Skírnir - 01.09.2006, Page 140

ingar- og kenningarsögu kristninnar. Þegar uppruni kristninnar er
rannsakaður kemur í ljós að hann á djúpar rætur í trúarblöndu
samtíðar sinnar. Aðgreining réttra og rangra trúarbragða fellur þar
með um sjálfa sig. Staða trúfræðinnar gagnvart öðrum fögum guð-
fræðinnar hefur því breyst. Troeltsch greinir hér á milli sögulegr-
ar, trúarheimspekilegrar og guðfræðilegrar grundvallarafstöðu.25
Markmið trúfræðinnar sé að lýsa sjálfsskilningi kristninnar um
aldirnar í samræðum við samtímann.
Þessi skilgreining veldur því að sígildu efni trúfræðinnar er
vikið til hliðar í ljósi þess hve sögulega afstætt það er. Troeltsch
telur að einungis inngangur trúfræðinnar, sem gerir grein fyrir
efnistökum greinarinnar (Prolegomena), geti fallið undir vís-
indalega iðkun, annað efni greinarinnar eigi heima í kennimann-
legri guðfræði.26 Verkefni trúfræðinnar sé að leita svara við
spurningum sem snerta gildismat og mótun einstaklingsins.
Troeltsch hafnar því að unnt sé að skilgreina ‚vísindalega‘ sanna
tilvist algildra reglna sem liggi mannlegu eðli til grundvallar. Að
mati hans er verkefni trúfræðinnar þríþætt: (1) Hún á að sýna
fram á að í öllu gildismati skipta tilfinningar og reynsla meginmáli.
(2) Í annan stað er trúfræðinnar að sýna fram á að kristindómur-
inn skipar persónu mannsins og trúartilfinningu í öndvegi. Þessi
þáttur markar sérstöðu kristindómsins að mati Troeltsch. (3)
Loks á trúfræðin að greina kristna trúarhugsun. Troeltsch fylgir
hér greinilega Schleiermacher að málum og vill að athugun á
kristinni trúarupplifun samtímans sé forsenda guðfræðirann-
sókna.27 Rit Adolfs von Harnacks, Kristindómurinn, er dæmi-
gert fyrir slíka túlkun.28 Þar er reynt að miðla á milli sögulegs
sigurjón árni eyjólfsson386 skírnir
25 Ernst Troeltsch „Die Dogmatik der religionsgeschichtliche Schule“, 502–504.
26 Sama rit, 515.
27 Sama rit, 509. Sjá nánar: Arnulf von Schelia, „Dogmatik, ‚ihre Zeit in Gedanken
gefasst?‘ Die Dogmatisch Aufgabe zwischen historischer Kritik und
christologischer Gegenwartsdeutung“, vefsíða: www.uni-marburg.de/host-
ing/wgh/systematik/texte/Scheliha.htm. Sótt 20. apríl 2006.
28 Adolf von Harnack, Das Wesen des Christentums, München og Hamborg 1964
(ritið kom fyrst út aldamótin 1900). Sjá íslenska þýðingu eftir Ásmund Guð-
mundsson, Kristindómurinn, Seyðisfirði 1926.
Skírnir haust nota-1 13.11.2006 15:55 Page 386