Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 54

Tímarit Máls og menningar
Þannig stóðu leikar um 1970 þegar hingað fóru að berast áhrif frá
grannlöndum okkar þar sem barnaefni hvers konar var þá mjög til um-
ræðu - og hefur verið síðan. Umræða hér heima, þýðingar á erlendum góð-
bókmenntum handa börnum og fleira þess háttar hefur gert það að verk-
um að barnabækurnar hafa breyst töluvert á þessum áratug hjá okkur. Að
vísu er ennþá mikið framleitt af sveitasögum í gömlum stíl, prakkarasögum
sem stundum segja frá bernskudögum höfundar, útþynningum á gömlum
ævintýrum og nýtísku ævintýrum, sem allt eru þekktar stærðir í barnabók-
menntunum. Sumar þessara bóka eru skemmtilegar og vel skrifaðar, aðrar
leiðinlegar eins og gengur, en þær ætla sér ekki annað en veita stundar-
afþreyingu og kannski ofurlitla fræðslu og siðbót í leiðinni sumar. Sem
betur fer hefur það alveg fallið niður hjá íslenskum rithöfundum síðustu
ár að skrifa reyfara handa unglingum. I meginmálinu hér á eftir ætla ég
að sleppa því að ræða þessar þekktu stærðir en einbeita mér að því að
athuga hvað hefur breyst í barnabókmenntum okkar síðan 1970, hvaða
þróun hefur orðið og íhuga ofurlítið hvert sé hægt að stefna héðan.
Hversdagsleikinn er skemmtilegur
Það var krafan um raunsæi sem grannar okkar ræddu hvað ákafast undir
og um 1970, krafan um að börn fengju að sjá aðstæður sínar speglast í
bókunum sem þau læsu. Engan hasar vildu menn, engar verur frá fram-
andi hnöttum eða furðuleg ferðalög, bara veruleika hvunndagsins í lífi barna.
Hér á landi hafði börnum yngri en á skólaaldri ekki verið sinnt mikið í
barnabókum, en þegar sagðar voru litlar sögur af þeim í bókum byggðust
þær oft á einhverju skondnu og skemmtilegu sem barnið hafði sagt eða
komið hafði fyrir það.
A þessu verður sú breyting upp úr 1970 að nokkrir höfundar reyna að
gera sér grein fyrir því sem þeir eru að vinna að. Þeir ætla bækur sínar
ekki eingöngu til skemmtunar heldur vilja þeir sýna og skýra eitthvert
ofurlítið brot af heiminum fyrir lesanda. Þeir sjá að börn eiga við ýmis
vandamál að etja í heimi sem ekki er skipulagður fyrir þau en sem þau
eiga að sætta sig við, og þessir höfundar vilja hjálpa þeim við það, m. a.
með því að sýna þeim að önnur börn búi við svipaðar aðstæður.
Einn þeirra norrænu rithöfunda sem tóku þessa stefnu í bókum sínum
var Anne Cath. Vestley, mikill listamaður á sínu sviði. Bækur hennar sem
180