Morgunblaðið - 02.11.2001, Side 42

UMRÆÐAN
42 FÖSTUDAGUR 2. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Í
slendingar hafa verið
ótrúlega lánsamir að
einu leyti. Að minnsta
kosti einu leyti, skulum
við segja. Og hvert er
lánið? Jú, fyrir tæpum tveimur
áratugum þurfti að taka afstöðu
til þess hvers konar fyr-
irkomulag yrði við stjórn fisk-
veiða við landið og þá duttu
þingmenn í grundvallaratriðum
niður á bestu lausn sem völ var
á. Nokkrum árum síðar þurfti
að útvíkka kerfið og í raun að
festa það í sessi og þá bar Al-
þingi aftur gæfu til að gera það
sem rétt var.
Kerfið sem Íslendingar hafa
búið við síðan til að stjórna fisk-
veiðum er
ekki galla-
laust, en
grunnhugs-
unin í því er
rökrétt og
kerfið er
sanngjarnt. Hægt er að finna á
því agnúa sem spilla dálítið fyrir
og gera kerfið heldur minna
hagkvæmt en það gæti verið og
má nefna byggðakvóta sem
dæmi. Slíka hnökra má þó
smám saman slétta út og færa
kerfið þannig nær fullkomnun,
þótt ólíklegt sé að hún muni
nokkru sinni nást í þessu frekar
en öðru.
Því miður hefur það verið svo
að þrátt fyrir ágæti kerfisins
hafa menn ekki verið sammála
um það og hefur því raunar ver-
ið fundið flest til foráttu. Sumir
vilja allt annars konar kerfi, til
dæmis sóknarmark í stað núver-
andi aflamarks. Aðrir óska þess
að trillur fái að leika lausum
hala nálægt landi og vilja veg
togara sem minnstan. Þriðji
hópurinn hefur viljað leggja sér-
stakan skatt á sjávarútveginn
með þeim rökum að Íslendingar
allir en ekki aðeins þeir sem
stunda útgerð eigi skilið að
njóta afrakstrar útgerðarinnar.
Í því sambandi hefur því gjarna
verið haldið fram að einhver
„aukahagnaður“, svo kölluð auð-
lindarenta, verði til í sjávar-
útveginum og þennan auka-
hagnað eigi landsmenn allir
sameiginlega. Nú er það fyrir
utan efni þessa pistils að fjalla
um réttmæti þessarar kenningar
í dag, aðalatriðið er að til er
hópur manna sem hefur viljað
leggja sérstakan skatt á sjávar-
útveginn. Þessi hópur hefur sem
kunnugt er farið mikinn og iðu-
lega látið eins og hann væri
helsti málsvari réttlætis í land-
inu.
Í þeirri viðleitni að draga úr
ósætti um fyrirkomulag stjórn-
unar fiskveiða við landið hafa
stuðningsmenn óbreytts kerfið
verið tilbúnir til að ræða breyt-
ingar á því ef þær mættu verða
til sátta. Sett var á fót sérstök
auðlindanefnd til að undirbúa
sátt í málinu, en hún fjallaði um
aðrar auðlindir landsins um leið
og fiskinn í sjónum. Í framhaldi
af starfi þeirrar nefndar var
skipuð önnur nefnd, svo kölluð
endurskoðunarnefnd, sem hafði
það hlutverk að endurskoða
fiskveiðistjórnarlögin. Enn var
ætlunin sú að ná sátt um stjórn
fiskveiða og enn voru stuðnings-
menn óbreytts kerfis tilbúnir að
sætta sig við nokkrar breytingar
ef þær kynnu að verða til sátta.
Endurskoðunarnefndinni
tókst hins vegar ekki að ná full-
kominni sátt um breyting-
artillögur, en meirihlutinn lagði
til að tekinn yrði upp sérstakur
skattur á sjávarútveginn. Slíkur
skattur er auðvitað ekki eðlileg-
ur, en ef hann yrði til að leggja
niður deilur og koma á meiri
stöðugleika í umhverfi útgerð-
arfyrirtækja væru þó fyrir hon-
um ákveðin rök. En hvað hefur
gerst síðan? Dugar þeim sem
hæst hafa kallað eftir skatti á
sjávarútveginn að skattur verði
lagður á sjávarútveginn? Ætla
þeir að fagna niðurstöðunni og
þakka jafnvel sáttfýsi þeirra
sem hafa gefið eftir grundvall-
arafstöðu sína til skattsins?
Sumir þeirra sem ákafast hafa
kallað eftir skattinum hafa
vissulega fagnað breytingunni
og sýnt því skilning að annar
deilenda hafi gefið mikið eftir.
En þeir eru því miður fáir.
Flestir láta eins og ekkert hafi
verið komið til móts við kröfur
þeirra og vilja enn frekari um-
ræður, nefndir og áframhald-
andi deilur. Þannig hefur stjórn-
arandstaðan á Alþingi verið
stóryrt og talið hugmyndir um
skatt á sjávarútveg alveg ófram-
bærilegan kost. Stjórnarand-
staðan vill nýja „sáttanefnd“
sem á aðeins að snúast um að
útfæra nýja leið um eignaupp-
töku, fyrningarleiðina, sem
stjórnarandstaðan hreifst af eft-
ir að útlit var fyrir að sátt gæti
náðst um það sem flestir stjórn-
arandstæðingar hafa hingað til
farið fram á, þ.e. skatt á sjávar-
útveginn eða „veiðigjald“ eins
og sumir hafa viljað kalla skatt-
inn. Fulltrúum stjórnarandstöð-
unnar tókst ekki að ná sátt um
neina eina leið í þeirri sátta-
nefnd sem nýlega lauk störfum,
endurskoðunarnefndinni, en
finnst þó að þeir sem hafa lagt
sig fram um að ná sáttum og
hafa slegið rækilega af sínum
sjónarmiðum eigi að taka tillögu
um nýja nefnd alvarlega.
Það er því miður komið í ljós
sem ýmsir óttuðust; sumir
stjórnmálamenn vilja alls enga
sátt um stjórn fiskveiða. Þeir
hafa beinlínis sagt að frekar
verði slegið í en dregið úr þegar
kemur að baráttunni gegn kerf-
inu ef af áformuðum breytingum
verður. Þeir virðast hreinlega
telja það pólitíska nauðsyn að
geta haldið áfram deilum um
þetta mál. Þetta má segja að sé
furðulegt í ljósi þess að þeim
flokkum sem barist hafa gegn
núverandi kerfi hefur gengið illa
í kosningum, en á meðan nægi-
lega margir trúa að þeir skori
pólitísk stig út á þras um fisk-
veiðistjórnun verður augljóslega
engin sátt um kerfið.
Einu rökin með skattinum
voru hugsanleg sátt um fisk-
veiðistjórnunina. Nú, þegar fyrir
liggur að skatturinn mun ekki
leiða til sátta, hlýtur hann að
vera úr sögunni.
Engin sátt
um sátt
Einu rökin með skattinum voru
hugsanleg sátt um fiskveiðistjórnunina.
Nú, þegar fyrir liggur að skatturinn
mun ekki leiða til sátta, hlýtur hann
að vera úr sögunni.
VIÐHORF
Eftir Harald
Johannessen
haraldurj@mbl.is
ÉG GET ekki orða
bundist. Vart verður
horft á fréttatíma í
sjónvarpi eða litið í
dagblað án þess að yfir
mann dynji fréttir og
margvísleg umfjöllun
sem sýnir Miðbæ
Reykjavíkur í afar nei-
kvæðu ljósi. Tönglast
er á því að ekki sé vog-
andi að ganga þar um
götur, jafnvel í dags-
ljósi, hvað þá eftir að
dimma tekur, fyrir
drykkjurútum og of-
beldismönnum, að
gamli Miðbærinn sé að
deyja o.s.frv., o.s.frv.
Kólfinn tekur þó úr
þegar kaupmenn og eigendur fyr-
irtækja í Miðbænum taka undir
þennan söng og eru þannig að grafa
vísvitandi undan sjálfum sér. Fólk,
sem veit ekki betur, kann, þegar
það heyrir allt þetta raus, að hugsa
sig um tvivar áður en það leggur
leið sína á þennan voðalega stað.
Sjálfur bý ég rétt við Miðbæinn
og kannast bara alls ekki við þá
mynd sem upp er dregin. Þvert á
móti finnst mér hann heillandi stað-
ur sem verður fegurri, unaðslegri
og fjölskrúðugri með hverju ári sem
líður. Að vísu hefur verslun að tals-
verðu leyti horfið úr sjálfri Kvosinni
en það er þróun sem hefur átt sér
stað hægt og sígandi allt frá því fyr-
ir 1970 og verður lítið við gert úr
þessu. Annað hefur komið í staðinn.
Upp úr 1975 var Miðbærinn orð-
inn mjög dauflegur. Gömlu
skemmtistaðirnir og veitingahúsin
sem þar höfðu verið á hverju strái
voru horfin; Sigtún, Gúttó, Iðnó
sem ballstaður, Tjarnarbúð, Gilda-
skálinn, Café Tröð, Café Höll,
Langibar og fleiri mætti telja. Ein-
ungis Hótel Borg og Hressingar-
skálinn voru eftir en síðarnefnda
staðnum var farið að loka klukkan 8
eða 9 þar sem allir voru hættir að
leggja leið sína í Miðbæinn á kvöld-
in og um helgar. Flest hús voru í
niðurníðslu.
Upphaf að nýjum
tíma má líklega rekja
til þess að veitinga-
staðurinn Hornið tók
til starfa á horni
Hafnarstrætis og
Pósthússtrætis þar
sem verslunin Ell-
ingsen hafði áður
verið, líklega 1977
eða 1978. Eftir það
byrjaði veitingastöð-
um að fjölga.
Nú er ástandið í
gömlu Kvosinni í
stuttu máli þannig að
þar er úrval fyrsta
flokks veitingastaða,
kaffihús af öllum
gerðum, huggulegar
krár á hverju strái, heilsuræktar-
stöðvar á heimsmælikvarða og
einnig nokkrar vafasamar búllur
eins og gengur og gerist í borgum.
Flestar götur hafa verið endurgerð-
ar svo að unun er á að líta. Byggð
hafa verið ný hús og þau gömlu gerð
upp og miklu kostað til þeirra. Nýj-
ustu dæmin um það eru Iðnó, Ísa-
foldarhúsið í Aðalstræti og Hafn-
arstræti 16. Fyrir dyrum stendur
spennandi uppbygging í Aðalstræti,
elstu götu borgarinnar. Og Mið-
bærinn er að sjálfsögðu eftir sem
áður miðstöð virðulegustu stofnana
landsins: Alþingis, Stjórnarráðs,
Ráðhúss Reykjavíkur, dómhúss
Reykjavíkur og tveggja elstu bank-
anna. Nýlega hafa svo bæst við
Listasafn Reykjavíkur í Hafnarhús-
inu og Grófarhúsið með þremur
söfnum, þar á meðal eru höfuð-
stöðvar Borgarbókasafnsins. Þau
laða að sér mikinn mannfjölda.
Miðbærinn og næsta nágrenni
hans hafa líka á undanförnum árum
orðið æ eftirsóttari til búsetu. Fast-
eignaverð þar hefur hækkað mjög
og fasteignasali sagði mér að til-
hneigingin hefði verið sú að þeir
sem áður sóttust helst eftir ein-
býlishúsi í úthverfi vildu nú hæð
sem næst gamla Miðbænum.
Það fylgir því ætíð viss lífsháski
að búa í hjarta borgar, það er meðal
annars það sem gerir þær spenn-
andi. Og þannig hefur það lengi ver-
ið í Reykjavík. Einu sinni var Hafn-
arstræti annáluð rónagata. Orðið
Hafnarstrætis-róni varð að hugtaki.
Ein af mínum fyrstu minningum
sem barn í Reykjavík var að for-
eldrar mínir voru að koma vestan úr
bæ með mig á gamlárskvöld og
heim á Barónsstíg. Miðbærinn var
nánast í umsátursástandi og við átt-
um í vandræðum með að komast í
gegnum hann. Grjóthríð dundi á
gömlu lögreglustöðinni, reynt var
að velta bílum og öskutunnum rúll-
að niður Bankastræti. Slagsmál
hafa ætíð verið fylgifiskar skemmt-
analífs í Miðbæ Reykjavíkur. Hver
man ekki eftir unglingafylleríinu á
Hallærisplani? Sjálfur bjó ég í
Austurstræti á árunum 1968–1972.
Þá voru rónar daglegt brauð í and-
dyri hússins, þar sem ég bjó, og
stundum álpuðust þeir alla leið á
efstu hæð og jafnvel inn í íbúðina
mína. Oft voru þá rúður brotnar í
verslunum í Austurstræti að næt-
urþeli. Svona var Miðbærinn og
svona er hann enn. Ég er borgarbúi
og vil lifa í borg með öllu sem henni
fylgir. En að sjálfsögðu vil ég hafa
löggæsluna í lagi.
Svartagallsrausinu, sem dunið
hefur yfir fjölmiðla að undanförnu,
linni. Þetta er ekki svona svart.
Þvert á móti er Miðbærinn lifandi
og skemmtilegur staður.
Svartagallsrausinu linni
Guðjón
Friðriksson
Miðbærinn
Þetta er ekki svona
svart, segir Guðjón
Friðriksson. Þvert á
móti er Miðbærinn lif-
andi og skemmtilegur
staður.
Höfundur er sagnfræðingur
og rithöfundur.
NÚ BERAST ugg-
vænlegar fréttir til
eyrna, fréttir sem snúa
að útvarpslandsslagi
Íslands. Menntamála-
ráðherra hefur farið öf-
ugu megin framúr og
fengið þá flugu í höfuð-
ið að breyta Rás 2 í
miðstöð svæðisútvarpa
og flytja hana norður á
Akureyri. Ekki nóg
með það heldur hefur
útvarpsstjóri látið svo
um mælt að þetta komi
vel til greina.
Á slíku máli eru
margir fletir og sitt
sýnist ábyggilega
hverjum. Án efa leiddi slíkur flutn-
ingur eitthvað gott af sér fyrir ein-
hverja, en mín skoðun er sú að það
væru hrapalleg mistök að hrinda
slíkri áætlun í framkvæmd. Svo virð-
ist nefnilega sem Björn blessaður
Bjarnason átti sig ekki alveg á því
hlutverki sem Rás 2 gegnir. Áður en
lengra er haldið vil ég ítreka að ég
geri mér grein fyrir að flutningur
þarf ekki að þýða endalok alls þess
góða sem þrífst á stöðinni, þó svo
fyrrnefndur hafi látið svo um mælt
að gera megi ráð fyrir breyttum
áherslum í dagskrá, ef af yrði.
Útvarpsauðn Íslands
Rás 2 hefur algjöra sérstöðu með
það að dagskrárgerðarmenn hafa
ennþá frelsi í efnisvali í þáttum sín-
um, á meðan kollegar þeirra á öðrum
stöðvum mega því miður ekki spila
nema það sem er í tölvunni. Að sjálf-
sögðu styðst stöðin við
spilunarlista sem oftast
samanstendur af því
sem efst er á baugi
hverju sinni, en er ekki
múlbundin honum eins
og aðrar.
Það lítur kannski út
fyrir að ég ætli að fara
að leggja af stað í ein-
hverjar hnýtingar út í
aðrar útvarpsstöðvar,
en svo er nú ekki. Fyrr-
nefnt frjálsræði leggur
grunninn að því sem
mér finnst hvað dýr-
mætast við stöðina:
Það að óþekktir tónlist-
armenn af nánast öllum
gerðum geta sótt starfsmenn hennar
heim og fengið spjall og lagið sitt
spilað. Slíkt er ómetanlegt fyrir
hljómsveitir/tónlistarmenn sem eng-
inn þekkir; að finna sköpun sinni
smá útrás. Eins og það síðan atvik-
ast þá er fólksfjöldi mestur hér í
Reykjavík og gróskan sömuleiðis í
tónlist, ólíklegt verður að teljast að
það borgi sig að taka rútuna norður
til að fara í slíka heimsókn...
Þá má ekki gleyma að á Rás 2 eru
menn iðnir við að hljóðrita hina ýmsu
tónleika og senda út á stöðinni og
bjóða til útsendinga í öðrum löndum.
Þar með eru að verða til merkar
heimildir um tónlistarlífið í landinu
og verður að teljast rökrétt að þær
séu varðveittar af ríkisrekinni ein-
ingu. Auk þess sér maður ekki fyrir
sér að einkarekin stöð legði í það æv-
intýri að hljóðrita tónleika með mis-
þekktum og stundum óþekktum
listamönnum, nema kannski að væri
fyrir ríkisstyrki og þá erum við kom-
in hringinn.
Sú staðreynd að Rás 2 hljóðritar
ýmiskonar tónleika og dreifir til út-
varpsstöðva víða um heiminn getur
ekki annað en ýtt undir þann góða
meðbyr sem íslensk tónlist hefur á
erlendri grundu. Það framtak er
hins vegar nánast það eina sem
stjórnvöld gætu sagst hafa gert fyrir
útflutning á íslenskri tónlist, en þar
sem frumkvæðið er að sjálfsögðu frá
starfsfólki stöðvarinnar komið þá
hvarflar ekki að mér að eigna öðrum
heiðurinn. Ef stöðin hyrfi norður þá
er ég hræddur um að megnið af því
góða fólki sem þar vinnur yrði eftir
og augljóslega yrði mikið skarð til
við það.
Lokaorðin hljóta að vera á þá leið
að á meðan ríkið gengur ekki vask-
legar fram í að styðja við þann auð
sem margsannað er að býr í tónlist-
arfólki í landinu, þá er fráleitt að
rýra það litla sem er til staðar fyrir
það.
Rás 2 til Akur-
eyrar? Rugl!
Kristján Már
Ólafsson
Útvarp
Á meðan ríkið gengur
ekki vasklegar fram
í að styðja við þann auð
sem margsannað er að
býr í tónlistarfólki í
landinu telur Kristján
Már Ólafsson fráleitt að
rýra það litla sem er til
staðar.
Höfundur er meðal annars
tónlistarmaður.