Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Blaðsíða 72

Njörður P. Njarðvík
íslenskar barnabækur
og fjölþjóðlegt samprent
Barna- og unglingabækur eru liðlega fjórðungur allra bóka sem gefnar
eru út á Islandi. Við bráðabirgðaathugun á útgáfu liðins árs (Bókaskrá
Landsbókasafnsins er enn ekki komin út) kemur í ljós að alls nemur
þessi útgáfa 130 titlum. Mætti því ætla að íslensk börn og unglingar hefðu
úr vönduðu og fjölbreyttu lestrarefni að velja. Sé betur að gáð kemur hins
vegar á daginn að einungis 10 eru frumsamdar íslenskar barnabækur og
4 í endurútgáfu. Af 130 bókum eru því 116 þýddar. Við nánari athugun
kemur svo í ljós að af þessum 116 erlendu bókum eru hvorki meira né
minna en 70 fjölþjóðlegar samprentanir. Þetta er ískyggileg þróun.
Ef framangreindar tölur eru bornar saman við útgáfu bóka fyrir full-
orðna, þá er ég ansi hræddur um að lítið yrði úr goðsögninni um bók-
menntaþjóðina ef aðeins 10% útgefinna bóka væri eftir íslenska höfunda.
Engu að síður er þetta orðin staðreynd þegar barnabækur eiga í hlut.
Vilji menn svo reyna að draga ályktanir af þessari staðreynd þá blasir sú
niðurstaða fyrst við að einungis örlítið brot af lestrarefni íslenskra barna
segir þeim eitthvað um þeirra eigin veröld. Um íslenskan veruleika. Svo
til allar bókmenntir eru þjóðfélagslegs eðlis, einfaldlega vegna þess að
þær lýsa manneskjum sem lifa í einhverri tegund þjóðfélags. Enginn skyldi
vanmeta gildi ævintýrsins og ímyndunaraflsins, en einnig í ævintýrinu má
finna greinilega þjóðfélagsgerð og oftlega dæmisögu um æskilega eða
óæskilega hegðun í tilteknu þjóðfélagi. Draumur um veruleika er jafn-
framt lýsing á veruleika. Hitt er svo annað mál að barnasögur hafa alltof
oft verið notaðar til þess að svæfa börn í stað þess að vekja þau.
Bókmenntir gegna sama hlutverki fyrir börn og fullorðna. Af þeim
sökum skiptir miklu að börn eigi þess kost að lesa bækur sem fjalla um
þá tilveru sem er að móta þau og þau munu síðar taka þátt í að móta.
198