Náttúrufræðingurinn

Volume

Náttúrufræðingurinn - 2016, Page 57

Náttúrufræðingurinn - 2016, Page 57
129 Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags og mælitækja. Prófessor Prytz hafði verið lykilmaður Dana við upptöku metra sem lengdareiningar og fulltrúi Dana í alþjóðlegu samstarfi um mál og vog. Þorkell þekkti því vel til þessara mála og það lá beint við að hann yrði forstöðumaður Löggildingarstofnunarinnar. Hann undirbjó jafnframt stofnun Veður- stofu Íslands og varð forstöðumaður hennar frá 1920. Jafnhliða þeirri vinnu hélt Þorkell áfram jarðhita- rannsóknum sínum og varð einn helsti sérfræðingur landsins á því sviði fram undir 1940. NIÐURSTÖÐUR ÞORKELS UM RADON Í HVERAGASI Í ritinu On Thermal Activity in Iceland and Geyser Action4 árið 1940 birti Þorkell yfirlit yfir rannsóknir sínar á hveragösum, þar á meðal mælingar á radoni. Niðurstöður hans um radon eru sýndar í 1. töflu. Nú hafði hann skipt um skoðun á uppruna hitans og taldi sig sjá merki þess að vaxandi styrkur radons fylgdi aukinni jarðhitavirkni. Hitagjafinn væri líklega berg með óvenju miklu af geislavirkum efnum sem yllu hitanum. Á þessari túlkun Þorkels er þó sá annmarki að tölur hans um radon sýna aðeins geislavirkni í hverjum lítra hveragassins en segja ekkert um magn þess hveragass sem hverinn gefur frá sér. Forvitnilegt hefði verið að reikna hve mikið radon fylgir hverjum lítra í rennsli Staður – Location nC/L gas Bq/L gas Vol % N2+ Ar Hjálmstaðalaug 0,57 21,1 99,6 Breiðholtslaug 0,85 31,5 99,8 Veggjalaug 0,90 33,3 99,7 Úteyjarhverir 0,93 34,4 99,1 Selfosslaug 0,99 36,6 100 Suður-Reykir 1,04 38,5 100 Kollafjarðarlaug 1,07 39,6 99,4 Norður-Reykir 1,14 42,2 100 Reykjavellir, Biskupstungum 1,41 52,2 98,6 Laugalandslaug 1,41 52,2 100 Reykir, Skagafjörður 1,82 67,3 100 Reykjanes, Grímsnesi 1,96 72,5 99,2 Laugarvatnshverir 2,33 86,2 95,3 Reykjahverfi 2,58 95,5 92,0 Reykjanes, Ísafjarðardjúpi 3,50 130 99,8 Stóra-Kroppslaugar 3,61 134 99,9 Reykjafoss 3,75 139 3,5 Kleppjárnsreykjahverir 4,02 149 100 Laugarnes (Þvottalaugar) 4,26 158 100 Reykir, Ölfus 4,60 170 5,8 Hengill 4,62 171 2,1 Deildartunguhver 4,64 172 99,4 Krafla 4,94 183 3,0 Laugarás 5,01 185 100 Hverahlíð 5,02 186 7,1 Námafjall 5,18 192 2,6 Hveramóahver 5,87 217 4,3 Reykjanestá 6,35 235 1,5 Grafarbakkahverir 7,67 284 93,6 Hurðarbakslaugar 8,02 297 99,1 Dynkur 8,13 301 93,1 Sturlu-Reykjahverir 9,50 352 99,5 Sogahver 11,4 422 8,5 Miðdalur 12,9 477 5,9 Hveravellir 14,8 548 17,7 Skrifla 14,8 549 93,1 Hveradalir, Hengill 15,1 559 2,6 Kerlingarfjöll 31,4 1.162 1,7 Geysissvæði, Fata 56,2 2.078 28,0 Fremstidalur 60,5 2.239 11,4 Geysissvæði nr. 6, 22, 30, 57 71,5 2.646 33,3 Geysissvæði, Litli-Strokkur 223 8.258 18,1 1. tafla. Niðurstöður Þorkels Þorkelssonar um geislavirkni af völdum radons í hveragasi. Einingar Þorkels voru nanocurie/ lítra gass en nú er algengari einingin Becquerel (1 nC= 37 Bq). Í 4. dálki er rúm– málsprósenta (Vol%) niturs og argons í hveragasinu. Upplýsingar um staði þar sem sýni voru tekin er að finna í ritum Þorkels2,4 og almennt í skýrslu Helga Torfasonar.5 – Results of Thorkell Thorkelsson on radioactivity due to radon in geothermal gas. The unit used by Thorkelsson was nanocurie/liter of gas but a more common unit today is Becquerel. (1 nC = 37 Bq). Column 4 shows the volume percentage of nitrogen and argon in the geothermal gas. Locations of sampling sites are described in reports of Thorkelsson2,4 and in general by Helgi Torfason.5

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.