Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 26

Tímarit Máls og menningar
eins og þú hefur sáð.“ (bls. 36) Þessi maður drepur heldur ekki dýr sér
til skemmtunar eins og hinn heldur tekur myndir af þeim. Þetta er gæfu-
samur maður sem kemur sér vel hvar sem hann fer.
Þá er sem sé búið að leggja línuna um hvernig á að haga sér gagnvart
svertingjum og dýrum. Sama „dýraverndunarsjónarmið“ gildir gagnvart
báðum. Svertingjar eru eins og dýr og ef vel er farið að þeim fylgja þeir
og hlýða eins og hundar, afstaða sem óneitanlega minnir á afstöðu bónd-
ans til húsdýra sinna. En hvaða eiginleika hefur Tarsan til að bera sem
gera hann að einvaldi skógarins? Hann ræður yfir villidýrum jafnt sem
svertingjum. Allir lúta konungi frumskógarins. Hann er breskur lávarður
að uppruna en var alinn upp með öpum í frumskóginum. Hann skilur mál
apanna og getur talað við þá og sama er að segja um viðskipti hans við
innfædda Afríkubúa - hann skilur mál þeirra og þankagang. „Hann er
blátt áfram hluti af þessu landi, alveg eins og ljónin eða frumskógurinn...
En hann hefur eins mikil tök á þeim (svertingjunum) í ímyndun þeirra og
hjátrú eins og andarnir þeirra, og þeir virðast næstum óttast hann meira.“
(bls. 34-35) Tarsan kemur fram sem vinur hvort sem er við dýr eða svert-
ingja en í rauninni er hann valdhafinn, sá sem öllu ræður. Þetta með vin-
samlegheitin er bara stjórnlist. Hann sér árangur vingjarnleikans í hlýðni
og þjónslund og tilbeiðslu við sig, hvíta manninn sem er aðskotadýr en
þó uppalinn í Afríku.
Tarsan er hvort tveggja í senn, menntaður maður sem kann sig að hætti
vesturlandabúa og náttúrulegur maður frumskógarins. „Eins auðveldlega
hristi Greystoke lávarður (Tarsan) af sér hlekki menningarinnar, og skipt
er um föt.“ (bls. 65) Birtist e. t. v. í þessu einhvers konar draumur „hins
siðmenntaða manns“ um afturhvarf til náttúrunnar? Tarsan er óumdeilan-
lega hetja hvar og hvernig sem á hann er litið. Hann hefur andlega jafnt
sem líkamlega yfirburði yfir alla sem koma við sögu. Hann er sá sem bor-
inn er til forystu vegna eðlislægra hæfileika sinna. Oll hugmyndafræði
bókarinnar beinist þannig að því að réttlæta yfirráð hvíta kynstofnsins í
nýlendum Afríku.
Nokkrar bækur sem fjalla um samskipti hvítra manna og indíána í
Norður-Ameríku komu út á þessum árum. Þar er um þrjá bókaflokka að
ræða. Einn þeirra sker sig úr (Kötubækurnar)4 en þar er lýst á raunsæjan
hátt lífsbaráttu landnema í Ameríku. Þær geta örugglega kennt íslenskum
börnum heilmargt um stöðu indíána fyrr og nú. I hinum tveimur sverja
hugmyndir sig í ætt við Tarsanbækurnar. Bækur í öðrum flokkum5 gerast
152