Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Síða 72

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
Evrópu, og hann hvatti hinar and-
stæðu fylkingar að rétta hvor annarri
hönd til sátta í nafni mannkynsins
alls. I fótspor Rollands fetaði Henri
Barbusse. Bók hans, Le Feu, afhjúp-
aði hina sönnu ásýnd styrjaldarinnar
í fyrsta sinn og kvað niður hugsjóna-
drauga hetjuskapar, fórnarlundar og
ættjarðarástar, sem höfðu tröllriðið
þjóðunum í þrjú ár. Hann vissi, að
alþýða manna var farin að spyrja
sjálfa sig, hvaða vit væri í þessari
styrjöld fyrir réttlæti og frelsi, og
hvar sá fjandi væri sem um fram allt
þyrfti að leggja að velli, og miklu
fremur en bóndann handan við Rín.
Bæði Rolland og Barbusse kröfðust
þess að lokum, að samið yrði um frið
tafarlaust, án allra refja og skilmála,
um siðgæðislegan frið en ekki hern-
aðarlegan.
Frönsku hermennirnir byrjuðu að
ræða það með sér, hvort þeir ættu
ekki að hverfa til heimila sinna áður
en krafa Clemenceaus um „stríð þar
til yfir lýkur“ yrði að bitrum veru-
leika. Vorið 1918 viðurkenndi André
Maginot á leynilegum þingfundi að
það væri aðeins ein herdeild milli
Parísar og vígstöðvanna sem stjórnin
gæti borið fullt traust til. Rauður fáni
hafði verið dreginn að húni á sykur-
hreinsunarstöðinni í Souches. Þjóð-
verjarnir höfðu svarað með því að
syngja franska byltingarsönginn og
komið þvert yfir eldlínuna til að
drekka Inæðraskál með frönsku her-
mönnunum. Bréfum, hnýttum við
moldarhnausa, var slöngvað úr einni
skotgröf í aðra, og það jrótti nauðsyn-
legt að leggja blátt bann við jjví, að
ensku hermennirnir ættu tal við þýzku
stríðsfangana. Margar herdeildir
varð að flytja um set til að leynilegt
sambandið við fjandménnina rofn-
aði.
Daglega féllu þúsundir hermanna.
En í höllinni, langt að baki orrustu-
gnýnum og verndaðir gegn loftárás-
um af gagnkvæmum samningi við
þýzku yfirherstjórnina um að jreir
skyldu ekki varpa sprengjum á aðal-
stöðvar hvors annars, sátu stjórn-
málamenn og hershöfðingjar banda-
manna og bitust um völd og metorð.
Joffre, sem hafði gert það að tillögu
sinni eftir orustuna við Somme, að
Koch yrði komið fyrir á hæli fyrir
aldurhnignar hefðarfrúr, varð sjálfur
að víkja fyrir Nivelle. Síðar tók Pé-
tain við, og þvínæst Castelnau. Vær-
ingarnar í milli þessara gullseymdu
herramanna virtust ætla að draga
styrjöldina á langinn til eilífðarnóns,
og um vígstöðvarnar fór bylgja nið-
urbældrar reiði. Heiftin sauð i her-
mönnunum. Eitt sinn gerðu áttatíu og
fimm franskar herdeildir uppreisn, í
annað sinn hundrað og fimmtán. Her-
réttirnir störfuðu á nótt sem degi. Ef
einhversstaðar heyrðist óánægju-
hvískur úr röðum hermannanna, var
tíundi hver maður skotinn. Heilar
herdeildir voru sendar í opinn dauð-
214