Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 8

Timarit Máls og menningar
lagi sem þolir ekki upplýstar umræður (eða hugsanlega breyta því í eitthvað
sem ekki þolir dagsins ljós heldur).
Afleiðingarnar af „ópólitísku" uppeldi má væntanlega lesa út úr könnun
sem var gerð á viðhorfum stúdenta í háskólanum í Frankfurt í Vestur-Þýska-
landi árið 1957. Þeir voru m. a. spurðir hvort þeir væru tilbúnir til að taka
eitthvert pólitískt frumkvæði ef útlit væri til að andkommúnísk einræðisstjórn
væri að komast til valda í landinu. Það kom í ljós að um fjórðungur hópsins
þóttist tilbúinn til að gera eitthvað, tæp 10% til að verja lýðræðið, um 16%
til að kollvarpa því. En þrír fjórðu hlutar stúdenta sýndu engan vilja til að
taka neitt pólitískt frumkvæði, hvorki með né móti vesturþýsku lýðræði. Þeir
reyndust í grundvallaratriðum ópólitískir. Við getum rétt ímyndað okkur hver
jarðvegur slíkt menntamannalið hefði verið fyrir nýjan Hitler.
Þetta var að vísu í Þýskalandi kaldastríðsáranna, þegar ætla má að hættan á
andkommúnísku einræði hafi verið nánast bannorð. Okkur er samt hollt að
hugsa út í hvort við erum miklu betur stödd. Hvaðan eiga börn okkar og
unglingar að fá pólitíska fræðslu? Hver á að veita þeim pólitískt uppeldi?
Hér er hætt við að lítið verði treyst á heimilin. Fyrst er það að margir upp-
alendur eru haldnir pólitískum fordómum (af ýmsu tagi) sem hljóta að gera
svör þeirra við einlægum spurningum ófullnægjandi. Við það bætist að það
er vandasamt að skýra pólitísk fyrirbæri fyrir börnum og verður varla gert á
viðunandi hátt undirbúningslaust í dagsins önn. Loks er ekki von að þeir sem
ekki hafa hlotið sæmilegt pólitískt uppeldi sjálfir séu færir um að miðla miklu
til barna sinna. Slíkt kemur engan veginn af sjálfu sér þó að aldurinn færist
yfir mann.
í þessu efni verður því varla á annað treyst en skólana, og þar ætti líklega
helst að vera pólitískrar fræðslu að leita í greinunum sögu, félagsfræði og ef
til vill landafræði. Nú hef ég að vísu ekki gert neina heildarkönnun á náms-
efni í þessum greinum í skólum, en ég á stelpu sem var í 7. bekk grunnskóla
(13 ára bekk) í vetur, og ég hef gluggað talsvert í þær bækur sem hún hefur
komið með heim úr skólanum. Þar er raunar ýmislegt sem lítur nógu vel út
áður en maður byrjar að fletta. Ef dæmt er eftir titlum bókanna einum getur
maður haldið að þennan vetur sé einmitt ætlunin að leggja grunn að stjórn-
málaþekkingu á skyldunámsstigi, enda ekki fráleitt að það sé einmitt rétti
tíminn til þess.
Fyrst er að telja íslandssögu 1874—1944 eftir Þorstein M. Jónsson. í henni
má m. a. lesa rúma blaðsíðu um þjóðhátíöina 1874, næstum aðra um alþingis-
hátíðina 1930 og hina þriðju um lýðveldishátíðina 1944. Skilmerkilega er sagt
frá því hvaða sálmar voru sungnir, hverjir héldu ræður og hvaða erlendir gestir
voru viðstaddir. Þar er líka sægur af fróðleiksklausum á borð við þessa: „Hall-
grtmnr Sveinsson var biskup 1889—1908. Hann gekkst fyrir nýrri þýðingu á
134