Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 10

Timarit Máls og memiiiigar
Námsefninu er það yfirleitt sameiginlegt að það fjallar nm formlega hlið
þjóðfélagsins, lýsir því eins og það lítur út fyrir að vera eða ætti að vera sam-
kvæmt skráðum eða óskráðum reglum. Ef einhver nemandi tæki bækurnar
alvarlega hlyti hann að sitja eftir með þá hugmynd að forsetinn væri valda-
mesti maður ríkisins. Hér má til tilbreytingar vitna í landafræðibókina:
Löggjafarvald er í höndum forseta og Alþingis. Alþingismenn eru
kosnir til fjögurra ára, 49 eru kosnir í 8 kjördæmum, og 11 eru land-
kjiirnir. Ráðherrar fara með framkvænidavald fyrir hönd forseta og bera
ábyrgð fyrir Alþingi. Alþingi og ríkisstjórn hafa aðsetur í Reykjavík,
en forsetinn á Bessastöðum á Álftanesi.
En raunar býst ég varla við að börnin tengi þennan fróðleik við nokkuð utan
bókanna enda eru þær fullar af efni sem þegar er óhjákvæmilega farið að rekast
á daglega reynslu þeirra. í félagsfræðibókinni segir til dæmis:
Þeim, sem hallar réttu máli, trúir enginn. Hann glatar trausti og virðingu.
„Hann er ekki allur þar, sem hann er séður,“ - er sagt um hann, - og
það eru sjaldnast góð meðmæli.
Þó er það ef til vill verst að hvergi er leitast við að lýsa þjóðfélaginu sem
starfandi heild, gangverki þar sem eitt er öðru tengt og háð. Börnum er hvergi
gefið undir fótinn að hugsa hvernig eitt breytist ef öðru er breytt, og þannig
eru þau svipt möguleikunum til að geta tekið pólitískar ákvarðanir eða metið
pólitískar ákvarðanir annarra. Félagsfræðibókin eyðir þrem blaðsíðum í fræðslu
um kosningar og tekur fram að kosningarréttinum fylgi mikil ábyrgð, en ekkert
er gert til að hjálpa fólki að axla þá ábyrgð.
Ég get ímyndað mér að þessar staðhæfingar veki upp þrenns konar athuga-
semdir hjá lesendum. I fyrsta lagi munu einhverjir segja að kennarar geti bætt
því við námsefnið sem á vantar og geri það oft. Það er vafalaust rétt, en þá
má spyrja hvers vegna skuli prenta aukaatriðin í bókum en treysta á einstaka
kennara að segja frá því sem skiptir máli. í öðru lagi munu einhverjir minnast
þess að þessar bækur eru vonandi aðeins til bráðabirgða; ætlunin er að semja
námsefni í samfélagsfræði fyrir grunnskóla sem á að samþætta framantaldar
greinar allar. En athugasemdir mínar verða þá vonandi til að sýna að það er
bráð nai^jyn að hraða endurskoðun námsefnisins og forðast að gera sömu mis-
tökin aftur. Loks mun sennilega einhverjum detta í hug moldviðrið sem þyrlað
hefur verið upp að undanförnu um pólitíska innrætingu í skólum. Af mínum
kynnum af börnum og unglingum hef ég að vísu hvergi orðið var við þessa
innrætingit nema helst eitthvað lítillega í fermingarundirbúningi. Þar veit ég
um dæmi þess að reynt hefur verið að telja börnum trú um að það væri eitt-
136