Morgunblaðið - Sunnudagur - 06.03.2016, Qupperneq 48

48 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 6.3. 2016
LESBÓK
E
nginn hittir einhvern,
leikverk danska leik-
skáldsins og handrits-
höfundarins Peter As-
mussen, í þýðingu Jóns
Atla Jónassonar, verður frumsýnt
11. mars í nýju leikrými Norræna
hússins, Black Box. Langt er um
liðið frá því leikverk var sett upp
og sýnt í Norræna húsinu og vísar
heiti rýmisins, svarta kassans, í
dökkmálaða veggi og tilraunakennt
og skapandi andrúmsloft þess.
Asmussen hlaut dönsku Reu-
mert-leikhúsverðlaunin sem leik-
skáld ársins fyrir Enginn hittir ein-
hvern árið 2010 auk þess sem
verkið hlaut verðlaun fyrir bestu
sviðsmynd. Hann hóf feril sinn sem
rithöfundur, skrifaði nokkrar bæk-
ur en færði sig yfir í leikritun og
handritsgerð fyrir sjónvarpsþætti
og kvikmyndir. Þekktasta kvik-
myndahandrit Asmussen er að
kvikmyndinni Breaking the Waves
sem hann skrifaði með leikstjóra
myndarinnar, Lars von Trier. As-
mussen er þekktur fyrir áhrifamik-
inn og knappan stíl og þykir með
merkari leikskáldum Norðurlanda
hin síðustu ár.
Að uppfærslunni kemur hópur
norrænna listamanna, frá Noregi,
Danmörku og Íslandi, og leikstjór-
inn, Daninn Simon Boberg, hefur
starfað sjálfstætt í tuttugu ár hjá
hinum ýmsu leikhúsum heimalands
síns auk þess að vera listrænn
stjórnandi og framleiðandi hjá Hus-
ets Teater í Kaupmannahöfn, mið-
stöð fyrir ný dönsk og alþjóðleg
leikrit. Leikarar í verkinu eru
María Ellingsen og Björn Ingi
Hilmarsson, höfundur hreyfinga
hin finnska Raisa Foster, Norð-
maðurinn Andreas Ljones er höf-
undur tónlistar, Snorri Freyr Hilm-
arsson hannar leikmynd og Björn
Bergsteinn Guðmundsson lýsingu.
Enginn hittir einhvern var frum-
sýnt í Husets Teater árið 2010 í
leikstjórn Boberg, sló í gegn og var
sýnt þar fyrir fullu húsi. Í leikritinu
eru settar fram 16 stuttar senur
sem eru allt í senn fyndnar, ljóð-
rænar og ofbeldisfullar og kanna
samband karls og konu sem berjast
við að halda samlíðan sinni, virð-
ingu og sjálfsvitund þrátt fyrir að
samskipti þeirra séu fyrir löngu
orðin tilgangslaus, eins og því er
lýst á vef sýningarinnar, enginn.is.
„Við fyrstu kynni virðast mann-
eskjurnar fullkomlega eðlilegar. In-
dælir, vel uppaldir borgarar sem
kljást við alþekktan vanda í sam-
böndum fólks; stefnumót, bið, svik,
einsemd og endalok,“ segir þar
m.a. um leikritið.
Orðin mikilvæg
Boberg er spurður að því hvað það
sé við verkið sem geri það svona
gott og svarar hann því til að texti
Asmussen sé afar hnitmiðaður og
nákvæmur. „Það er eins og öll verk
Ingmars Bergman þjöppuð saman í
Maggi-súputening,“ segir hann um
leikritið og hlær að eigin samlík-
ingu. „Tungumálið er mjög ná-
kvæmt og aðstæðurnar skarpar.
Það eru mikil átök og mennska í
því, þetta er ákaflega mannlegt
verk.“
Boberg segir orðin afar mikilvæg
og verkið auk þess mjög líkamlegt
þar sem tvær manneskjur séu fast-
ar saman í litlu herbergi og þær
reyni að leysa úr vandamálum sem
komið hafi upp í sambandi þeirra.
„Þetta er aðallega textaverk og
drama en með aðkomu Raisu sem
hreyfiþjálfara reynum við að kanna
hvað gerist milli þessara tveggja
líkama í rýminu, til viðbótar við
tungumálið. Það er í raun annað
lag í sambandinu og tilvist manns-
ins,“ segir Boberg.
Sýningarrýmið er nánast eins og
innsetning, segir Boberg, táknrænt
fyrir það sem gerist undir niðri í
samskiptum fólks. „Fyrir það sem
gerist í kjallaranum í mannlegum
samskiptum,“ útskýrir leikstjórinn
og yfirgefur að svo búnu kjallara
Norræna hússins og heldur út í
vetrarblíðuna. Leikararnir eru líka
ólmir í að sjá dagsljósið eftir dags-
langa kjallaravist og er sammælst
um að viðtalið fari fram á veit-
ingastað hússins.
Afar næmur
María segir Boberg gjörþekkja
leikrit Asmussen og það breyti því
litlu fyrir hann að leikstýra því í ís-
lenskri þýðingu. Hann hafi bæði
þýtt verkið á ensku og ítölsku og
þó hann kunni ekki íslensku viti
hann hvað sé verið að segja hverju
sinni og taki strax eftir því ef leik-
ararnir sleppa orði. En hvernig
leikstjóri er Boberg? „Hann er
mjög næmur og treystir manni
mjög vel þannig að maður slakar á
nálægt honum og byrjar að flæða
til hans. Svo er hann ótrúlega ná-
kvæmur,“ segir María og Björn
tekur undir það. „Maður treystir
honum algjörlega því hann gjör-
þekkir þetta leikrit og er inni í því
sem við erum að gera. Við erum að
leita og hann er líka að leita upp á
nýtt. Þó hann sé búinn að gera
þetta áður ætlar hann ekki að setja
þetta í fyrirfram ákveðið box. Hann
er leitandi inni í þessu formi, þessu
leikriti, og mér finnst það mjög
þægilegt. Hann er jafnleitandi og
við,“ segir Björn. María bætir við
að Boberg hafi enga þörf fyrir að
hafa rétt fyrir sér og samvinnan
hafi fyrir vikið verið mjög lýðræð-
isleg.
Íslenska útgáfan
Boberg sá Maríu leiklesa verkið í
Þjóðleikhúsinu fyrir þremur árum
og kom að máli við hana og sagði
að hún yrði að leika í leikritinu
undir hans stjórn. Hún segir það
hafa verið ákaflega skemmtilegt og
hvetjandi fyrir sig og hún hafi tekið
að sér verkefnið. „Þannig að ég fór
af stað með þetta sem framleiðandi
og þurfti að setja saman hópinn í
samstarfi við Boberg. Ég kom með
þá uppástungu að fá Raisu Foster
frá Finnlandi í verkefnið. Hún er
dansari með BA-gráðu, tvær meist-
aragráður og doktorsgráðu sem er
mjög óvenjulegt. Hún er að pæla í
því hvernig maður getur endur-
skilgreint dans þannig að hann sé
ekki, innan gæsalappa, dans, held-
ur hvaða tungumál þetta sé sem
líkamar tala og ekki bara í þessu
leikriti heldur almennt. Síðan fékk
ég Andreas frá Noregi sem kemur
úr hefðbundinni þjóðlagafiðluhefð
en hefur sjálfur þróast yfir í nú-
tímann og það að vera dansari með
fiðlu í hendi og starfað í leikhúsi.
Simon var ofboðslega opinn fyrir
því að fá þetta fólk til liðs við sig
með sínar hugmyndir,“ segir
María. Uppfærslan í Norræna hús-
inu eigi fyrir vikið lítið annað sam-
eiginlegt með frumuppfærslunni en
textann og leikstjórann.
Getur verið hver sem er og
líka einhver allt annar
Talið berst að forvitnilegum titli
verksins og leikararnir eru spurðir
að því hvað hann þýði. María segir
Eins og Bergman í súputeningi
María Ellingsen og Björn Ingi Hilmarsson snúa aftur á íslenskt leiksvið í verðlaunaleikritinu Enginn hittir einhvern, sem verður
frumsýnt í Norræna húsinu 11. mars. „Tungumálið er mjög nákvæmt og aðstæðurnar skarpar,“ segir leikstjórinn um verkið.
Helgi Snær Sigurðsson helgisnaer@mbl.is
Björn Ingi Hilmarsson, Sim-
on Boberg og María Ell-
ingsen. Leikararnir bera
leikstjóranum vel söguna,
segja hann einkar næman
og gjörþekkja verkið.
Morgunblaðið/Styrmir Kári