Tímarit hjúkrunarfræðinga - 2016, Blaðsíða 20

20 TÍMARIT HJÚKRUNARFRÆÐINGA
ÞUNGLYNDI ER nokkuð algengt meðal aldraðra og hefur
mikil áhrif á einstaklinga (Smalbrugge o.fl., 2008).
Vísbendingar eru um að þunglyndi sé vangreint og
vanmeðhöndlað meðal þessa aldurshóps og viðeigandi
meðferð sé jafnvel ekki beitt (Hanlon o.fl., 2011). Notkun
þunglyndislyfja meðal aldraðra hefur vissulega áhættu.
Hins vegar er vanmeðhöndlað þunglyndi mun alvarlegra
og getur leitt af sér alvarlega heilsufarsvanda svo sem
vannæringu, þurrk, máttleysi, minni færni, minnkuð
lífsgæði og að lokum jafnvel sjálfsvíg og dauða (Levin o.fl.,
2007).
Þar sem elsti aldurshópurinn stækkar hratt er mikilvægt
að markvissum skimunum út af þunglyndi sé beitt og
áhrifaríkri meðferð sé framfylgt. Þegar uppi er staðið
gæti það sparað gífurlega fjármuni þar sem þunglyndi
er kostnaðarsamt en fyrst og fremst getur það bætt líf og
líðan aldraðra. Í þessari grein verður fjallað um þunglyndi
aldraðra út frá einkennum, algengi, áhættuþáttum,
fylgikvillum og meðferð.
Einkenni
Birtingarmynd þunglyndis meðal aldraðra getur verið
mjög fjölþætt. Einkenni geta ýmist verið líkamleg eða
tilfinningaleg og eru gjarnan mjög óljós. Einstaklingar
átta sig oft ekki á eigin líðan en geta einnig haft fordóma
gagnvart geðrænum kvillum. Þar af leiðandi eru þeir
ólíklegri til að láta vita af vanlíðan. Sumir aldraðir telja að
andleg vanlíðan sé eðlilegur fylgifiskur öldrunar og leita
sér því ekki aðstoðar (Tabloski, 2014). Tafla 1 sýnir helstu
einkenni þunglyndis meðal aldraðra.
TAFLA 1. Einkenni, sem eru til staðar í meira en tvær vikur, geta bent til
þunglyndis
Tilfinningaleg Líkamleg
Sorg Verkir
Minnkuð gleði Stoðkerfisverkir
Einbeitingarskortur Höfuðverkir
Endurteknar hugsanir um dauðann Annars konar verkir
Sektarkennd Þreyta
Leiði Breyttur svefn
Áhugaleysi Þyngdarbreytingar
Tabloski, 2014
Hveru algengt er þunglyndi meðal aldraðra?
Heimildum ber ekki saman um hve algengt er að
aldraðir glími við þunglyndi. Í rannsóknum hefur komið
fram að 7-49% íbúa hjúkrunarheimila sýni þunglyndis-
einkenni (Djernes, 2006). Þunglyndi meðal þátttakenda
í rannsókn Aðalheiðar Óskar Sigfúsdóttur (2014) var
13,5% en í þýði voru 60 ára og eldri gestir í dagdvöl á
hjúkrunarheimili. Hér á landi benda niðurstöður RAI
matstækisins til kynna að hlutfall þunglyndra íbúa á
hjúkrunarheimilum sé um 37%. Einnig ber að nefna að um
13% íbúa sem sýna þunglyndiseinkenni, eru án meðferðar
(RAI niðurstöður, 2015). Í þessum samhengi er rétt að
skoða betur hvað hægt er að gera til að bæta greiningu og
meðferð á þunglyndi meðal aldraðra.
Áhættuþættir
Þunglyndi er algengara meðal kvenna heldur en karla
en talið er að félagslegir þættir geti útskýrt kynjamuninn
að einhverju leyti. Konur eru líklegri til að búa einar og eru
því viðkvæmari fyrir einmanaleika og fjárhags áhyggjum.
Einnig er líklegra að þær verði háðar öðrum vegna
færniskerðingar. Hjónaband er verndandi þáttur gegn
HVERS VEGNA ER MIKILVÆGT AÐ
VERA Á VARÐBERGI FYRIR ÞUNGLYNDI
ALDRAÐRA?
Sunna Eir Haraldsdóttir