Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 53

Frá hlýðni um efa til uppreisnar
verunni. Þær bækur voru aðallega ætlaðar lágstéttarbörnum og koma eðli-
lega til af því að upphaf frumlegrar bamabókaritunar fer hér á landi
saman við róttæka raunsæisstefnu í bókmenntum, kreppu og vaxandi fylgi
sósíalískrar hreyfingar.
Islenskar bókmenntir eflast og dafna fram eftir stríðsárum eins og að
ofan gat, en þá gerist það hins vegar að erlendar bækur, þýddar, einkum
reyfarar, fara að flæða yfir börnin í gríðarlegu óhófi. Þessar bækur - um
Benna og Beverley, Siggu, Möggu og afkvæmi Enidar Blyton - þær urðu
geysivinsælar. Það má ekki síst ráða af því að fólk alið upp á kaldastríðs-
árunum, þegar íslensk barnabókaritun var í listrænu hámarki, það man
svotil eingöngu eftir að hafa lesið erlendar bækur á bernskuárum sínum.
Ohemjusala og vinsældir þýddra barnabóka höfðu ýmisleg áhrif á ís-
lenska barnabókahöfunda. Einstaka hélt sínu striki, hélt áfram að skrifa
góðar, vandaðar bókmenntir handa börnum og unglingum og hjálpa þeim
til að skilja samtíð og fortíð. Þeirra á meðal eru okkar besm höfundar,
Stefán Jónsson og Ragnheiður Jónsdóttir, sem bæði skrifuðu sífellt betri
listaverk handa unglingum allt til dauðadags. Aðrir gáfust upp og hættu
að skrifa handa börnum, þeirra á meðal úrvalshöfundar eins og Gunnar M.
Magnúss, Loftur Guðmundsson, Páll Sveinsson, sem kallaði sig Dóra Jóns-
son. Við tóku höfundar afþreyingarbóka af ýmsu tagi, smátt og smátt, þar
til svo var komið að á áratugnum 1960-70 var afþreyingin nánast einráð,
sögur úr ímynduðum óskaheimi, væmnar bernskuminningar og svo hasar-
bækur, sem fjölgaði stöðugt þann áratug með glæpareyfarann í broddi
fylkingar.2
A blómaskeiði íslenskra barnabóka kom það iðulega fyrir að rithöfund-
ar, þekktir fyrir bækur handa fullorðnum, skrifuðu eina til tvær barna-
bækur - kannski m. a. til að vera með í þessari skemmtilegu þróun. Ég
get nefnt til dæmis Huldu, Oskar Aðalstein, Guðmund Hagalín, Guðmund
L. Friðfinnsson og Jakobínu Sigurðardóttur. Auk þess skrifuðu nokkrir
höfundar jöfnum höndum bækur fyrir börn og fullorðna, t. d. Stefán Jóns-
son, Stefán Júlíusson, Ragnheiður Jónsdóttir, Gunnar M. Magnúss, Margrét
Jónsdóttir og Loftur Guðmundsson. Barnabókin naut virðingar. Síðan þá
hefur verið afar sjaldgæft að rithöfundar hafi fengist við hvort tveggja
eða skrifað barnabækur sér til hressingar milli annarra ritstarfa þótt það
væri æskilegt fyrir alla aðila. Þessi þróun segir sína sögu um mat manna
á barnabókum undanfarna tvo áratugi. Það hallaði sífellt meira á ógæfu-
hlið.
179