Morgunblaðið - 02.11.2001, Blaðsíða 38

38 FÖSTUDAGUR 2. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
S
AMKVÆMT upplýsing-
um frá Félagi íslenskra
flugumferðarstjóra ætl-
uðu um 90% félags-
manna að hætta störfum
um áramótin 1995/1996. Sú deila
leystist 29. desember 1995 þegar
samgönguráðherra gaf út yfirlýs-
ingu þess efnis að hann hefði ákveð-
ið í samráði við utanríkisráðherra og
fjármálaráðherra að skipa nefnd
með fulltrúum þessara þriggja
ráðuneyta og þremur fulltrúum
flugumferðarstjóra auk oddamanns
til að gera úttekt á réttarstöðu flug-
umferðarstjóra.
Nefndin átti að hafa til hliðsjónar
gögn frá Alþjóðavinnumálastofnun-
inni (ILO) og Alþjóðaflugmálastofn-
uninni (ICAO) varðandi þau megin-
markmið að tryggja stöðugleika og
rekstraröryggi flugumferðarþjón-
ustunnar.
Niðurstöður skýrslunnar
Nefndin skilað af sér skýrslu 30.
júní 1997. Í niðurstöðunum kemur
fram samhljóða álit um mikilvægi
þess að skipulag flugumferðar-
stjórnar sé í góðu horfi, „þar sem
minnsta röskun á störfum flugum-
ferðarstjóra getur leitt til óþæginda
og tjóns fyrir þá sem eiga leið um ís-
lenska flugstjórnarsvæðið.
Einnig er viðurkennt að öll rösk-
un á þjónustunni geti dregið úr
trausti og valdið álitshnekki á al-
þjóðavettvangi. Því er það nauðsyn-
legt að flugmálayfirvöld og flugum-
ferðarstjórar vinni saman að því að
tryggja öryggi og stöðugleika flug-
umferðarstjórnar innan flugum-
ferðarsvæðisins. Verður það því að-
eins gert að fyrir hendi sé
nægilegur fjöldi menntaðra og
hæfra flugumferðarstjóra sem hafi
viðunandi vinnuaðstöðu og njóti við-
unandi kjara samkvæmt kjara-
samningi sem gerður sé til lengri
tíma. Ennfremur er æskilegt að nýr
kjarasamningur liggi fyrir áður en
sá gamli rennur út.“
Tillögur til úrbóta
Í tillögum til úrbóta kemur fram
að á nýliðnum 10 árum hafi orðið um
35% aukning á flugumferð um ís-
lenska flugumferðarsvæðið en fjöldi
flugumferðarstjóra hafi verið nán-
ast óbreyttur á þessu tímabili. Um-
ferðaraukningunni hafi verið mætt
með auknu vinnuframlagi flugum-
ferðarstjóra, bættum tækjakosti og
hagræðingu í vinnuskipulagi en sagt
er að gera megi ráð fyrir að árleg
aukning flugumferðar yfir Norður-
Atlantshafið verði um 5 til 6% á ári
til 2010.
Sagt er að stefna beri að því að
draga úr yfirvinnu flugumferðar-
stjóra. Þar sem hún hafi verið veru-
legur hluti heildartekna þeirra sé
hætta á að minnkun yfirvinnu raski
afkomu flugumferðarstjóra sem
geti dregið úr stöðugleika og rekstr-
aröryggi flugumferðarþjónustu.
Aukin umferð krefjist aukins fjölda
flugumferðarstjóra og því beri að
leggja áherslu á þjálfun nýrra flug-
umferðarstjóra auk kerfisbundinn-
ar síþjálfunar.
Í skýrslunni kemur fram að til að
tryggja stöðugleika og rekstrarör-
vinnumálastofnunarinnar
skýrslunni er gerð grein
urstöðum þings sem ILO h
þar sem rætt var um ýmis v
í störfum flugumferðarstj
segir m.a. að langur vinn
ófullnægjandi hvíldartími
ferðarstjóra sé ógnun vi
flugsins og eigi almennt að
marks vinnutímafjölda v
sem séu lægri en almennt
við hjá öðrum starfshópu
flugþjónustunnar í við
landi.
Skýrslan til hliðsjó
Sturla Böðvarsson samg
herra segir að frá því rét
nefndin svonefnda skilað
sinni 1997 hafi staðið yfir sa
og af hálfu viðkomandi r
hafi alltaf verið gert ráð fy
breytingar, sem rætt væ
skýrslunni, yrðu gerðar í
við kjarasamninga.
Þegar tilkynnt var um sk
ræddrar nefndar fyrir tæp
árum voru flugumferðarst
90 en þeir eru nú 103 og átt
í þjálfun sem hugsanlega
starfa næsta vor. Loftur
son, formaður Félags íslens
umferðarstjóra, segir að u
verið í því að undanförnu
flugumferðarstjórum, sem
krafan, en í skýrslunni h
með að fjölgunin megi ek
þannig að hún hafi áhrif á
flugumferðarstjóra. Þar st
urinn í kúnni því fjölgunin
gerð til að minnka yfirvinn
aukavinna verði strikuð ú
að það hafi áhrif á með
flugumferðarstjóra sé máli
Að því er kemur fram í F
kjararannsóknarnefndar o
starfsmanna voru meðalla
umferðarstjóra tæplega 52
í júní í ár. Þar af voru dagv
um 272 þúsund, yfirvinna
þúsund og önnur laun um
yggi flugumferðarþjónustunnar sé
nauðsynlegt að reynt sé að koma í
veg fyrir að til vinnustöðvunar flug-
umferðarstjóra eða röskunar á
þjónustu komi vegna ágreinings um
kjaramál. Því sé æskilegt að kjara-
samningar við þá séu gerðir til
lengri tíma og að kjarasamningar
verði endurnýjaðir með góðum fyr-
irvara en bent er á leið Dana í þessu
sambandi.
Við ákvörðun launakjara flugum-
ferðarstjóra er lögð áhersla á að
taka verði tillit til sérstöðu þeirra,
m.a. að miklar kröfur séu gerðar til
líkamlegs atgervis þeirra, árvekni
og fumlausra starfshátta á álags-
tímum. Þessar kröfur hafi leitt til
þess að flugumferðarstjórar þurfi
að hætta störfum fyrr en aðrir rík-
isstarfsmenn. Þá felist í starfinu að
vinna verði á vöktum og vinnuálag
sé oft á tíðum meira en almennt ger-
ist. „Launakjör flugumferðarstjóra
hafa ákvarðast innan ramma kjara-
samninga opinberra starfsmanna,
en í ATS Planning Manual Alþjóða-
flugmálastofnunarinnar (ICAO), er
bent á að nokkrar þjóðir hafa farið
þá leið að viðurkenna flugumferð-
arstjóra sem sérfræðinga sem nytu
viðmiðunar í kjörum við flugmála-
starfsmenn utan hins opinbera
geira. Jafnframt er tekið fram að hið
opinbera ber áfram ábyrgð á að
þjónustan sé veitt.
Þegar leitað er að viðmiðunum við
flugmálastarfsmenn utan hins opin-
bera geira er rétt að hafa í huga nið-
urstöður ráðstefnu Alþjóðavinnu-
málastofnunarinnar (ILO) í Genf
8.–16. maí 1979 þar sem segir að
ekki sé auðvelt að bera starf flug-
umferðarstjóra saman við önnur
störf vegna sérstöðu þess en til þess
þó að tryggja að umbun flugumferð-
arstjóra sé í hlutfalli við ábyrgð
þeirra ætti að hafa í huga að ein
þeirra stétta, sem hefðu samsvar-
andi ábyrgð og flugumferðarstjór-
ar, væri atvinnuflugmenn.“
Í kafla um menntun flugumferð-
arstjóra segir að þeir þurfi að hafa
lokið námi í skóla flugumferðar-
þjónustu. Umsækjendur skulu vera
20 til 30 ára, hafa lokið stúdentsprófi
eða sambærilegu prófi og þeir þurfa
að standast tilteknar heilbrigðis-
kröfur. Milli 5 og 10% umsækjenda
voru tekin í skólann síðustu þrjú ár
fyrir útgáfu skýrslunnar, 1995 voru
níu flugumferðarstjórar ráðnir til
starfa og haustið 1996 voru 12 nem-
ar á grunnnámskeiði. Gert er ráð
fyrir að val og þjálfun nýrra flug-
umferðarstjóra taki þrjú til fjögur
ár en samkvæmt reglugerð er flug-
umferðarstjórum gert að hætta
störfum við 60 ára aldur þótt heimilt
sé að veita undanþágu til að vinna til
63 ára aldurs.
Í skýrslunni er vitnað í handbók
Alþjóðaflugmálastofnunarinnar um
áætlanagerð þar sem fram kemur
að nauðsynlegt sé að gerðar séu
áætlanir til að minnsta kosti fimm
ára um starfsmannaþörf vegna
hratt vaxandi þarfar á flugumferð-
arstjórum og að hæfilegur starfs-
mannafjöldi komi í veg fyrir yfirálag
og stuðli að aukinni skilvirkni.
Ennfremur kynntu nefndarmenn
sér nokkrar samþykktir Alþjóða-
Flugsamgö
íslenska flug
svæðið í up
, -$ 0 "
Flugumferðarstjórar hafa boðað hrinu
15 sjálfstæðra verkfalla 16. til 30. nóv-
ember. Steinþór Guðbjartsson rifjar upp
aðdraganda þessara aðgerða.
’ Kaupmáttur vinnulauna flug
umferðarstjóra
ur aukist mun m
en kaupmáttur
arra. ‘
UMRÆÐUR UM LÍNU.NET
YFIRVINNA OG HAGSVEIFLUR
Athyglisverð greining á vax-andi misskiptingu tekna íþjóðfélaginu á samdráttar-
tímum kom fram í máli Gylfa
Zoëga, dósents við Birkbeck Col-
lege í London, á ráðstefnu við-
skipta- og hagfræðideildar Háskóla
Íslands á miðvikudag. Gylfi benti á
að uppsveifla bætti hlutfallslega
kjör þeirra lægst launuðu en að
sama skapi bitnaði kreppa meira á
þeim. Hugsanlegar skýringar á
þessu eru að mati Gylfa að yfir-
vinnugreiðslur séu mikilvægari fyr-
ir þá sem lægst laun hafi. Jafnframt
komi til greina að kreppa valdi auk-
inni samkeppni í láglaunahópum.
Þegar bent er á það virðist liggja
í augum uppi að mikið sé til í a.m.k.
fyrri skýringunni. Íslenzkur vinnu-
markaður er frábrugðinn vinnu-
markaði í nágrannaríkjunum að því
leyti hvað yfirvinna er oft stór hluti
launa. Hér er ákveðin hefð fyrir yf-
irvinnu, enda vinnuvikan til muna
lengri en í mörgum nágrannalönd-
um þar sem yfirvinna heyrir víða til
undantekninga. Launþegar hafa að
sumu leyti vanizt því að geta hækk-
að tekjur sínar með því að bæta á
sig vinnu. Þegar að kreppir í efna-
hagslífinu skera mörg fyrirtæki
niður yfirvinnuna og þá er sá mögu-
leiki ekki lengur fyrir hendi.
Vandamál tengd hinni löngu
vinnuviku eru mörg; hún kemur
niður á fjölskyldulífi launafólks og
frístundum og vinnur gegn jafn-
rétti á vinnumarkaðnum því að yf-
irvinna lendir frekar á körlum en
konum. Þrátt fyrir að vinnuvikan sé
löng á Íslandi er framleiðni hér
minni en víðast í nágrannalöndun-
um sem bendir til að mikið svigrúm
sé til hagræðingar – m.ö.o. að hægt
sé að nýta vinnutíma íslenzkra
launþega betur en gert er og draga
mjög úr hinni óæskilegu yfirvinnu.
Ákveðin skref hafa verið stigin í
þá átt í kjarasamningum einstakra
hópa að færa greiðslur fyrir yfir-
vinnu inn í grunnkaup og taka yf-
irvinnu jafnvel út í fríi frekar en
greiðslum. Á móti hafa vinnuveit-
endur hins vegar viljað fá fram hag-
ræðingu sem leiðir til framleiðni-
aukningar.
Því miður hefur þessi þróun ekki
verið almenn á íslenzkum vinnu-
markaði og tekjur af yfirvinnu eru
enn drjúgur hluti launa hjá mörg-
um hópum, ekki sízt þeim sem
lægst hafa launin. Þar getur verka-
lýðshreyfingin að sumu leyti sjálfri
sér um kennt því að þar hefur ríkt
viss tortryggni í garð breytinga á
launakerfinu sem fela í sér afnám
yfirvinnugreiðslna á móti hagræð-
ingu og aukinni framleiðni.
Þegar gengið var til þjóðarsátt-
arsamningnanna árið 1990 var ein
meginforsendan sú að vernda kjör
hinna lægst launuðu með því að
halda verðbólgunni í skefjum. Eins
og Gylfi Zoëga bendir á þarf hins
vegar að hyggja að fleiru við hag-
stjórnina en verðbólgu og atvinnu-
leysi; jafnframt þarf að horfa á
tekjuskiptingu. Það er ljóst að með
því að draga úr vægi yfirvinnu í
tekjum félagsmanna sinna getur
verkalýðshreyfingin stuðlað að
meiri stöðugleika í kjörum þeirra
og að þau séu betur varin fyrir
sveiflum, einkum og sér í lagi ef um
leið tekst að auka framleiðni í fyr-
irtækjum. Breytingar af þessu tagi
myndu raunar út af fyrir sig stuðla
að meira jafnvægi í efnahagslífinu,
vegna þess að möguleikar launþega
til óheftrar yfirvinnu á góðæristím-
um geta orðið til þess að fólk tekur
á sig fjárhagslegar skuldbindingar,
sem stuðla að þenslu í efnahagslíf-
inu, en það getur síðan ekki staðið
undir þegar að kreppir. Í slíkum
breytingum á launakerfinu geta fal-
izt ný tækifæri fyrir verkalýðs-
hreyfinguna í baráttu fyrir hags-
munum umbjóðenda sinna.
Síðustu misseri hafa ítrekað risiðdeilur á vettvangi borgarstjórn-
ar Reykjavíkur um málefni fyrir-
tækisins Línu.Nets en borgarfull-
trúum Sjálfstæðisflokksins hefur
gengið illa að fá upplýsingar um
stöðu fyrirtækisins og viðskipti og
það á raunar einnig við um fjölmiðla.
Nú hafa borgarfulltrúar Sjálf-
stæðisflokksins óskað eftir því í
borgarráði að borgarendurskoðandi
taki saman yfirlit um fjárhagsstöðu
fyrirtækisins og jafnframt var óskað
eftir upplýsingum um fjármálaleg
samskipti þess og Orkuveitu
Reykjavíkur.
Í samtali við Morgunblaðið í gær
sagði Ingibjörg Sólrún Gísladóttir
borgarstjóri að borgin réði þessu
ekki ein, það væru aðrir hluthafar í
Línu.Neti, sem ættu hagsmuna að
gæta og réttarstöðu þeirra yrði að
tryggja. Og borgarstjóri bætti við:
„Ég get ekki tekið einhliða ákvörð-
un um það, eða þá skrifstofa borg-
arstjórnar og forstjóri Orkuveitunn-
ar, hvað hlutafélagið Lína.Net lætur
þessu fólki í té af upplýsingum.
Stjórn Línu.Nets getur tekið þá
ákvörðun.“
Neikvæðar umræður eru erfiðar
fyrir öll fyrirtæki og það er ljóst að
umræður um þetta tiltekna fyrir-
tæki eru í þeim farvegi. Raunar
bendir flest til þess að Lína.Net
verði að óbreyttu eitt af helztu kosn-
ingamálunum í borgarstjórnarkosn-
ingunum næsta vor.
Það hljóta því að vera hagsmunir
allra eigenda fyrirtækisins, hvort
sem um er að ræða borgina eða dótt-
urfyrirtæki hennar eða einkafyrir-
tæki, sem eiga hlut í Línu.Neti, að
andrúmsloftið í kringum fyrirtækið
verði hreinsað. Það verður bezt gert
með því að leggja allar upplýsingar
á borðið. Þess vegna er tímabært að
borgarstjóri beiti sér fyrir því gagn-
vart öðrum eigendum fyrirtækisins
að svo verði gert.