Tímarit Máls og menningar - 01.11.1945, Side 39

EMIL BJÖRNSSON:
Efndanna verður krafizt
Þessi grein birtist í Straumhvörfum um síðustu áramót,
en er ekki síður tímabær nú.
Fyrstu áramót íslenzka lýðveldisins standá fyrir dyrum. Seyt-
jándi júní er liSinn og árið senn á enda, sem við höfum heitstrengt
að hefja hæst í sögunni. Enn hefur aðeins verið leikinn forleikur-
inn, árbjarminn einn roðar tindana. Hiti og þungi dagsins er fram
undan. Við höfum unnið heit og efndanna verður krafizt. Sú vísa
er aldrei of oft kveðin, að með stofnun nýs íslenzks ríkis höfum
við ekki aðeins öðlazt frelsi og réttindi, heldur jafnframt tekizt
þyngri skyldur á herðar en nokkrir feðranna, skyldur, sem okkar
kynslóð ber einni að rækja og er ein fær um að rækja. Ef kynslóðin,
sem stofnaði nýtt ríki á íslandi í sumar, reynist ekki ábyrg gerða
sinna í einu og öllu, meðan hún er moldu ofar, dæmist hún ekki
aðeins óhappasælasta kynslóð sögunnar, heldur verður það obæt-
anlegt, sem hún vanrækir. Ef við vanrækjum á þessum heimssögu-
legu tímum að tryggja trútt og satt sjálfstæði okkar, andlegt og
efnalegt, þá höfum við glatað dýrmætasta tækifærinu, sem nokkurri
íslenzkri kynslóð hefur gefizt, því tækifæri, sem næsta kynslóð gæti
ekki hagnýtt, þótt hún fegin vildi taka okkur fram. Hún er gjör-
samlega varnarlaus gagnvart okkur, eins og allar aðrar kynslóðir
gagnvart fortíð sinni. Ætlum við að vega að varnarlausri framtíð
þessa lands, vega að niðjum okkar í þúsund liðu, eða ætlum við
að berjast upp á líf og dauða með okkar vopnum fyrir framkvæmd
þeirrar hugsjónar, að íslendingar erfi ísland um aldur og ævi sem
frjáls og virt menningarþjóð. Þúsund augu í íslenzkri mold hvíla á
okkur, hvíla þyngra á okkur en nokkurri kynslóð fyrr, og augu
framtíðarinnar, augu barna okkar, spyrja: Myndi ég nokkurn tíma
fá að reyna, ef þú brygðist? Myndi mikli heimurinn þá trúa mér
eða bíða eftir því, sem ég vildi bæta?
Eitt er það, sem varðar sjálfstæði allra þjóða. Það eru umrað
lands þeirra. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að jafnvel á