Sveitarstjórnarmál - 01.03.2000, Blaðsíða 66

TÆKNIMAL
Jarðsjársnið frá Kirkjubæjarklaustri sem sýnir óreglur í jarðlagi vegna mannvistarleifa og foksand ofan á því.
en þar er talað um fornleifaskrán-
ingu, fomleifakönnun og (eiginleg-
ar) fomleifarannsóknir. Það sem hér
verður sagt getur átt við allar þessar
ólíku gerðir athugana (en fomleifa-
rannsóknir verður notað sem sam-
heiti um þær allar).
Óbeinum aðferðum jarðeðlisfræð-
innar hefur verið beitt erlendis við
fomleifarannsóknir í nokkra áratugi,
fyrst og fremst vegna þess að hægt
er að rannsaka stór svæði án jarð-
rasks. Hérlendis er saga slíkra
óbeinna aðferða - jarðsjármælinga,
segulmælinga og viðnámsmælinga
mun styttri og brotakenndari. Sam-
felldust er notkun jarðsjár Línu-
hönnunar sem staðið hefur bráðum
áratug, oftast í samstarfi við fom-
leifafræðinga.
Verkefni Linuhönnunar tengd
fornleifarannsóknum hafa flest
varðað leit að rústum eða afmörkun
minjasvæða, þ.e.a.s. að gera grein
fyrir því hvar rústasvæði byrja og
enda og affnarka þau bæði í plani og
dýpi. Við þetta verkefni hentar jarð-
sjá mjög vel og nýtast þessar upp-
lýsingar við fomleifaskráningu, mat
á umhverfisáhrifum og ekki síst til
að skipuleggja frekari rannsóknir.
Næsta stig við jarðsjármælingar
fomleifa er túlkun á innri gerð stað-
anna, þ.e.a.s. að segja til um hvers
eðlis fomleifamar em - grjótgarðar,
veggjahleðslur, eldri eða yngri rústir
o.s.ffv. Fáein verkefhi af þessu tagi
hafa verið unnin, og stefnt er að því
að ná enn betri tökum á þvi við-
fangsefni, enda gefast þar spennandi
verkefni. Verður unnið að þessari
þróun með nánu samstarfi við fom-
leifaffæðinga og hefúr verið sótt um
stuðning Rannsóknarráðs íslands til
þess. Er vonast til að hin nýja gerð
jarðsjár, NOGGIN, henti vel í þessu
tilliti. Síðastliðið haust stóð Línu-
hönnun fyrir sýnikennslu í jarðsjár-
mælingum að beiðni Félags safna-
manna. Er ráðgert að slík kynning
verði oftar og námskeið í notkun
NOGGIN-jarðsjár eins og áður
sagði.
Lokaorö
Stærstu kostir jarðsjármælinga
em þeir að þeim fylgir ekkert rask,
þær em fljótlegar og þær gefa sam-
fellt snið.
Við jarðkönnun er jarðsjáin mjög
heppileg til að ákvarða dýpi á
klöpp, afmarka malar- og sandlög,
magntaka jarðlög o.s.ffv. Lagnir má
staðsetja með jarðsjá, afmarka
gamla sorpurðunarstaði o.fl.
Jarðsjáin hentar við fornleifa-
skráningu, unnt er að kanna fom-
minjar á svæðum sem falla undir
mat á umhverfisáhrifum fram-
kvæmda, undirbúa fornleifarann-
sóknir og uppgröft o.s.ffv.
Með því að setja jarðsjána á sleða
sem dreginn er af vélknúnu farar-
tæki má ná miklum afköstum við
mælingarnar. A tiltölulega sléttu
landi, snævi þöktu landi eða ís gefúr
þessi uppsetning kost á mælingu
eftir margra kílómetra löngum snið-
um á einum degi.
Greinarhöfundar veita fúslega
nánari upplýsingar sé þess óskað.
Sjá má upptalningu og lýsingu á
nokkmm verkefhum af þvi tagi sem
hér hefúr verið fjallað um á heima-
síðu Línuhönnunar (veffang:
http://www.lh.is) auk fleiri upplýs-
inga.
60