Peningamál - 01.11.2007, Qupperneq 17

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
7
•
3
17
Samdráttur á húsnæðismarkaði í Bandaríkjunum gæti dregið dilk
á eftir sér
Aukin viðskipti evrulandanna við nýmarkaðsríki í Asíu hafa dregið úr
mikilvægi Bandaríkjamarkaðar fyrir hagvöxt á evrusvæðinu. Aukin
gagnkvæm viðskipti landa í Asíu draga úr hættunni á að efnahags-
lægð í Norður-Ameríku breiðist út til Asíu og Evrópu. Erfiðleikar á
bandarískum fjármálamarkaði hafa áhrif út um allan heim vegna
þess að fjármálastofnanir í einu landi dreifa áhættunni með því að
eiga eignir og skuldir af ólíku tagi frá mismunandi löndum, t.d. undir-
málslán. Óróinn á fjármálamörkuðum að undanförnu hefur aukið
eftirspurn eftir lausu fé og gert banka trega til að veita hver öðrum
skammtímalán. Seðlabankar víða um heim hafa gripið til aðgerða til
þess að tryggja bönkum greiðan aðgang að lausafé.
Óróinn breiddist út til hlutabréfamarkaða og gætti einnig á
gjaldeyrismörkuðum. Gengi hlutabréfa um allan heim lækkaði skarpt
síðla sumars, einkum á tímabilinu frá 19. júlí til 16. ágúst. Hlutabréf
í nýmarkaðslöndunum lækkuðu einna mest á þessu tímabili eða um
15%, en markaðir á Norðurlöndunum og evrusvæðinu lækkuðu um
verði. Heimsmarkaðsverð á hráolíu hefur hækkað um 36% það sem
af er ári. Þetta hefur vitanlega bein áhrif á þjóðarbúskapinn þar sem
olíuvörur eru um 9% alls innfl utnings. Verðlagsáhrifi n koma beint
fram í hækkun bensínverðs til almennings en óbein áhrif, til dæmis í
formi hærri fl utningskostnaðar innanlands, geta einnig verið umtals-
verð.
Meðalverð sjávarafurða það sem af er ári hefur verið rífl ega
5% hærra en árið 2006, en það hefur hins vegar staðið nokkurn veg-
inn í stað fyrstu átta mánuði þessa árs.1 Á sama tíma hækkaði mat-
vælaverð í Bandaríkjadölum um 20% en í evrum um 13%. Verðlag
sjáv arafurða er því ekki nátengt verðlagi matvælahrávöru, enda að-
eins lítill hluti þeirra, einkum fi skimjöl og lýsi, sem telst til hrávöru.
Verð á áli hefur lækkað um 10% það sem af er árinu en erfi tt er
að fá heildstæða mynd af verðbreytingum súráls til álframleiðslu. Það
sem af er þessu ári nam ál 31% af heildarverðmæti útfl utnings. Því
má ætla að verðlækkun hafi talsverð áhrif á þjóðarbúskapinn. Áhrif
minni háttar sveifl na kunna þó að vera takmörkuð. Sveifl ur í hagnaði
fyrirtækjanna hafa líklega ekki mikil áhrif á þjóðarbúskapinn vegna
erlends eignarhalds þeirra og langs undirbúningsferils fjárfestingar.
Bein áhrif eru hins vegar á tekjur af raforkusölu að því marki sem verð
raforku er tengt álverði. Verð raforku hér á landi er almennt óháð
þróun olíuverðs á heimsmarkaði, andstætt því sem gengur og gerist
í fl estum öðrum álframleiðsluríkjum. Því má gera ráð fyrir að sam-
keppnisstaða álframleiðenda á Íslandi hafi styrkst gagnvart öðrum
álframleiðsluríkjum þar sem raforkuverð er tengdara olíuverði.
Heildaráhrif hækkunar hrávöruverðs á heimsmarkaði á íslenska
þjóðarbúið eru ekki augljós. Annars vegar hefur hækkun á verði
sjávar afurða og álverðs jákvæð áhrif á verðmæti útfl utnings og þar
með afkomu útfl utningsfyrirtækja í viðkomandi greinum. Hins veg-
ar hefur hækkun á matvælaverði og eldsneyti í för með sér aukinn
hráefniskostnað innlendrar matvælaframleiðslu og fl utningskostnað.
Auk þess mun hækkandi hrávöruverð að öllum líkindum skila sér í
auknum mæli í hækkun innlends matvöruverðs á næstu misserum.
1. Meðalverð sjávarafurða í erlendri mynt er vegið með gengisvog vöruútflutnings.
Heimild: Reuters EcoWin.
2. janúar 2006=100
Mynd II-5
Þróun á hlutabréfamörkuðum í Evrópu
og helstu nýmarkaðslöndum
Daglegar tölur 2. janúar 2006 - 26. október 2007

Norðurlönd (MSCI)
Evrusvæðið (MSCI)
Nýmarkaðsríki (MSCI)
90
100
110
120
130
140
150
160
170
180
2006 2007
Heimild: Reuters EcoWin.
7. jan. 2000 = 100
Mynd 2
Hrávöruverð á heimsmarkaði
Vikulegar tölur 7. janúar 2000 - 26. október 2007
Matvara (í EUR)
Hrávara án eldsneytis (í EUR)
Matvara (í USD)
Hrávara án eldsneytis (í USD)
2007
80
100
120
140
160
180
200
220
2006200520042003200220012000