Skírnir - 01.09.2006, Page 17

pólitísk í sama skilningi. Samkvæmt henni afmarkast hópurinn
sem myndar þjóðina einmitt af sameiginlegri menningu, sögu,
tungu og ættjörð, en ekki endilega af pólitískri tilfinningu einstak-
linganna. Þannig gat verið til þjóð og þjóðernishyggja, þótt ekki
væri gert tilkall til frelsis. Pólitísk þjóðernishyggja bjó að hinni
menningarlegu þjóðernishyggju við afmörkun hópsins sem
myndaði þjóðina.4
Þannig fara hugmyndirnar saman. Svo virðist sem fyrri hug-
myndin hafi strax bæst við hina síðari, enda vafalaust háð henni á
ýmsan hátt. Þar sem pólitísk þjóðernishyggja hneigist til að af-
marka á einhvern hátt hópinn sem verður að þjóð, tekur hún við
skilyrðum afmörkunarinnar sem finna má innan menningarlegrar
þjóðernishyggju. Þegar rómantískir heimspekingar hafa umbylt
þessari menningarlegu þjóðernishyggju verður til kenning um
þjóð sem náttúrulega einingu með sitt sérstaka skapferli. Þegar
þessi rómantíska þjóðernishyggja er orðin að þætti pólitískrar
þjóðernishyggju, þá hefur heiminum örugglega verið skipt í þjóð-
ir. Þetta hefur væntanlega gerst snemma á 19du öld.
Það sem kalla mætti þjóð var því ekki skilið sama skilningi fyrir
daga pólitískrar og rómantískrar þjóðernishyggju og hún var skil-
in síðar. Því segja sumir að hún hafi alls ekki verið til fyrr en með
tilkomu þessarar þjóðernishyggju. Í þeim skilningi sé þjóðin ný
og kannski tilbúningur, og örugglega tilbúningur að svo miklu
leyti sem litið er á þjóð sem náttúrulega einingu. Aðrir ganga
lengra í tali sínu um tilbúning og segja þjóðernishyggjuna iðulega
búa til réttlætingar með rómantískum kenningum og ævintýrum
hugmynd um sjálfstæði íslendinga 263skírnir
4 Liah Greenfeld hefur ritað mikið verk um þjóðernishyggju. Hún virðist hafna
ýmsum þáttum hinnar módernísku sýnar og rekur hina pólitísku hugmynd um
þjóð aftur til Englands 16du aldar (1992: 14–17). Ýmsir vilja kenna lærdómsald-
ir, ekki síst 16du öld, við þjóðernishyggju, og liggur við að þar sé fundin pólitísk
þjóðernishyggja. Sjá til dæmis Marcu (1976) og Skafte Jensen (2003). Aðrir sem
rannsaka þjóðernishyggju fyrri alda fara hægar í sakirnar og tala um menningar-
lega þjóðernishyggju sem forsendu pólitískrar, svo sem Helgerson (2000: 327) og
Hampton (2001: ix–xi). Enn aðrir leita allt aftur til miðalda, svo sem Turville-
Petre (1996: v). Sjá rit Sverris Jakobssonar (2005) um möguleikann á menningar-
legri þjóðernishyggju á íslenskum miðöldum.
Skírnir haust nota-1 13.11.2006 15:55 Page 263