
an þessara mála í nágrannalöndum
okkar og sagði ákvæði í stjórnar-
skrám margra landa um ráðherra-
ábyrgð og um sérstakan dómstól til
að dæma í þeim málum sem þjóðþing
ákveður að höfða á hendur ráðherr-
um.
Benti hún t.d. á að í Danmörku
giltu svipaðar reglur og á Íslandi og
hefði fimm sinnum komið til kasta
landsdóms þar í landi á grundvelli
laga um ráðherraábyrgð og sýndi
reynsla Dana að ákvæði um ábyrgð
ráðherra geta komið í góðar þarfir,
t.d. í svonefndu Tamíla-máli fyrir
nokkrum árum þegar mál var höfðað
var gegn fyrrverandi dómsmálaráð-
herra Danmerkur og hann sakfelld-
ur fyrir að hafa af ásettu ráði og á
refsiverðan hátt vanrækt þær skyld-
ur sem á honum hvíldu samkvæmt
lögum og eðli stöðu hans.
„Varla þarf um það að deila að
mikilvægt er að hægt sé að treysta
upplýsingum sem ráðherrar gefa Al-
þingi. Það er grundvallaratriði til að
styrkja þingræðið í landinu og eft-
irlitshlutverk Alþingis með fram-
kvæmdarvaldinu. Því er nauðsynlegt
að lög um ráðherraábyrgð taki til til-
vika eins og þeirra ef ráðherrar veita
röng eða villandi svör við fyrirspurn-
um frá alþingismönnum eða við með-
ferð mála á Alþingi, svo og gagna og
upplýsinga sem ráðherrar eða ráðu-
neytin gefa Alþingi eða einstökum
þingnefndum við umfjöllun stjórnar-
frumvarpa eða annarra mála sem
fyrir liggja,“ sagði Jóhanna Sigurð-
ardóttir ennfremur um leið og hún
nefndi að vel kæmi til greina að sömu
menn veldust til setu í báðum endur-
skoðunarnefndum. Þrír fulltrúar Al-
þingis og einn fulltrúi Hæstaréttar
og frá lagadeild Háskólans.
Þingsályktunartillögur Samfylkingar um eftirlit með framkvæmdarvaldinu
Lög um landsdóm og ráðherra-
ábyrgð verði endurskoðuð
STURLA Böðvarsson (D) samgöngu-
ráðherra mælti í gær fyrir frumvarpi
til laga um póstþjónustu. Markmið
frumvarpsins sagði ráðherrann vera
það að kveða skýrar á um rétt lands-
manna til lágmarkspóstþjónustu með
því að taka upp hugtakið alþjónusta í
stað hugtaksins grunnpóstþjónusta,
en það hugtak er notað í lögum nú.
Ráðherrann sagði að tilskipun
ESB, sem tekið hefði gildi á EES-
svæðinu, byggðist ekki á grunnpóst-
þjónustu en skilgreindi hins vegar al-
þjónustu sem ríkisvaldið fæli póst-
rekstrarleyfishafa að starfrækja í
þágu landsmanna. Aðaláhrif þessara
breytinga væru að í stað þess að lögin
skuldbyndu íslenska ríkið til að
tryggja landsmönnum reglulega
grunnpóstþjónustu veitti ríkið skv.
frumvarpinu rekstrarleyfi fyrir al-
þjónustu með ákveðnum skyldum
sem tryggja ættu landsmönnum jafn-
an aðgang að póstþjónustu.
Frumvarpið gerir ráð fyrir að
einkaréttur ríkisins haldist að mestu
leyti í sama horfi og í gildandi lögum.
Hins vegar er ákvæði gildandi laga
sem heimila Póst- og fjarskiptastofn-
un að veita íþróttafélögum, skátafé-
lögum, hjálparsveitum og öðrum
sambærilegum aðilum að annast
póstþjónustu ekki að finna í frum-
varpinu.
„Vakin er athygli á því að með
frumvarpinu er þeim sem óska eftir
að skrá sig sem póstrekendur á sviði
annarrar póstþjónustu en alþjónustu
gert auðvelt að skrá sig sem póstrek-
endur með almennri heimild, en á
hinn bóginn verður að telja að með
hliðsjón af ítarlegum kröfum sem
gerðar eru til rekstrarleyfishafa sem
annast alþjónustu sé varasamt að
veita áhugamönnum leyfi til að veita
póstþjónustu sem telst til alþjón-
ustu,“ sagði Sturla Böðvarsson er
hann mælti fyrir frumvarpinu.
Alþjónusta í stað
grunnpóstþjónustu
Ný lög um póstþjónustu
NOKKRAR umræður urðu um
frumvarp samgönguráðherra um
póstþjónustu og m.a. var versnandi
póstþjónusta á landsbyggðinni gerð
að umtalsefni. Sturla Böðvarsson
svaraði því til að úttekt Póst- og
fjarskiptastofnunar hefði leitt í ljós
að víðast hvar væri þjónustan í
góðu lagi, en á tveimur stöðum væri
alveg ljóst að rekstraraðilinn hefði
ekki staðið við sitt, þ.e. á Hofsósi og
í Varmahlíð.
„Því miður er það svo að fyr-
irtækið sem Íslandspóstur gerði
samninga við þar hefur ekki staðið
sig. Það liggur alveg fyrir og úr því
á og verður að bæta. Ég hef gert
stjórnendum Íslandspósts það alveg
skýrt og klárt að við það verður
ekkert unað,“ sagði ráðherrann og
lagði áherslu á að þeir sem gerðu
samninga við Íslandspóst um póst-
þjónustu ættu og yrðu að standa sig
og uppfylla þá samninga sem gerð-
ir væru.
Athygli vakti að samgönguráð-
herra nefndi ekki viðkomandi
rekstraraðila í orðum sínum, en
ekki stóð á því að Kristján L. Möll-
er, þingmaður Samfylkingarinnar,
upplýsti þingheim um það: „Ráð-
herra hefur skoðað póstþjónustuna
í Varmahlíð og á Hofsósi og fundist
hún fyrir neðan allar hellur. Að
Kaupfélag Skagfirðinga hafi ekki
staðið sig,“ sagði Kristján og sagði
fyrirkomulagið í Varmahlíð t.d.
hafa verið „út í hött“ og þar hafi í
rekkum verið hlið við hlið smurn-
ing, skrúfur og svo pósturinn, jafn-
vel ábyrgðarsendingar. „Auðvitað
var það enginn stæll á þessari þjón-
ustu,“ og fagnaði orðum ráðherra
um breytingar í þessum efnum.
Póstþjónusta í Varmahlíð og á Hofsósi
Ráðherra gagnrýnir
rekstraraðila
GREIÐSLUR úr ábyrgðarsjóði
launa vegna gjaldþrota fyr-
irtækja hafa aukist um 87% milli
áranna 2000 og 2001 og er áætl-
að að þær verði 325 milljónir á
þessu ári en voru tæpar 173 millj-
ónir á sl. ári. Þetta kemur fram í
svari Páls Péturssonar (B) fé-
lagsmálaráðherra á Alþingi við
fyrirspurn Jóhönnu Sigurð-
ardóttur, þingmanns Samfylking-
arinnar.
Í svari ráðherra kemur fram,
að alls hafa 3.734 launþegar
fengið greitt úr ábyrgðarsjóðnum
frá árinu 1996 til októberloka í
ár. Heildargreiðslur úr sjóðnum á
árunum 1996–2001 eru tæpar
1.200 milljónir króna.
Þar kemur einnig fram að
greiðslur úr ábyrgðarsjóðnum
hafa undanfarin fimm ár hæst
náð 90% af tekjum, en lægst hafi
hlutfallið orðið 53%. Samkvæmt
áætlun fyrir yfirstandandi ár
stefni hins vegar í að greiðslur
verði allnokkuð umfram tekjur
sjóðsins og halli verði því á
rekstri hans.
Greiðslur
aukast um
87% milli ára
SAMSKIPTI lækna og framleið-
enda lyfja komu til umræðu á Al-
þingi í fyrirspurnatíma á mið-
vikudag, þegar Ásta R.
Jóhannesdóttir (S) beindi fyr-
irspurn til heilbrigðisráðherra
um það hvort til væru reglur um
markaðssetningu lyfjafyrirtækja
fyrir lækna og ef ekki, hvort ekki
væri ástæða til að setja þær.
Þingmaðurinn sagði það sína
skoðun að setja þyrfti skýrar
reglur um þessi samskipti eins og
gert hafi verið víða, því stað-
reyndin væri að „mútuferðir“ við-
gengjust.
„Það er altalað að hjá ákveðnu
lyfjafyrirtæki viðgangist ákveðið
gulrótarkerfi fyrir lækna sem
felst í því að þeir sem eru dug-
legir að sækja lyfjakynningar fái
umbun í hjólreiðaferð til Frakk-
lands þetta árið, í fyrra var það
lúxusferð til New York,“ sagði
Ásta Ragnheiður og sagði slíkt
siðlaust og velti því enn fremur
upp hvort kannað hefði verið
hvort boðsferðir lyfjafyrirtækja
fyrir lækna hefðu áhrif á lyfja-
verð og lyfjakostnað hins op-
inbera.
Jón Kristjánsson (B) heilbrigð-
isráðherra vék í svari sínu að
þeim reglum sem gilda hér á
landi um lyfjaauglýsingar. Hann
sagði að þetta hefði ekki verið
kannað sérstaklega og varla væri
þetta stór hluti af lyfjakostnaði
opinberra aðila. Sagði ráðherra
að treysta verði læknastéttinni til
að fara að þeim reglum sem þeg-
ar gilda um kynningar lyfjafyr-
irtækja og benti jafnframt á að
Lyfjastofnun hefði eftirlit með
þessum málaflokki.
„Mútuferðir“
sagðar
viðgangast
TIL tíðinda ber að þing-
fundur er á Alþingi í dag,
föstudag. Á dagskrá eru
einkum þingmál tengd sjáv-
arútvegi, m.a. frumvarp
sjávarútvegsráðherra um
stjórn fiskveiða (krókaafla-
marksbáta), en einnig frum-
vörp þingmanna stjórn-
arandstöðu um krókabáta og
sáttanefnd um fiskveiði-
stjórnarkerfið með hliðsjón
af sk. fyrningarleið.
SIV Friðleifsdóttir (B) umhverfisráð-
herra mælti í gær fyrir tveimur frum-
vörpum til laga sem lúta að því að
Náttúruverndarráð verði lagt niður.
Jafnframt er lagt til að náttúruvernd-
arþingi verði breytt og það nefnt um-
hverfisþing.
Ráðherra mælti einnig fyrir frum-
varpi til laga um breytingu á lögum
um ráðstafanir gegn umhverfismeng-
un af völdum einnota umbúða fyrir
drykkjarvörur, en þau lög voru sett
árið 1989 og gera Endurvinnslunni hf.
skylt að greiða 5% af árlegum tekju-
afgangi sínum til Náttúruverndar-
ráðs. Gert er ráð fyrir að fjármunir
Náttúruverndarráðs fari til frjálsra
félagasamtaka samkvæmt ákvörðun
ráðuneytis.
Þeir þingmenn stjórnarandstöðu
sem tóku þátt í umræðu um frumvarp
umhverfisráðherra lýstu yfir áhyggj-
um af áhrifum þessara breytinga á
frjáls félagasamtök sem láta sig um-
hverfismál varða. Þannig velti Jóhann
Ársælsson (S) því fyrir sér hvort
þingmenn hefðu engar áhyggjur af
því að velja eigi „verðuga og óverðuga
til þess að vera á háa og lága styrkn-
um í ráðuneytinu með pólitísku tilliti“.
„Kann það ekki að vera, að þeir
sem hafa kannski öfgafullar skoðanir
að mati þeirra sem þar ráða ríkjum,
að þeim verði haldið til hlés og mönn-
um þannig stjórnað með því hvað þeir
fái mikinn aur til að starfa að þessum
málum?“ spurði Jóhann.
Öfgafull afstaða ráðsins
Kristján Pálsson (D) kvaðst ekki
hafa áhyggjur af frjálsum félagasam-
tökum, slík félög ættu möguleika á
fjármunum víðar en hjá ríkinu, t.d.
sveitarfélögum og fyrirtækjum. Sagði
hann að hafa mætti langt mál um
öfgafulla afstöðu ráðsins til virkjana-
mála.
„Það er hægt að verða það öfga-
fullur í sínum sjónarmiðum að það
skaði þjóðfélagið. Það er aldrei hægt
að gera framkvæmdir í landi öðruvísi
en að skaði að einhverju leyti náttúr-
una,“ sagði Kristján ennfremur og
sagði þetta allt vera spurningu um
ákveðið jafnræði milli nýtingar og
náttúru og gengið væri eins lítið á
hlut náttúrunnar og kostur væri.
Morgunblaðið/Ásdís
Einar Már Sigurðarson og sessunautur hans Ögmundur Jónasson stinga
saman nefjum yfir umræðum á Alþingi.
Náttúruverndar-
ráð lagt niður