Heimsmynd - 01.03.1986, Side 87

Heimsmynd - 01.03.1986, Side 87
TALIÐ ER AÐ ' REYKINGAMENNINN- BYRÐIALLT AÐ ÁTTA SINNUM MEIRI KOL- SÝRLING EN LEYFT >. ERÁ VINNUSTÖÐUM, TIL DÆMIS BÍLAVERK- STÆÐUM. dóma, hjartavöðvasjúkdóma, heilablæð- inga og kransæðastíflu. Hins vegar er unnt að bregða upp einni mynd og segja: Þetta er vandamálið! Hinar þunn- veggjuðu slagæðar æskunnar taka upp á því að þykkna og þrengjast þannig að smám saman verður hindrun á blóð- rennsli sem getur lyktað með blóðsega- myndun og stíflu. Þegar þetta gerist í kransæð verður drep í hjartavöðvanum, sem er algengast allra dánarorsaka. Spurningin stóra er því hvað veldur hnignun æðaveggjarins og æðaþrengslun- um. Þessi meinsemd hefur verið kölluð æðakölkun á íslensku en í alþjóðlegum málum atheroschlerosis. Rannsóknir hafa leitt í ljós að þetta er flókin mein- semd, gerð af þremur höfuðþáttum. í fyrsta lagi inniheldur hún fjöldann allan af frumum, sem að mestu leyti eru sléttar vöðvafrumur, ættaðar úr miðlagi slagæð- anna, en einnig nokkur fjöldi af átfrum- um, gjarnan fitufylltum, ættaðar úr blóð- straumnum og einnig bólgufrumur ýmis- konar. í öðru lagi er meinsemdin rík af bandvef, svokölluðu kollageni, sem er sama eðlis og bandvefur í örvef og sin- um, elastíni eða teygjanlegum bandvef og sérstökum flokki sameinda, sem nefn- ast glykosoamínglíkön og eru merkileg fyrir þá sök að þau hafa tilhneigingu til að binda fituríkar sameindir. Og þar er komið að síðasta meginþætti meinsemd- arinnar, sem er fita, að mestu leyti kól- esteról, sem mjög hefur verið í sviðsljósi allrar umræðu um æðakölkun í áratugi. Þótt vandamálið rúmist þannig á einni mynd, er ljóst af ofanskráðu að mein- semdin er í eðli sínu flókin og sem vanda- mál er hún erfið viðureignar vegna þess að hún myndast á löngum tíma og virðist eiga sér fjölmargar orsakir, sem oft verka saman en eru einnig mismunandi í mis- munandi einstaklingum. Hugsanlega er hér um marga sjúkdóma að ræða. Þannig eru ekki nærri öll kurl komin til grafar en rannsóknir undangenginna ára hafa þó dýpkað skilning okkar til muna og veitt mjög hagnýtar upplýsingar. Segja má að þessi framþróun þekkingar hafi verið tví- þætt. í fyrsta lagi hefur skilningur mjög dýpkað á hinu flókna frumusamfélagi, sem byggir upp slagæð, og samskiptum þess við bæði frumur og sameindir blóðs- ins, þannig að fengist hefur aukinn skiln- ingur á frumulíffræði meinsemdarinnar. An slíks skilnings verða dýpstu gátur vandamálsins aldrei leystar. f öðru lagi hafa umfangsmiklar hóp- rannsóknir eða faraldsfræðilegar rann- sóknir skilgreint hina svokölluðu áhættu- þætti kransæðasjúkdóma, það er þætti í lífi okkar og lifnaðarháttum, sem auka líkur á kransæðasjúkdómum. Þar vega þungt þættir, sem við ráðum engu um, svo sem aldur, kyn og erfðir. Líkur á æðakölkun fara vaxandi með aldrinum, tilhneigingin er miklu ríkari hjá körlum en konum fram yfir miðjan aldur og kransæðasjúkdómar liggja talsvert í ætt- um. Sjúkdómar eins og sykursýki og há- þrýstingur eru einnig áhættuþættir krans- æðasjúkdóma og eru ekki á okkar valdi, en nú á dögum bendir flest til þess að samviskusamleg rækt við meðferð þess- ara sjúkdóma hamli gegn skaðlegum áhrifum þeirra á æðakerfið. Það eru hins vegar þeir áhættuþættir, sem beinlínis tengjast lifnaðarháttum og lífsstíl, sem snerta meginefni þessarar greinar; það er blóðfita, sérstaklega kól- esteról í blóði og tengsl þess við matar- æði, reykingar og loks hreyfing eða hreyfingarleysi. MATARÆÐI - KÓLESTERÓL í BLÓÐI Fjölmargar rannsóknir hafa leitt í ljós að nánast ríkir línulegt samband á milli magns kólesteróls í blóði og áhættu kransæðasjúkdóma. Því hærra sem kól- esterólið er því meiri líkur á kransæða- sjúkdómum. Gildir þetta bæði um ein- staklinga innan þjóða eða menningar- heilda og eins þegar bornar eru saman Þetta er vandamálið! Hinar þunnveggjuðu slagæðar æskunnar taka upp á því að þykkna og þrengjast þannig að smá saman verður hindrun á blóðrennsli sem getur lyktað með blóðsegamyndun og stíflu. HEIMSMYND 87
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140

x

Heimsmynd

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Heimsmynd
https://timarit.is/publication/1408

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.