Morgunblaðið - 01.04.2004, Blaðsíða 42

42 FIMMTUDAGUR 1. APRÍL 2004 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
TÍMABÆR ÁBENDING
Ásta Ragnheiður Jóhannes-dóttir alþingismaður skrif-ar grein í Morgunblaðið í
gær þar sem hún fjallar um hugs-
anlega sölu á heimagerðum land-
búnaðarafurðum. Í greininni seg-
ir þingmaðurinn m.a.:
„Bændur mega ekki selja ost,
mjólk eða nokkuð það, sem þeir
framleiða. Þótti mér það ótrúlega
gamaldags forræðishyggja að
leyfa ekki slíka sölu en hluti af
því að veita ferðaþjónustu ætti að
vera að selja ferðamönnum fram-
leiðsluna á staðnum. Ferðabænd-
ur vilja geta selt framleiðslu sína
ferðamönnum, svo sem sitt eigið
hangikjöt, mjólkurvörur, mjólk,
sultu, kæfu, berjavín og hvaðeina
sem þeir framleiða á búi sínu.
Síðan segir Ásta Ragnheiður:
„Ég hef heimsótt ferðabændur
víða um heim og alls staðar hefur
verið hægt að kaupa beint af
bóndanum það sem hann fram-
leiðir. Því spyr ég: Hvaða aðstæð-
ur eru öðruvísi hér? Þessi fram-
leiðsla er hluti af matarmenningu
hvers lands og fáránlegt að láta
tæknilegar hindranir standa í
veginum fyrir því, að hið sama sé
mögulegt hér á landi og annars
staðar í heiminum. Slík sala er
mikilvæg fyrir íslenzka matar-
menningu ...“
Þetta er tímabær ábending hjá
Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur
og full ástæða til að henni verði
fylgt eftir. Íslenzkur landbúnað-
ur hefur um langt skeið leitað
leiða til þess að endurnýja sig.
Ferðaþjónusta bænda hefur verið
hluti af þeirri viðleitni og gengið
vel. Ekki þarf að hafa mörg orð
um að sú ábending þingmannsins
að heimila eigi sölu á heimagerð-
um landbúnaðarafurðum mundi
auka mjög fjölbreytni í þeirri at-
vinnustarfsemi sem enn fer fram
í sveitum landsins og mundi
örugglega auka áhuga fólks á af-
urðum íslenzkra bænda.
Ásta Ragnheiður víkur að ger-
ilsneyðingu mjólkur og bendir á
að hún hafi verið mikið framfara-
spor á sínum tíma en segir síðan:
„Það er staðreynd að sumir þola
illa gerilsneydda mjólk og mjólk-
urvörur en bændur mega hvorki
selja hana á búum sínum né í
verzlanir. Íslendingar lifðu á
ógerilsneyddri mjólk öldum sam-
an og fjöldi fólks gerir það enn ...
Hreinlæti til sveita er nú allt ann-
að og meira en áður var en bænd-
um er ekki umbunað nóg fyrir
gæðaframleiðslu sína.“
Allt sem Ásta Ragnheiður Jó-
hannesdóttir alþingismaður segir
í þessari grein er rétt. Guðni
Ágústsson landbúnaðarráðherra
hefur verið ötull og áhrifamikill
talsmaður sveitanna og setti ný-
lega fram athyglisverðar skoðan-
ir um hæfilega stærð kúabúa,
sem hentaði fjölskyldum að reka.
Landbúnaðarráðherra á nú að
taka höndum saman við þing-
mann Samfylkingarinnar og
koma fram á Alþingi þeim laga-
breytingum, sem nauðsynlegar
eru til þess að heimila bændum
beina sölu á heimagerðum afurð-
um. Sú ákvörðun gæti átt mikinn
þátt í að gæða sveitir landsins
nýju lífi.
NÝ VINNUBRÖGÐ Í SJÁVARÚTVEGI
Í Morgunblaðinu í gær var skýrtfrá því, að tvö sjávarútvegs-
fyrirtæki, Samherji hf. og Vísir
hf., hefðu ákveðið að hefja sam-
vinnu í veiðum, vinnslu, flutning-
um, þróun og sölu sjávarafurða.
Um þetta sagði Þorsteinn Már
Baldvinsson, forstjóri Samherja
hf., í samtali við Morgunblaðið í
gær:
„Ég tel, að samvinna íslenzkra
sjávarútvegsfyrirtækja eigi eftir
að aukast án þess, að verið sé að
skiptast á eignarhlutum og þetta
er bara liður í því. Við getum
mætt kaupendum og neytendum
betur með aukinni samvinnu.
Matvælakeðjurnar ytra stækka
stöðugt og til að geta tryggt af-
hendingaröryggi og fjölbreytni í
framboði verðum við að auka sam-
vinnuna hér heima vegna þess hve
örsmáir við erum gagnvart þess-
um erlendu risum. Við erum að
svara samþjöppun erlendis með
meiri samvinnu hér heima.“
Pétur H. Pálsson, fram-
kvæmdastjóri Vísis, segir um
sama mál í samtali við Morgun-
blaðið í gær: „Ég tel að það geti
þrengt að sjávarútvegi á næstu
árum vegna frekari verðlækkana.
Í ljósi þess teljum við að það
styrki stöðu okkar í framtíðinni
að vinna náið með Samherja að
þessum málum.“
Það er eftirtektarvert, að ís-
lenzk sjávarútvegsfyrirtæki hafa
smátt og smátt aukið eigin sölu-
starfsemi á erlendum mörkuðum
á undanförnum árum. Áratugum
saman fór þessi sala að mestu
fram á vegum þriggja stórra sölu-
fyrirtækja og nú seinni árin
tveggja. Augljóst er að þau fyr-
irtæki tvö, sem eftir eru, hafa lent
í margvíslegum erfiðleikum á
undanförnum árum enda breyt-
ingar á erlendum mörkuðum
hraðar.
Nú eru íslenzku sjávarútvegs-
fyrirtækin hins vegar orðin svo
stór og öflug sum hver að þau
hafa bolmagn til að taka sölu af-
urða sinna alla vega að hluta til í
eigin hendur. Það sýnir þann
kraft og framtakssemi sem ein-
kennir forystumenn í íslenzkum
sjávarútvegi, að þeir skuli enn
vera að ryðja nýjar brautir.
Verði frumvarp fjármála-ráðherra um olíugjaldog kílómetragjald lög-fest á Alþingi er líklegt
að dísilbifreiðum fjölgi á kostnað
bensínbifreiða. Með frumvarpinu
er lagt til að núverandi
þungaskattskerfi, sem byggist á
lögum um fjáröflun til vegagerðar,
verði lagt niður og tekið upp olíu-
gjald ásamt sérstöku kílómetra-
gjaldi á ökutæki sem eru yfir tíu
tonn að leyfðri heildarþyngd.
Samkvæmt upplýsingum úr
ráðuneytinu er miðað við að verðið
á lítranum af dísilolíu verði um það
bil fjórum krónum lægra en verð á
95 oktana bensíni.
Fjármálaráðherra segir löngu
tímabært að breyta þungaskatts-
kerfinu. „Þetta er þjóðþrifamál
sem getur ekki beðið lengur. Við
erum með meingallað þungaskatts-
kerfi sem að hluta til hefur verið
úrskurðað ólögmætt af samkeppn-
isyfirvöldum en er þar að auki þess
eðlis að það hamlar gegn framför-
um í bifreiðanotkun og hvetur til
óhagkvæmni í eldsneytiseyðslu,“
segir Geir H. Haarde.
Ógjaldskyld olía verður lituð
Olíugjaldið verður lagt á sömu
aðila og þungaskatturinn, þ.e. eig-
endur ökutækja sem knúin eru dís-
ilolíu. Þeir sem eru undanþegnir
þungaskatti í dag verða undan-
þegnir olíugjaldi þar sem dísilolía
til þeirra verður lituð og þannig að-
greind frá hinni gjaldskyldu dísil-
olíu. Er það sams konar fyrirkomu-
lag og er við lýði í flestum ríkjum
V-Evrópu.
Að mati fjármálaráðuneytisins er
með tengingu gjaldtöku við olíu-
notkun verið stuðla að notkun á
sparneytnari og umhverfisvænni
ökutækjum. Dísilknúnar fólksbif-
reiðar verði álitlegri kostur fyrir
einstaklinga en verið hefur og
skattlagning dísil- og bensínbif-
reiða samræmd þannig að sömu
rekstrarforsendur eigi við. Með
sérstöku kílómetragjaldi á þyngri
bifreiðar verði gjaldtakan meira í
samræmi við það slit sem þær
valda á vegakerfinu.
Dísilolía áfram
ódýrara eldsneyti
Verði frumvarpið að lögum er
líklegt að samsetning bifreiðaflot-
ans breytist og dísilbif-
reiðum fjölgi á kostnað
bensínbifreiða. Sú
breyting hefur í för með
sér að eldsneytiskostn-
aður þjóðarbúsins lækk-
ar þar sem dísilbifreiðar
nota ódýrara eldsneyti og eru jafn-
framt sparneytnari en bensínbif-
reiðar. Það hefur jákvæð áhrif á
viðskiptajöfnuð til lengri tíma. Að
auki dregur úr losun gróðurhúsa-
lofttegunda samhliða minni elds-
neytisnotkun.
Frumvarpið er byggt á eldra
frumvarpi sem lagt var fram til
kynningar á Alþingi í maí 2002.
Helstu breytingar frá fyrra frum-
varpi eru að olíugjaldið er hækkað
og verður 45 kr. á lítra en sérstaka
kílómetragjaldið lækkað. Jafn-
framt mælir frumvarpið fyrir um
einfalt kílómetragjald á tengivagna
í stað tvöfalds eins og áður var
kveðið á um.
Með því að lækka sérstaka kíló-
metragjaldið frá fyrra frumvarpi er
reynt að tryggja að
upptaka olíugjalds og
sérstaks kílómetra-
gjalds á þyngri bifreið-
ar hafi ekki í för með
sér hækkun á flutnings-
kostnaði og hærra
vöruverð á landsbyggðinni. Saman-
burður á núgildandi þungaskatt-
skerfi og frumvarpinu sýnir að þeg-
ar um sparneytnar
flutningabifreiðar er að ræða muni
eldsneytiskostnaður lækka, en í
öðrum tilvikum kann að vera um
minniháttar hækkun að ræ
inn kílómetra.
Geir H. Harde fjármála
segir löngu tímabært a
þungaskattskerfinu sem
gallað. Hann segir að dísilf
hafi ekki verið raunverul
kostur fram að þessu, e
breytingunni felist hvat
fólks að nota sparneytnar
dísilbíla sem eyði minna og
eldsneyti.
„Þetta er þjóðþrifamál s
ekki beðið lengur,“
sagði Geir þegar hann
var spurður hvers
vegna frumvarpið væri
lagt fram núna. „Við er-
um með meingallað
þungaskattskerfi sem
að hluta til hefur verið ú
ólögmætt af samkeppnisyf
en er þar að auki þess eðl
hamlar gegn framförum í
notkun og hvetur til óhagk
eldsneytiseyðslu. Nýja k
þannig hugsað að það hvet
Geir H. Haarde fjármálaráðherra: „Þetta er þjóðþrifamál sem ge
Fjármálaráðherra leggur fram frumvarp um ol
Líklegt að d
knúnum bílum
Fréttaskýring | Í
frumvarpi fjármálaráð-
herra er lagt til að
þungaskattskerfið verði
lagt niður og tekið upp
olíugjald. Að mati ráðu-
neytisins er með teng-
ingu gjaldtöku við olíu-
notkunina verið að
stuðla að notkun á spar-
neytnari og umhverf-
isvænni ökutækjum.
Það sem ég hef séð affrumvarpinu sýnist mérbenda til þess að þaðhafi verið tekið fullt til-
lit til vöruflutninga á langleiðum
þannig að breytingin eigi ekki að
kalla á íþyngingu miðað við nú-
verandi gjaldkerfi þungaskatts,“
sagði Guðmundur Arnaldsson,
framkvæmdastjóri Landvara, fé-
lags íslenskra vöruflytjenda, um
frumvarp fjármálaráðherra um
olíugjald.
Á fundi í Landvara í nóvember
sl. voru samþykktar tillögur sem
fólu í sér nýjar hugmyndir um
breytingu á þungaskatti yfir í ol-
íugjald. Guðmundur sagði að fé-
lagið gerði sér grein fyrir að í
framtíðinni yrði að öllum lík-
indum tekin upp tækni sem
byggist á því að mæla nákvæm-
lega notkun á vegakerfinu.
Margir litu til þessarar tækni,
m.a. félagsmenn í Landvara, sem
væri miklu einfaldara heldur en
það kerfi sem lagt væri til að
tekið yrði upp í frumvarpi ráð-
herra.
„Það er mat fjármálaráðherra
að þessi nýja tækni sé þa
inni í framtíðinni að það
synlegt að koma með þet
stig, litaða olíu.
Það sem ég hef séð af f
varpinu sýnist mér benda
það sé ótvírætt verið að t
þeim ábendingum sem vi
fram á sínum tíma. Það e
að vigta akstur og olíugj
öðruvísi saman fyrir okk
vinnugrein. Olíugjaldið v
kr. í upphaflegu frumvar
núna komið í 45 kr. Á mó
ur að gjaldskrá kílómetr
er lækkuð. Þetta þýðir að
flutningar ættu að sleppa
horn gagnvart hækkun á
leiðum, en á það höfum v
mikla áherslu.“
Guðmundur sagði að þ
skattur hefði verið hækk
40–60% árið 1998 og það
alls ekki hægt að leggja m
þessa atvinnugrein. Hæk
opinberum gjöldum leidd
hækkunar á flutningum t
landsbyggðinni. Slíkt my
áhrif á verslun, framleiðs
útflutningsgreinar.
Framkvæmdastjóri Landvara,
félags íslenskra vöruflytjenda
Tekið tillit til okk
ar sjónarmiða
Við erum með
meingallað
þungaskatts-
kerfi