Morgunblaðið - 02.11.2001, Page 24

VIÐSKIPTI/ATHAFNALÍF
24 FÖSTUDAGUR 2. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
KRISTJÁN Ragnarsson lýsti and-
stöðu útvegsmanna við auðlinda-
gjald á aðalfundi Landssambands
Íslenskra útvegsmanna í gær.
Hann rifjaði þá upp samþykkt
síðasta aðalfundar sem þar sem
fallist var á greiðslu hóflegs auð-
lindagjalds, ef aðstæður sköpuðu
viðbótarhagnað og sátt næðist um
varanleika fiskveiðistjórnunar.
Kristján lýsti áhyggjum sínum
vegna skekkju í mati Hafrann-
sóknastofnunar á stærð þorsk-
stofnsins og taldi rétt að auka veiði-
heimildir í ýsu, ufsa, sandkola og
skarkola.
Þekkist hvergi í heiminum
„Við höfum alltaf lýst andstöðu
við greiðslu auðlindagjalds enda
þekkist það hvergi í heiminum að
það sé innheimt af útgerð í eigin
landi og skekkir því samkeppnis-
stöðu okkar,“ sagði Kristján í ræðu
sinni. „Þar keppum við við ríkis-
styrktan sjávarútveg. Mér virðist
nú, eftir að umræður hófust um til-
lögur endurskoðunarnefndarinnar,
að öllum sé ljóst að skattur sem
þessi leggist nær eingöngu á lands-
byggðina sem alls ekki má við því
að taka á sig svo sérgreindan skatt
á þá atvinnustarfsemi sem hún
byggist á. Þrátt fyrir þá rökstuddu
andstöðu sem við höfum haft við
þessa skattlagningu féllst aðalfund-
ur okkar í fyrra á að greiða hóflegt
gjald ef aðstæður sköpuðu viðbót-
arhagnað og sátt næðist um var-
anleika fiskveiðistjórnunar. Sam-
bærilegur skattur yrði lagður á
aðra atvinnustarfsemi sem nýtti
auðlindir eins og þær sem felast í
orku fallvatna, jarðvarma og far-
símarásum svo eitthvað sé nefnt.
Sósíalísk fyrirmynd
Þessi samþykkt var gerð í þeirri
góðu trú að víðtæk sátt mætti nást
um fiskveiðistjórnunina en það virð-
ist þó hafa verið óraunhæft þegar
litið er til niðurstöðu hins þríklofna
minnihluta endurskoðunarnefndar-
innar. Þar birtist álit stjórnarand-
stöðunnar og þess stjórnarþing-
manns sem sýnt hefur útgerðinni
mesta óvild á liðnum árum. Þær til-
lögur ganga út á að gera veiðiheim-
ildir upptækar í ríkissjóð að sósíal-
ískri fyrirmynd og bjóða þær upp
með þeirri rekstrarlegu óvissu sem
því fylgir, eða úthluta þeim til sveit-
arstjórna til þess að hægt verði að
hefja bæjarútgerðir á ný, eða til
vildarvina einstakra sveitarstjórna.
Þrátt fyrir að þríeykið sem skip-
aði minnihluta nefndarinnar hafi
ekki náð neinni sátt sín í milli
leyfðu þeir sér að gagnrýna meiri-
hluta nefndarinnar fyrir ósáttfýsi.
Þeir höfðu þó í orði lagt mikla
áherslu á að sátt næðist í nefndinni.
Þegar hér var komið sögu sáu
þeir sitt óvænna og fluttu sameig-
inlega tillögu til þingsályktunar um
að skipa 5 manna nefnd allra þing-
flokka til þess að útfæra allar
mestu öfgarnar sem hver og einn
hafði komið með. Um það eitt gátu
þeir orðið sammála.“
Ekki næg þekking?
„Það veldur mér oft efasemdum
hvort nægjanleg þekking sé til
staðar hjá þeim stjórnmálamönnum
sem tala um margra milljarða
skattlagningu á sjávarútveginn, eða
hvort þeir haldi að þeir geti villt um
fyrir almenningi í leit að vinsæld-
um. Af sama toga eru tillögur um
að gera veiðiheimildir upptækar
sem úthlutað hefur verið eftir
reglum settum af Alþingi og gengið
hafa síðan kaupum og sölum að
stórum hluta.
Hafa menn gleymt því hver staða
sjávarútvegsins var fyrir daga nú-
verandi fiskveiðistjórnunar? Á ár-
unum frá 1980–1983 var framlegð
útgerðarinnar á bilinu 2–8% og
hallinn var 15–18%. Þá féll gengi
krónunnar oft á ári og hér ríkti óða-
verðbólga. Eru menn að sækjast
eftir að þessi staða komi upp aftur?
Ef einhver skyldi halda að þetta
hefðu verið einhver sérstök afla-
leysisár var svo aldeilis ekki. Árið
1982, þegar afkoman var verst,
veiddum við 388 þúsund lestir af
þorski. Í þessu samhengi er eðlilegt
að menn spyrji hvar við værum
stödd í dag þegar okkur leyfist að
veiða aðeins 190 þúsund lestir ef
ekki hefði náðst fram öll sú hag-
ræðing í útgerðinni sem hefur náðst
síðan þá.“
Andvígur rýmkun á framsali
Kristján sagðist andvígur tak-
mörkunum á framsali. „Ef tillögur
nefndarinnar ná fram að ganga
kemur brestur í kerfið. Því finnst
mér að þessar heimildir eigi að
þrengja, gagnstætt tillögum nefnd-
arinnar. Allir sem til þekkja vita að
farið hefur verið fram hjá reglunni
um veiðiskyldu með því að færa
aflahlutdeild af skipi á annað skip
rétt fyrir lok fiskveiðiárs og til baka
í byrjun nýs árs. Ég legg því til að
veiðiskyldan verði 50% á hverju
fiskveiðiári í stað annars hvers árs
því þá verður hún raunveruleg. Á
sömu forsendum á framsalstak-
mörkunin að gilda óbreytt. Tillögur
nefndarinnar um að heimilt verði að
flytja veiðiheimildir á fiskvinnslu-
stöðvar eru með sama hætti gagn-
stæðar þeim megintilgangi þeirrar
fiskveiðistjórnunar sem við búum
við. Hún byggist á rétti skipseig-
enda til veiða á grundvelli sinnar
veiðireynslu eða því sem hann hefur
keypt af heimildum. Allt eftirlits-
kerfið snýr líka öndvert við slíkri
heimild og framkallar ný átök við
sjómenn. Þetta kunna að þykja
íhaldssöm sjónarmið, en fyrir mér
vakir að kerfið á að þjóna hags-
munum útgerðarinnar í heild en
ekki sérhagsmunum.
Ósanngjörn skattheimta
Okkur er ljóst að sértæk skatt-
heimta eins og sú sem leggur gjöld
á atvinnustarfsemi landsbyggðar-
innar er afar ósanngjörn og þeir
fjármunir sem þannig eru dregnir
út úr atvinnulífinu væru miklu bet-
ur komnir í fyrirtækjunum sjálfum
til endurnýjunar og uppbyggingar
fyrir framtíðina. Þrátt fyrir þetta
höfum við léð máls á að hlíta til lög-
um meirihluta nefndarinnar í aðal-
atriðum hvað þetta varðar. Það
byggist á því að orðið hefur verið
við óskum okkar um að aflamarks-
kerfið verði grundvöllur fiskveiði-
stjórnunar framtíðarinnar. Gjaldið
verði hóflegt þótt sitt sýnist hverj-
um í því efni og gjaldið verði tengt
afkomu. Það er hins vegar óvið-
unandi með öllu ef gjald verður ein-
ungis lagt á nýtingu auðlinda í sjó,
en ekki aðrar auðlindir. Það er mis-
munun sem ekki er réttlætanleg,“
sagði Kristján Ragnarsson meðal
annars.
Óréttlætanleg mismunun sem
skekkir samkeppnisstöðu
Morgunblaðið/Þorkell
Kristján Ragnarsson, formaður Landssambands íslenskra útvegsmanna,
við setningu aðalfundar sambandsins í gær.
Formaður LÍÚ ítrekar andstöðu við auðlindagjald
SKULDIR sjávarútvegsins
eru nú um 180 milljarðar
króna eða um 60 milljarða um-
fram eignir. Þetta kom fram í
erindi Gyðu Þórðardóttur,
hagfræðings á Þjóðhagsstofn-
un, á aðalfundi LÍÚ í gær.
Gyða rakti í erindi sínu hag
fiskveiða og fiskvinnslu á und-
anförnum árum. Hún sagði að
mikil umskipti hefðu orðið á
rekstri sjávarútvegsfyrirtækja
á árinu 2001, aðallega vegna
gengislækkunar íslensku
krónunnar. Einnig hefði orðið
mikil hækkun á verði á mjöli
og lýsi en verð á sjófrystum
afurðum lækkað í erlendri
mynt. Verg hlutdeild fyrir-
tækjanna hefði því hækkað
mikið sem og afkoman. Hefð-
bundin reikningsskil sýndu
aftur á móti lélega afkomu
vegna mikils gengistaps. Hún
sagði að skuldir sjávarútvegs-
ins næmu nú um 180 millj-
örðum króna, eða 60 milljörð-
um króna umfram eignir, og
að vaxtagreiðslur greinarinnar
hækkuðu um 1,4 milljarða
króna á þessu ári.
Gyða benti á að miðað við
afkomu sjávarútvegsins á und-
anförnum áratug hefði útveg-
urinn greitt auðlindagjald
samkvæmt tillögum meirihluta
endurskoðunarnefndarinnar
svokölluðu árin 1993 og 1998
en nefndin lagði til að auð-
lindagjald yrði aldrei meira en
einn milljarður króna að við-
bættu afkomutengdu auðlinda-
gjaldi. Gyða sagði hins vegar
allt benda til betri afkomu
greinarinnar á þessu ári og
myndi sjávarútvegurinn
greiða 650 milljónir króna í af-
komutengt auðlindagjald sam-
kvæmt tillögum nefndarinnar.
Skuldirnar
60 millj-
arðar um-
fram eignir
„MIKIÐ hefur verið að gerast á
vettvangi sjávarútvegsmálanna síð-
an við hittumst hér fyrir ári og hafa
nokkur atriði verið mjög áberandi í
fjölmiðlum. Þau sem staðið hafa upp
úr er kjaradeila útvegsmanna og
sjómanna, málefni smábátaeigenda,
skýrsla nefndar um endurskoðun
laga um stjórn fiskveiða, yfirlýsing
ráðstefnu um ábyrgar fiskveiðar í
vistkerfi sjávar og síðast en ekki síst
hvalveiðimálin,“ sagði Árni Mathie-
sen sjávarútvegsráðherra í upphafi
ræðu sinnar á aðalfundi LÍÚ.
Markvissari fiskveiðistjórnun
Hann vék síðan að fiskveiðistjórn-
un og málefnum smábáta: „Ég hef
áður sagt að það gangi ekki upp,
hvort sem er út frá fiskverndarsjón-
armiðum eða jafnræðisreglunni títt-
nefndu, að á einni tegund fiskiskipa
sé leyfilegt að veiða stöðugt meira
meðan aðrir þurfa að draga saman.
Á morgun mun ég mæla fyrir frum-
varpi til laga á Alþingi þar sem
krókaflamarkið verður fest í sessi
og tekið á málefnum smábátaeig-
enda þannig að þeir eigi auðveldara
með að aðlagast nýju kerfi. Með
þessum breytingum vonast ég til að
fiskveiðistjórnunin geti orðið enn
markvissari, en þrátt fyrir allt hljót-
um við öll að hafa það sameiginlega
markmið að byggja upp fiskstofn-
ana við Ísland með framtíðina í
huga.“
Árni ræddi síðan um mögulegar
sættir um sjávarútvegsmálin: „Ég
var staddur á fundi um sjávarút-
vegsmál í Sandgerði fyrir stuttu. Á
honum kom fram í máli eins fund-
armanna að hann taldi sig hafa verið
svikinn. Hann hafi verið svikinn
vegna þess að fyrir síðustu kosn-
ingar hafi verið lofað að sátt næðist í
málefnum sjávarútvegs á Íslandi.
Ég verð að játa að ég varð hissa á að
heyra þessa fullyrðingu því auðvitað
getur enginn lofað sátt fyrir hönd
annarra.“
Nefndir áttu að
vera grundvöllur sátta
„Ríkisstjórnin gaf það loforð að
reynt yrði að sætta sjónarmið í mál-
efnum sjávarútvegsins og við það
hefur verið staðið. Því eins og ykkur
er kunnugt, hafa tvær nefndir skilað
skýrslum sem er ætlað að vera
grundvöllur til sátta. Þetta er
skýrsla auðlindanefndar og skýrsla
nefndar sem fjallaði um endurskoð-
un laga um stjórn fiskveiða. Í auð-
lindanefndinni var sátt um þá nið-
urstöðu að útgerðin skyldi greiða
fyrir aðgang að fiskimiðunum og
kynnti nefndin tvær leiðir til þess að
ná þeim fram, veiðigjaldsleið og
fyrningaleið. Nefndin gerði ekki
upp á milli þessara leiða. Auðvitað
er það líklegra til að ná fram sam-
stöðu um grundvallaratriði að
leggja til fleiri en eina leið. Það
breytir samt ekki þeirri staðreynd
að nefndarmenn urðu að takast á
um það hvort útgerðin ætti að
greiða fyrir afnot sín af auðlindinni
eða ekki.
Endurskoðunarnefndin fékk að
því leytinu erfiðara verkefni en auð-
lindanefndin að hún varð að skera
úr um það hvora leiðina væri skyn-
samlegra að fara. Í mínum huga var
ég þess fullviss að það hlytu að
verða átök í endurskoðunarnefnd-
inni um það hvort það ætti yfirleitt
að taka gjald af sjávarútveginum.
Ef og þegar menn næðu landi í því
máli þá vonaðist ég til að hægt yrði
að ná sátt um hvaða leið yrði farin.
Ég segi vonaðist, því satt best að
segja hefði verið barnalegt af mér í
ljósi sögunnar að gera ekki ráð fyrir
þeim möguleika að einstakir nefnd-
armenn hlypu frá því samkomulagi
sem í raun átti að vera innsiglað í
álitsgerð auðlindanefndar. En
stjórnarandstaðan hafði þar þrjá
fulltrúa. Klofningur varð einmitt
raunin hvað niðurstöður endurskoð-
unarnefndarinnar varðar en meiri-
hluti hennar samþykkti að farin yrði
leið hóflegs veiðigjalds. En vonandi
munu menn þó að lokum standa
saman að grundvallaratriðum í nið-
urstöðu auðlindanefndar sem er
innheimta hóflegs veiðigjalds.
En hver hefur svikið hvern? Í
mínum huga er það alveg skýrt að
þeir sem aldrei ætluðu sér að ná
saman með meirihluta nefndarinnar
og hafa haft það að markmiði að
halda uppi ágreiningi eru þeir sem
við er að sakast. En vonandi munu
menn þó að lokum standa saman að
grundvallaratriðum í niðurstöðu
auðlindanefndar sem er innheimta
hóflegs veiðigjalds,“ sagði Árni
Mathiesen.
„Enginn getur lofað sátt
fyrir hönd annarra“