Tímarit Máls og menningar - 01.06.1960, Blaðsíða 88

TIMARIT MALS OG MENNINGAR
ar kynslóðar. Það er hægt að deila um að-
ferðina og horfur á árangri, en um liitt
verður vart deilt að sjaldan hafi jafnt ungt
skáld sýnt jafn ófyrirlátssaman vilja til end-
urmats á lífsstefnu þjó'ðar sinnar.
4
Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi
þessa máls: mér virðist íslenzk ljóðlist
standa í einkennilegum blóma. Hversvegna
einkennilegum? Hér verður ekki reynt að
renna öllum stoðum undir það orðalag. En
ein er sú að ærinn hluti blómans er ekki
viðurkenndur sem ljóð af dýrkendum hinna
eldri forma. Hin er önnur, hversu mörg
barnung skáld sækja samt sem áður fram af
miklum þrótti og alvöru. Því til sönnunar
þótti mér vænlegt að tilfæra nýútkomnar
bækur þeirra Þorsteins frá Hamri og Dags
Sigurðarsonar, ekki til að ritdæma þær —
það læt ég öðrum eftir — heldur til að
benda á hvernig þessir ungu menn með-
höndla tvö megineinkenni þjóðlífsins, hvor
eftir sinni reynslu: annar uppflosnun þús-
undærrar bændamenningar, hinn ofvöxt
borgarmenningar í burðarliðnum. Það er
auðvelt að kalla verk þeirra tjasl eða gervi-
Ijóð — hitt stendur samt stöðugt að þau eru
mögnuð af skautum þeirrar spennu sem nú
einkennir líf og ljóð íslendinga.
Meginvandi ungu skáldanna er í því fólg-
inn, hversu hryllilega atburðir síðustu ára-
tuga hafa misþyrmt merkingu tungunnar.
011 eru þau að basla við að útrýma innan-
tómum frösum gjaldþrota hugsjóna og
kveikja máli sínu nýtt líf, nýjan sannleika,
með umsköpun forms og hugmyndatengsla.
Þessvegna er gildi orðsins þeim stöðugt um-
hugsunarefni. Ilið íhugula, varkára skáld
Sigfús Daðason sent gaf út merka ljóðabók
í haust að leið segir þar á einum stað:
Orð
ég segi alltaj fœrri og jœrri orS
erxda hajði ég lengi á þeim illan bifur.
Tign mannsins segja þeir
])ó þeir geri sér ekki Ijðst að orð eru dýr
né með hverju þeir geti borgað.
í vísu þessari og svo kvæðiskaflanum öll-
um er átakanlega lýst liarmi nútímaskálds-
ins yfir saurgun þess dýra málms er það
skyldi smíða vopn sitt af. „Gagnvart þess-
um vanda hef ég lengi verið skelfingu lost-
inn“ segir síðar í ljóðinu.
Þorsteinn frá Hamri yrkir einnig um orð:
Undur og stórmerki eygði í draumi sínum
úngursveinn bak við hásœti kúgarans Vana;
á skammdegismorgnum runnu
sn œrökkurskíman
og Ýnglíngasaga í eitt,
orð lömdu hélaðar rúður:
geji rúm konúngsbana.
Trútt sinni gömlu köldu baðstofu tengir
skáldið vandann við náttúruöfl og söguerfð,
þannig að veðurlíkingin tjáir í senn magn-
leysi orðanna og vonina um sigur yfir kúg-
aranum.
Dagur Sigurða ;on byrjar sína syrpu á
kvæði um orð, þar sem hann lýsir fyrst flug-
hraða þeirra og sprengimætti (sem Sigfús
Daðason varar við, því auk þess sem „þau
geta sprungið" sjálf „getur vöknað í púðr-
inu“). Þar næst gerir Dagur sína bjartsýnu
játningu:
Orð eru tœki
til að breyta heiminum
hafa endaskipti á endemum umhverfisins
Snýr síðan öllu við: húsum, trjám, verka-
mönnum, heildsölum. Þannig glíma tíma-
mótaskáldin án afláts við ragnarök borgara-
legrar menningar, leita að gullnum töflum í
grasi nýrrar veraldar, reyna að endurreisa
vé valtíva.
Vituð ér enn — eða hvat?
„Ég vil skrifa um fólk og fyrir fólk.“
Undir þessa yfirlýsingu Dags Sigurðarsonar
230