Morgunblaðið - Sunnudagur - 06.03.2016, Síða 18

VIÐTAL
18 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 6.3. 2016
H
altu ró þinni, tíminn er blekk-
ing.“ Þetta forvitnilega mottó
fylgir með tölvupóstum frá dr.
Guðrúnu Marteinsdóttur, pró-
fessor við Líf- og umhverfisvís-
indadeild Háskóla Íslands og konunni á bak við
TARAMAR-húðvörurnar sem komu á markað
hér heima síðastliðið haust. Þörf áminning enda
í mörg horn að líta hjá Guðrúnu þessi misserin
eftir að hún fór nokkuð óvænt að framleiða og
markaðssetja lífvirkar húðvörur samhliða störf-
um sínum við háskólann. Vörurnar, sem hlotið
hafa nafnið Rísandi Fegurð, byggja á tilraunum
Guðrúnar sjálfrar með notkun efna úr náttúru
Íslands. Rótin að þeim tilraunum er sú að sjálf
þoldi Guðrún engar húðvörur sem fyrir voru á
markaðnum.
Hún byrjaði að safna jurtum og þangi í nátt-
úrunni fyrir um áratug. Tækni til að einangra
lífvirk efni hafði þróast mikið og fönguðu þær
rannsóknir athygli Guðrúnar.
„Ég fór út af mínu sviði, fiskifræðinni og inn á
rannsóknasvið mannsins míns; hann hafði raun-
ar unnið með matvæli en ekki snyrtivörur. Við
fórum að ræða málin og þá kom í ljós að hann
hefur verið að gera mjög áhugaverðar rann-
sóknir, sem ég fékk hann til að flytja yfir í húð-
vörurnar,“ segir Guðrún, en eiginmaður hennar
er dr. Kristberg Kristbergsson, prófessor við
Matvæla- og næringarfræðideild Háskóla Ís-
lands.
Næsta skref var að stofna fyrirtæki, ekki
endilega með framleiðslu og útflutning í huga,
heldur til að eiga möguleika á styrkjum til frek-
ari rannsókna.
„Þetta var árið 2010 og snerist á þeim tíma
um að geta haldið áfram rannsóknum. Meðal
þess sem við gerðum var að flytja aðferðir úr
krabbameinsrannsóknum inn í húðvörurann-
sóknir með því að nota lifandi frumulíkön til að
sannprófa virknina á efnunum sem við vorum
að einangra úr þörungum. Ég veit ekki um
neinn annan í heiminum sem hefur gert það,“
segir Guðrún.
Góðir hlutir gerast hægt
Góðir hlutir gerast hægt og segir Guðrún tvö ár
hafa farið í að þróa aðferðirnar sem gera þeim
kleift að sleppa öllum rotvarnarefnum og öðrum
efnum sem geta verið skaðleg og reynst fólki
erfið. Hún segir ótrúlegustu gerviefni notuð við
framleiðslu á húðvörum, svo sem vínyl- og sílí-
kon afleiður, sem eðlilegra sé að nota við að
flísaleggja baðið en til að bera á húðina. Til-
gangurinn með notkun þessara gerviefna mun
vera að tryggja stöðugleika betri endingu vör-
unnar. „Við tókum þessar aðferðir ekki upp úr
vasanum en þessi vinna borgaði sig klárlega og
núna erum við að sækja um einkaleyfi fyrir
þeim aðferðum sem við notum í framleiðslunni.
Það er mikið til þess unnið að losna við þessi
óæskilegu efni og þá sérstaklega hin eiginlegu
rotvarnarefni en þau eru almennt tekin hratt
upp í gegnum húðina og geta safnast fyrir í
frumum. Hvers vegna ætti fólk að bera á sig
efni sem brotna ekki einu sinni niður í nátt-
úrunni?“ spyr hún.
Áformað er að birta allar niðurstöður rann-
sókna í ritrýndum greinum. „Það er væri hugs-
anlega freistandi að sitja á niðurstöðum, svo að
aðrir geti ekki notað þær, en með því að birta
þær fáum við einskonar gæðastimpil á fram-
kvæmd rannsóknanna og náum að framfylgja
starfi okkar sem prófessorar við viðurkenndan
og hratt vaxandi alþjóðlegan háskóla,“ segir
Guðrún.
Meðal samstarfsaðila Guðrúnar og Krist-
bergs við rannsóknirnar eru bæði Háskóli Ís-
lands og Háskólinn í Reykjavík, auk háskóla á
Ítalíu, í Bandaríkjunum og Þýskalandi.
Verðmæti úr íslenskri náttúru
Það er yfirlýst markmið TARAMAR að sem
flest efni í vörunum komi úr íslenskri náttúru.
„Við búum að gríðarlega mögnuðu hráefni hér á
Íslandi og ég tala af reynslu því ég hef fengið
hundruð sýna alls staðar að úr heiminum. Okk-
ar hráefni ber af og þeir sem standa undir fram-
leiðslu á þessu hráefni eins og Símon í Bláskel
og Eygló hjá Móðir Jörð hafa unnið gríðarlega
flotta undirbúningsvinnu.“
Um þessar mundir eru Guðrún og Kristberg
að rannsaka íslensku repjuolíuna og segja hana
ákaflega kröftuga. „Þetta er í fyrsta skipti sem
hægt er að framleiða olíu úr jurtum sem koma
úr íslensku lífríki og við teljum að hægt sé að
margfalda verðmæti olíunnar með þróun á sér-
hæfum efnum fyrir matvæli, húðvörur og lyf.
Þetta þýðir að rannsóknirnar okkar eru komnar
inn á svið landbúnaðarins, sem er mjög spenn-
andi.“
Fyrsta TARAMAR-varan kom á markaðinn
hér heima í október á síðasta ári og segir Guð-
rún viðtökur hafa verið mjög góðar. „Maður er
djúpt snortinn yfir viðtökunum. Við höfum
fengið gríðarlega jákvæð viðbrögð frá fólki sem
hefur prófað vörurnar og ég hafði ekki gert mér
grein fyrir því að svo margir þyldu ekki neinar
aðrar húðvörur. Þetta gengur mun hraðar en
okkur óraði fyrir; við erum eiginlega eins og
hamstrar á hjóli til að anna eftirspurn.“
Hún hlær.
Þrjár vörur, allar fyrir andlit, eru þegar
komnar í verslanir og sú fjórða er á leiðinni nú í
mars, næturkrem. Á næsta ári er von á fyrstu
vörunni fyrir líkama. Að sögn Guðrúnar eru
fimm vörur í viðbót á teikniborðinu og er ætl-
unin að kynna þær á fjögurra til fimm mánaða
fresti. Rannsóknir munu svo halda áfram, þann-
ig að vöruþróunin er í raun bara að byrja. „Það
næsta sem við ætlum að skoða er sólarvörn,
sem er stórt vandamál vegna þeirra efna sem
þar hafa verið notuð,“ segir Guðrún.
Vörnar fást á um fimmtán útsölustöðum og er
Fríhöfnin stærsta verslunin. Einnig má nefna
Hagkaup, Lyf og heilsu og Lyfju. „Við ákváðum
að fara ekki í fulla dreifingu meðan við erum
enn að prófa vöruna og læra hvernig er best að
dreifa svona ferskri vöru,“ segir Guðrún.
TARAMAR er einnig með heimasíðu á net-
inu, auk þess sem hægt er að setja í „körfuna“
sína á nammi.is. TARAMAR er þar búð í búð-
inni.
Hreinleiki vörunnar þýðir að geymsluþolið er
minna og fyrir vikið þarf dreifingin að vera út-
hugsuð. „Venjan er að húðvörur geti setið í hill-
um verslana árum saman og okkur er sagt að
það sé í lagi en við vitum betur og bendum á að
best er að nota lífvirk efni sem fyrst. Varan okk-
ar geymist í 7-11 mánuði. Það er misjafnt eftir
vörum. Við leggjum áherslu á það í öllu kynn-
ingarefni að fólk noti vöruna fljótt, geymi hana
ekki uppi í hillu,“ segir Guðrún. „Þetta snýst
ekki um það að varan skemmist, heldur sýna
mælingar okkar að lífvirknin byrjar að dala eft-
ir þennan tíma. Það er keppikefli okkar að neyt-
andinn fái vöruna eins ferska og hún var þegar
við bjuggum hana til og að hún verði það þang-
að til hann hættir að nota hana. Þetta byggir á
fimmtán ára rannsóknum.“
Spurð um markhópinn segir Guðrún það
fyrst og fremst vera fólk frá 35 ára aldri og upp
úr og eru vörurnar bæði ætlaðar konum og
körlum. Hún segir yngra fólk nota vörurnar og
nýjasta varan, sem kemur á markað í haust, er
ætluð „vandamálahúð“ og hefur til dæmis
reynst vel við unglingabólum.
Stefna á Bandaríkjamarkað
TARAMAR hefur sett framleiðsluna upp í
Sandgerði, fékk gott húsnæði í gamla bókasafn-
inu, Vörðunni. „Sandgerði stendur þétt við bak-
ið á okkur og Eignarhaldsfélag Suðurnesja er
fyrsti kjölfestufjárfestirinn okkar. Kom inn og
trúði á okkur þegar við vorum í startholunum.
Eins hefur Sigrún Árnadóttir bæjarstjóri tekið
ótrúlega vel á móti okkur.“
Fimm manns koma að framleiðslunni í dag en
gangi markaðssetning erlendis upp gerir Guð-
rún ráð fyrir að fjölga þurfi starfsmönnum upp í
allt að 25.
Spurð um framhaldið svarar Guðrún því til að
TARAMAR ætli sér stóra hluti. „Við vitum að
við getum framleitt í það minnsta fjörutíu þús-
und einingar á viku og hugsanlega tvöfaldað
það síðar. Það hentar fyrir annaðhvort einn
stóran markað eða tvo minni markaði. Við mun-
um bara fara inn á einn markað í einu og að öll-
um líkindum verður það Bandaríkin, enda þótt
við höfum líka rætt við fólk í Bretlandi, sem er
mun minni markaður. Við erum menntuð í
Bandaríkjunum og bjuggum þar í tíu ár, þannig
að það er okkar heimavöllur,“ segir Guðrún, en
viðræður standa nú yfir við aðila sem búa að
mikilli markaðs- og sölureynslu á ferskvörum í
Bandaríkjunum.
Til lengri tíma litið segir Guðrún mikilvægt
að slá hvergi af gæðakröfum. „Meðan ég er í
þessu fyrirtæki kemur ekki annað til greina en
að halda gildunum og standa við gefin loforð; að
varan sé handgerð og aðeins notast við há-
gæðahráefni. Það getur verið varasamt að vaxa
of hratt.“
Áberandi mikil nýsköpun
Guðrún segir TARAMAR hafa þá sérstöðu að
gríðarmikil nýsköpun hafi átt sér stað á öllum
stigum, ekki bara í rannsóknum og þróun á vör-
unni. „Við erum líka að tala um fjármögn-
unarleiðirnar, auk þess sem við sjáum fram á að
verða með töluverða nýsköpun í markaðs-
setningunni,“ segir hún.
Varðandi fjármögnunina nefnir Guðrún sér-
staklega svokallaða B-hluthafahugmynd. Hún
snýst um að venjulegt fólk, hver sem er, gangi
inn af götunni og kaupi hlut í fyrirtækinu. Hver
hlutur er 100.000 krónur og kaupir fólk ýmist
einn hlut eða fleiri. „Þegar fólk gerir það verður
það hluti af hjarta fyrirtækisins, en ástæðan
fyrir því að þeir heita B-hluthafar er sú að þeir
fá arð og allt sem aðrir eigendur fá en hafa eng-
ar skyldur, hvorki fjárhagslegar né stjórn-
unarlegar. Þetta er að verða tvö hundruð
manns og við munum mjög líklega loka þessum
hópi fljótlega, áður en við verðum komin með
þrjú hundruð hluthafa. Þessi leið hefur verið
mjög skemmtileg og dýnamíkin í hópnum mik-
il.“
B-hluthafarnir leggja ekki bara til fé, þeir
taka líka þátt í að prófa vöruna og hafa fyrir vik-
ið aðgang að henni áður en hún kemur á mark-
að. Nýjasta TARAMAR-varan kemur á markað
nú í mars en hluthafarnir hafa haft aðgang að
henni frá í nóvember síðastliðnum.
Að sögn Guðrúnar er stefnt að því að prófa
þessa hugmynd í Bandaríkjunum líka. „Við er-
um að undirbúa fyrsta B-hluthafafundinn
vestra, þar sem saman munu koma sextíu til
sjötíu manns. Nú þegar er komið fólk á lista
sem býður eftir að geta tekið þátt og stofnað
með okkur bandaríska félagið.
Straumalíkan er lýsir
flæði sjávar í kringum Ísland
Háskóli Íslands á hlut í TARAMAR og upplýsir
Guðrún að rannsóknarvinna hennar við skólann
tengist nú jafn mikið þörungum og fiski.
Hún kemur raunar að öðru fyrirtæki, Mar-
sýn, sem einnig tengist Háskóla Íslands. Helsta
verkefni þess hefur verið að þróa gríðarstórt
straumalíkan sem lýsir hafinu í kringum Ísland
í þrívídd og öllum eðlisþáttum þess; hitastigi,
seltu, straumum, lagskiptingu og svo framvegis.
„Það sem er merkilegt við þetta stærðfræði-
líkan er að það tekur inn gögn og leiðréttir
þannig líkankeyrslur með öllum fáanlegum
gögnum sem við getum fundið, svo sem frá
baujum, skipum eða gervitunglum. Við þetta
bætist svo gagnagrunnur Hafrannsóknastofn-
unar. Við höfum notað öll þessi gögn og varpað
Að bera á sig
íslenska náttúru
Rísandi Fegurð (Emerging Beauty) frá TARAMAR kallast nýjar lífvirkar húðvörur
sem komnar eru á markað hér á landi. Þær eru afrakstur rannsókna dr. Guðrúnar
Marteinsdóttur líffræðings, sem lagði upp í þá vegferð af illri nauðsyn; þoldi sjálf eng-
ar húðvörur sem fyrir voru á markaðnum. Guðrún segir viðtökur hafa verið vonum
framar og nú er unnið að markaðssetningu TARAMAR á erlendri grundu.
Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is
’ Það er keppikefli okkar aðneytandinn fái vörunaeins ferska og hún var þegarvið bjuggum hana til og að
hún verði það þangað til hann
hættir að nota hana.