Morgunblaðið - 26.03.2015, Síða 56

56
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 26. MARS 2015
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Samfylkinginhefur síðustudaga lagt
mikið á sig til að
rýra trúverðugleik-
ann og er það út af
fyrir sig virðing-
arverð viðleitni. Með fram-
kvæmd landsfundarins um
helgina setti flokkurinn nýtt Ís-
landsmet í fundaróstjórn og við
það bættist að flokkurinn tók
furðulega kúvendingu í máli
sem hann hefur lengi barist fyr-
ir og er nú skyndilega á móti.
Fyrir Árna Pál Árnason for-
mann og Katrínu Júlíusdóttur
varaformann, að ógleymdum
Össuri Skarphéðinssyni. fyrr-
verandi „olíumálaráðherra,“ er
þetta sérstaklega vandræðalegt
mál.
Flokkurinn gerði fyrir nokkr-
um árum leit að olíu á Dreka-
svæðinu að einu af sínu helstu
baráttumálum og ráðherrar og
þingmenn fóru mikinn um tæki-
færin og sinn þátt í að skapa
þau. Í janúar 2013, í stjórnartíð
Samfylkingarinnar og Vinstri
grænna, voru svo veitt tvö sér-
leyfi til leitar, rannsókna og
vinnslu á olíu og gasi á Dreka-
svæðinu.
Ekkert fréttist síðan af
mögulegum umskiptum í af-
stöðu Samfylkingarinnar til
málsins. Þvert á móti tóku for-
ystumenn flokksins, þar með
talin þau Árni Páll, Katrín og
Össur, fullan þátt í því með at-
kvæði sínu á Alþingi í lok janúar
síðastliðins að samþykkja lög
um stofnun hlutafélags um þátt-
töku íslenska rík-
isins í kolvetn-
isstarfsemi.
Tilgangur þessa
ríkishlutafélags er
samkvæmt 2. grein
laganna að „gæta
hagsmuna íslenska ríkisins
vegna þátttöku þess í kolvetn-
isstarfsemi eins og um þá starf-
semi er fjallað í lögum um leit,
rannsóknir og vinnslu kolvetnis,
nr. 13/2001.“ Samstaðan um lög-
in var slík að enginn þingmaður
greiddi atkvæði gegn þeim.
Síðan gerist það skyndilega á
hinum furðulega landsfundi
Samfylkingarinnar að flokk-
urinn snýst gegn olíuleit og
-vinnslu á Drekasvæðinu nánast
mótatkvæðalaust. Jafnvel for-
ystumenn sem nýbúnir eru að
samþykkja á Alþingi að stofna
ríkisolíufélag með tilvísun í lög
um olíuleit og -vinnslu snúast
gegn öllu saman. Engin skyn-
samleg skýring er gefin á um-
skiptunum, aðeins vísað í rök-
semdir sem löngu lágu fyrir.
Höggið sem formaðurinn
fékk á landsfundinum hefur því
haft óvæntar afleiðingar, en eft-
ir stendur að ætli flokkurinn að
verða marktækur þátttakandi í
íslenskum stjórnmálum og jafn-
vel að sækjast aftur til ein-
hverra áhrifa, verður hann að
útskýra fyrir kjósendum hvað
gerðist frá atkvæðagreiðslunni
á Alþingi 27. janúar til lands-
fundarins 21. mars, sem varð til
þess að fyrri stefnu til margra
ára var kastað og þveröfug
stefna tekin upp.
Hvað gerðist innan
Samfylkingarinnar
frá 27. janúar til 21.
mars síðastliðins?}
Óútskýrð kúvending
Fjöldi þeirra,sem eru á ver-
gangi vegna átaka
og ofsókna í heim-
inum fór í fyrra yfir
50 milljónir og hef-
ur ástandið ekki
verið verra síðan í heimsstyrj-
öldinni síðari. Þar við bætist
neyð vegna náttúruhamfara. Í
hittifyrra misstu 22 milljónir
manna heimili sitt vegna nátt-
úruhamfara.
„Fjöldinn sem þarf á mann-
úðaraðstoð að halda í heiminum
fer vaxandi og því má segja að
ástandið sé að versna,“ segir
Kyung-wha Kang, aðstoð-
arframkvæmdastjóri OCHA,
samhæfingarskrifstofu aðgerða
Sameinuðu þjóðanna í mann-
úðarmálum, í samtali við Morg-
unblaðið í gær. „Við þurfum
stöðugt meiri peninga til að
sinna slíkum verkefnum. Núna
þurfa um 100 milljónir manna
aðstoð og þörf er fyrir um 18
milljarða dollara.“
Kang hefur samhæfingu
neyðarhjálpar á sinni könnu.
Hún lýsir í viðtalinu vand-
kvæðum við að veita aðstoð
vegna átakanna í
Sýrlandi þar sem
rúmlega 200 þús-
und manns hafa lát-
ið lífið, milljónir
hafa flúið land og
lífskjör hrunið.
Heil kynslóð barna fari nú á mis
við skólagöngu.
Nú þarf að hjálpa íbúum Va-
núatú eftir fellibylinn, sem gekk
yfir eyjarnar. Í fyrra þurftu Fil-
ippseyingar að glíma við afleið-
ingar fellibylja.
Það er mikilvægt að neyð-
araðstoð missi ekki marks.
Kang lýsir glundroðanum eftir
jarðskjálftann á Haítí og segir
að reynslan þaðan hafi nýst til
að gera aðstoðina skilvirkari á
Filippseyjum. Vaxandi neyð
kallar á aukin framlög.
Kang er kurteis þegar hún er
spurð hvort Íslendingar geri
nóg í mannúðarstarfi: „Vissu-
lega en við vildum gjarnan að
framlagið væri enn meira.“
Kang lætur örugglega svipuð
ummæli falla hvar sem hún
kemur, en það er ekki þar með
sagt að ekki sé hægt að gera
betur.
Tugir milljóna
manna eru á ver-
gangi vegna átaka
og hamfara}
Vaxandi neyð
H
ugræn tilraun í boði hússins:
Eru Íslendingar sjálfstæð
þjóð? Svarið er ekki augljóst.
Hugtakið sjálfstæði skýtur
aftur og aftur upp kollinum í ís-
lenskri þjóðmálaumræðu. Það er svo allsráð-
andi að því er í senn ítrekað beitt til þess að
hafa áhrif á pólitísk viðhorf fólks og einnig til
þess að selja þessu sama fólki örbylgjufóður í
plastbökkum. Skrifuð hafa verið merk bók-
menntaverk sem gefa í skyn að barátta Ís-
lendinga fyrir sjálfstæði sínu verði ekki aðeins
hatrömm heldur eilíf. Á þjóðhátíðardegi okk-
ar fögnum við einhverju sem kallast sjálfstæði
þjóðarinnar og ekki þarf að gúggla lengi til
þess að sjá að sjálfstæði er jafnframt mikið
uppáhaldsorð stjórnmálafólks.
En hvert er inntak orðsins sjálfstæði —
hver er merking þess? Við getum blaðað í orðabók og
komist að þeirri niðurstöðu að sjálfstæði sé það að vera
óháður öðrum, hafa fullt vald yfir málum sínum. Er ekki
augljóst að við búum yfir þessu valdi yfir okkur sjálfum?
Við Íslendingar setjum okkur til dæmis eigin lög, ekki
satt? Rangt. Íslenskt lagasafn er í grófum dráttum ljós-
rit af norrænni löggjöf í bland við þýðingar á Evrópu-
tilskipunum. Íslensk lög eiga uppruna sinn annars staðar
en hér. Þá erum við bundin af alls konar sáttmálum, svo
ekki sé minnst á úrskurði alþjóðlegra dómstóla, sem tak-
marka möguleika okkar verulega til þess að setja þau lög
sem við viljum. Við ráðum — með öðrum orðum — ekki
fyrirkomulagi og inntaki okkar eigin réttarkerfis nema
að vissu leyti.
Eins er erfitt að ímynda sér að Íslendingar
gætu tekið upp algjörlega séríslenska utan-
ríkisstefnu, jafnvel þó samkvæmt sjálfstæðis-
hugtakinu ættum við að vera fær um það. Við
getum átt okkur drauma um að drepa fleiri
hvali með drónahernaði á norðurslóðum eða
flytja íslenska lýðræðis- og friðarvitund með
valdi til Mið-Austurlanda, en í raun er hug-
myndin um sjálfstæða utanríkisstefnu ekki
bara óraunhæf heldur ómöguleg af næstum
óteljandi ástæðum.
Þá er augljóst að efnahagskerfi hins
þróaða heims er svo margbrotið, tengt og
flókið að efnahagslegt sjálfstæði er óhugs-
andi hugtak. Reyndar má halda því fram að
gjaldeyrishöft og neyðarlög hafi falið í sér
ögrandi sjálfstæðisviðleitni, séríslenska
löngutöng í andlit erlendra kröfuhafa, en við
róum nú öllum árum að því að lyfta þeim svo við getum
að nýju yljað okkur við lifandi bálköst hins alþjóðlega og
frjálsa markaðar sem er nákvæmlega sama um hags-
muni einstakra þjóða og sjálfstæði þeirra.
Svona mætti lengi áfram telja. Erum við Íslendingar
sjálfstæð þjóð? Í hugmyndaflugi okkar já, en eins og á
við um flestar aðrar þjóðir er þetta sjálfstæði að mestu
leyti merkingarlaust og dvínar stöðugt eftir því sem ver-
öldin verður tengdari innbyrðis. Við erum sjálfstæð á
sama hátt og hvítvoðungur hefur frjálsan vilja. Hann
getur alið með sér ýmis áform og hugmyndir, en hann er
bundinn niður í kerru sem einhver annar stýrir, og sama
hvernig hann skælir og hrópar mun hann ekki ráða
áfangastaðnum.
Halldór
Armand
Pistill
Máttleysi nútímasjálfstæðis
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Karl Blöndal
kbl@mbl.is
Grunnt hefur verið á því góðaí samskiptum Svía og Sádaeftir að Margot Wall-ström, utanríkisráðherra
Svíþjóðar, lýsti yfir því á sænska
þinginu að Sádi-Arabía væri „einræð-
isríki“ sem bryti rétt á konum og
hýddi bloggara líkt og gert var á mið-
öldum.
Ummæli ráðherrans eru í anda
þeirra fyrirheita sem sænska ríkis-
stjórnin gaf þegar hún tók við völd-
um í september um að reka „fem-
íníska“ utanríkisstefnu.
Sádar kölluðu sendiherra sinn í
Svíþjóð heim, neituðu að veita Svíum
í viðskiptaerindum vegabréfsáritanir
og slitu samningum um vopnakaup
vegna ummælanna. Í kjölfarið fylgdi
gagnrýni frá Arababandalaginu og
Samtökum um íslamskt samstarf.
Helsta yfirvald trúmála í Sádi-Arabíu
vændi Svía um að svívirða íslam og
sjaría-lögin, sem eru grundvöllur
réttarfars í Sádi-Arabíu. Utanríkis-
ráðuneyti landsins sakaði sænsk
stjórnvöld um grófa íhlutun.
Wallström reyndi að draga úr
áhrifum orða sinna, sagði að það væri
rangt að líta svo á að ummæli hennar
„um mannréttindi [væru] gagnrýni á
íslam“ auk þess sem sænsk stjórn-
völd bæru „mikla virðingu fyrir íslam
sem heimstrú“.
Kvaðst hún vilja halda áfram sam-
tali við Sáda, en þeir voru á öðru máli
og komu meira að segja í veg fyrir að
hún fengi að ávarpa Arababandalagið
eins og ráðgert hafði verið.
Líkt við stöðu Dana
Carl Bildt, fyrrverandi forsætis-
ráðherra Svíþjóðar, skrifaði í
Svenska Dagbladet um helgina að
málið hefði skaðað Svíþjóð og mörg
þúsund störf kynnu að tapast.
Sænska krúnan hefur meira að
segja látið málið til sín taka. Á mánu-
dag átti Karl Gústav XVI. Svíakon-
ungur fund með Wallström, meðal
annars til að ræða deiluna við Sáda
og bjóða fram aðstoð sína.
Danir styðja Svía ekki í deilunni
við Sáda. Það sagði Martin Lide-
gaard í samtali við Jyllands-Posten.
„Hvert land verður að hafa sinn tón,“
sagði ráðherrann.
Málinu hefur verið líkt við það þeg-
ar Danmörk lenti í eldlínunni eftir að
teikningarnar af Múhameð spámanni
birtust í blaðinu Jyllands-Posten árið
2005.
Bo Lidegaard, ritstjóri danska
dagblaðsins Politiken, skrifaði um
helgina að Svíar væru nú í sama
vanda og Danir á sínum tíma. Þeir
vildu verja mannréttindi, en um leið
leggja áherslu á að sú vörn beindist
ekki gegn trúarbrögðunum heldur
þeim, sem færu með vald og áhrif.
„Vandinn var og er að einmitt þeir
sömu – í þessu tilfelli Sádi-Arabía –
hafa valdið og verkfærin til að bera
„móðgun við íslam“ fyrir sig til að
verjast gagnrýni innan frá,“ skrifar
hann. „Þar með beinist gagnrýni ekki
aðeins gegn þeim skandinavísku
löndum sem hún kemur frá. Hún er
einnig notuð til að berja á þeim sem
heima fyrir berjast fyrir sömu rétt-
indum.“
Lidegaard er þeirrar hyggju að
utanríkisstefna Skandinavíu líði fyrir
Olof Palme-heilkennið. Allir elski til-
hugsunina um siðferðislega staðfasta
stjórnmálamenn sem segi það sem
allir viti að sé satt, en enginn þori að
segja.
„Um það má hafa ýmsar mein-
ingar,“ segir Lidegaard í leiðaranum.
„Bara ekki þá að maður verði Olof
Palme af að segja hvað sem er hve-
nær sem er.“
Svíar í klemmu út af
ummælum um Sáda
AFP
Í vanda Margot Wallström, utanríkisráðherra Svíþjóðar, í viðtali um um-
mæli sín um að Sádi-Arabía væri einræðisríki sem bryti rétt á konum.
Paulina Neuding, ritstjóri blaðs-
ins NEO, segir í viðtali við AFP
að Margot Wallström, utanrík-
isráðherra Svíþjóðar, hafi með
ummælum sínum um Sáda vilj-
að efla ímynd Svíþjóðar sem
„siðferðislegt stórveldi“.
„Margir spurðu hvað femínísk
utanríkisstefna myndi þýða í
verki og ég held að þetta sé
dæmi um það … að við munum
gagnrýna brot á mannrétt-
indum, á rétti kvenna,“ sagði
Ann-Marie Ekengren, prófessor
í alþjóðastjórnmálum við Há-
skólann í Gautaborg, við AFP.
Siðferðislegt
stórveldi?
FEMÍNÍSK ÁHERSLA
AFP
Sendiráð Sáda í Stokkhólmi.