Skírnir - 01.09.2006, Page 220

sáluga sem týndi engu bréfi, hélt þeim öllum saman, ár eftir ár, og
raðaði í möppur.
Í fyrsta bréfinu, sem skrifað er að kvöldi komudagsins til
Moskvu, er lestarferðinni frá Kaupmannahöfn lýst þannig í stór-
um dráttum að stúlkan og ferðafélagar hennar hafi verið í svefn-
vagni alla leið og í svefnvögnum sé eiginlega ekki annað að gera en
sofa. Ekki orð um að ferðalangarnir hafi verið lúnir og slæptir eftir
nokkurra sólarhringa kynnisferð um gleðihverfi Kaupinhafnar.
Auðvitað sváfum við. „Þó sáum við hluta af Póllandi og Þýska-
landi, mestmegnis tré. Til Varsjár komum við í kolamyrkri, en
ljósin þar voru falleg.“ Svo koma tvær stuttar setningar sem hafa
vakið mig til umhugsunar: „Við vorum smátíma í Brest, á landa-
mærum Póllands og Rússlands. Það var um hánótt og brautar-
stöðin var full af sofandi fólki.“
Það var einmitt í Brest sem það gerðist, þetta sem stúlkan vík-
ur hvergi orði að í bréfi, hvorki þá né síðar. Það var þar sem ég
fann lyktina fyrst. Sovésku lyktina. Hún líktist engri lykt sem ég
hafði fundið áður. Hún var ólýsanleg og hún gegnsýrði allt, tróð
sér inn í vit mín og hverja svitaholu líkamans, svipti mig matarlyst
og lífslöngun og ég losnaði ekki við hana fyrr en ég varð henni
samdauna — það tók um það bil þrjár vikur og kostaði spítalavist.
Þetta var fyrsta alvarlega „kúltúrsjokkið“ mitt. Þessvegna er hug-
takið „sovéska lyktin“ í mínum huga alltaf þessi raunalega stækja
af fátæku, óhreinu og illa klæddu fólki sem sefur á gólfi og bekkj-
um sóðalegrar járnbrautarstöðvar.
Einhversstaðar á þessari stöð var matsölustaður opinn þótt
hánótt væri og þangað fórum við ferðafélagarnir. Ég hlýt að hafa
verið svöng, því að enn lifir í minninu safaríkur rauður tómatur
sem blasti við mér og girnilegt útlit hans höfðaði ákaft til bragð-
lauka minna en lyktin skrúfaði fyrir lystina, meira að segja tiltölu-
lega hlutlaust og alþjóðlegt fyrirbæri einsog tómatur var brenni-
merkt sovéska lyktarkerfinu. Ójá, það lagði miður kræsilegan
fnyk af fyrirheitna landinu, en á hann er ekki minnst í þessum
gulnuðu bréfum og í þeim er ekki heldur að finna spurningar sem
óhjákvæmilega vöknuðu í huga ferðalangsins: af hverju þurfti
fólkið að sofa á brautarstöðinni? Var samgöngukerfið bilað í fyrir-
ingibjörg haraldsdóttir466 skírnir
Skírnir haust nota-1 13.11.2006 15:56 Page 466