Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Page 78

PAAVO RAVILA
Alþjóðamál og þjóðerni
Ástæðan til þess, háttvirtu áheyr-
endur, að ég hef verið beðinn að
mæla hér nokkur orð á þessari minn-
ingarhátíð um merkilegan mann og
lífsstarf hans, mun vera sú, að menn
vilja einnig hlýða á málflutning mál-
vísindamanns, sem ekki er Esperant-
isti í venjulegri merkingu þess orðs.
Lausn heimstunguvandamálsins er
tvímælalaust margfalt brýnni nú en
þegar Zamenhof skóp Esperanto. Og
samt erum við enn mjög langt frá að
leysa vandann á skynsamlegan hátt.
Hin stórkostlega tækniþróun síð-
ustu áratuga hefur mjög stuðlað að
því að færa þjóðirnar saman, og þrátt
fyrir styrjaldir og viðsjár hefur þörf-
in á samskiptum milli þjóða vaxið
samstíga þeim möguleikum, sem
tæknin hefur í té látið. Dagblöðin ná
til fjarlægustu lesenda sinna á nokkr-
um klukkustundum, og hið talaða,
lifandi orð finnur hlustendur sína
hvar sem er. Það er sama hvaða merk-
ingu við leggjum í orðið „menning“
innsti kjarni þess mun ávallt endur-
spegla hina þrotlausu baráttu manns-
ins gegn fjötrum rúms og tíma. Við
getum sagt, að útvarpsbylgjurnar hafi
sigrað takmarkanir rúmsins og hinar
hugvitsamlegu aðferðir, sem bjarga
mannsröddinni frá gleymsku, séu
sigurmerki í baráttunni gegn tíman-
um. Orðin, sem við segjum og tölum
í dag, má endurvekja næstum jafn
fersk og skýr eftir hvað langan tíma
sem er. Þannig getur það, sem tíminn
hefur hingað til tortímt að vörmu
spori, lifað ár eftir ár eða svo lengi
sem maðurinn og menning hans er við
lýði, fræðilega séð. Ahrif þessa atrið-
is á tilveru tungumálanna eru ómet-
anlega mikilvæg. I stað stöðugra
breytinga og sundurgreiningar kemur
samlögun og varðveizla hins talaða
orðs. Sá, sem lagt hefur stund á mál-
sögu, veit af reynslunni um áhrif tíma
og rúms á líf og tilveru tungumáls.
Þegar landfræðileg tengsl fara úr
skorðum eða rofna, bitnar það óhjá-
kvæmilega á samhengi málsins. Nýj-
ar mállýzkur skjóta stöðugt upp koll-
inum, og munur þeirra getur orðið
svo mikill, að ný mál skapist í stað
hins eina. Á hinu leitinu má glöggt
kenna áhrif tímans á tungumálin -—
veiklun tengsla milli kynslóða bitnar
svipað á samhengi tungunnar og land-
fræðileg einangrun. Á nokkrum öld-
um getur tungumál breytzt svo, að
aðeins er á færi sérfræðinga að rekja
ætt þess til upprunans.
Prentlistin og skólarnir hafa þegar
um langan aldur unnið gegn þessum
220