Tímarit hjúkrunarfræðinga - 2016, Blaðsíða 56

56 TÍMARIT HJÚKRUNARFRÆÐINGA
Hjartabilun: Vangreindur sjúkdómur hjá öldruðum
kvíða og þunglyndis (Tang o.fl., 2010). Rannsóknir hafa
bent til þess að ef einstaklingur með hjartabilun er með
þunglyndi eru lífsgæði og lífshorfur hans minni. Einnig eru
endurinnlagnir tíðari á sjúkrahús hjá þeim einstaklingum
sem þjást af þunglyndi og þunglyndi getur magnað upp
önnur einkenni hjartabilunar. Það getur verið erfitt að
greina þunglyndi hjá hjartabiluðum einstaklingum þar
sem sum einkenni þunglyndis og hjartabilunar eru lík,
eins og þreyta og svefntruflanir. Þetta eru algeng einkenni
beggja sjúkdóma. Því ætti að vera í vinnureglum að
skima eftir þunglyndi hjá einstaklingum með hjartabilun
(Smith, 2010). Kvíði er líka eitt af einkennunum þar sem
einstaklingurinn getur kviðið fyrir framgangi sjúkdómsins,
framtíðinni, einkennum, endurinnlögnum og skertum
lífslíkum (Dekker o.fl., 2014).
Meðferð við langvinnri hjartabilun
Meðferð við langvinnri hjartabilun byggist á því að
meðhöndla undirliggjandi orsakir, ef hægt er, og stöðva
framgang sjúkdómsins. Auka þarf blóðstreymi frá hjartanu,
halda einkennum niðri, draga úr sjúkrahúsinnlögnum og
auka lífsgæði einstaklingsins. Meðferðin er fyrst og fremst
lyfjameðferð, lífsstílsbreytingar, fræðsla og stuðningur.
Síðan er metið í hverju tilfelli hvort hægt er að bæta líðan
og horfur með aðgerðum, s.s. kransæðavíkkun, hjartaloku-
aðgerð eða gangráðsísetningu. Mikilvægt er að meðferð
sé í samráði fagaðila og skjólstæðings þar sem það eykur
líkur á meðferðarfylgni, dregur úr einkennum og þróun
sjúkdómsins og eykur lífsgæði einstaklingsins (Allen o.fl.,
2012).
Þeir sem greinast með langvinna hjartabilun trúa
því oft að þeir komi til með að lifa lengur en raunin
verður og því er mjög mikilvægt að þeir séu vel upplýstir
um sjúkdóminn og hugsanlega þróun hans þannig að
þeir taki upplýstar ákvarðanir um hvaða meðferð þeir
velja. Mikilvægt er að gera það þannig að það skapi sem
minnstar áhyggjur hjá sjúklingnum en passa þarf að hann
geri sér grein fyrir alvarleika sjúkdómsins. Gagnlegt getur
verið að hafa fjölskyldufund til að fara yfir meðferð og
meðferðarúrræði þar sem lífsgæði og lífsviðhorf sjúklings-
ins eru metin og hvað það er sem skiptir hann mestu máli.
Mikilvægt er að skráning á þessum markmiðum sem og
meðferðartakmörkunum sé góð þannig að allir sem annast
einstaklinginn hafi aðgang að þeim. Þessar upplýsingar
þarf að endurmeta reglulega eftir gangi sjúkdómsins
þannig að sjúklingurinn fái markvissa og einstaklings-
miðaða umönnun. Einnig kemur þetta í veg fyrir að taka
þurfi skyndiákvarðanir ef eitthvað óvænt kemur upp á
(Macllvennan og Allen, 2016).
Líknarmeðferð ætti að vera mikilvægur hluti af meðferð
einstaklinga sem eru með langt gengna hjartabilun en með
henni er hægt að minnka líkamleg og sálræn einkenni,
bæta lífsgæði og auka öryggistilfinningu sjúklinga og
fjölskyldna þeirra (Guðríður Kristín Þórðardóttir, 2010).
Að sögn Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, WHO, er
þörfin fyrir líknarmeðferð í heiminum mjög vanmetin og
sérstaklega hjá einstaklingum með langvinna sjúkdóma
eins og hjartabilun (WHO, 2014). Árið 2002 skilgreindi
WHO líknarmeðferð á eftifarandi hátt.
Líknarmeðferð (e. palliative care) [er] meðferð sem
miðar að því að bæta lífsgæði sjúklinga sem eru með
lífshættulega sjúkdóma (life-threatening) og fjölskyldna
þeirra og felst meðferðin í að fyrirbyggja og draga úr lík-
amlegri, sálfélagslegri og andlegri þjáningu. Líknarmeðferð
getur átt við snemma á veikindatímabilinu samhliða
læknandi meðferð. Líknarmeðferð miðar að varðveislu
lífsins, en jafnframt er litið á dauðann sem eðlileg
þáttaskil. Markmið líknarmeðferðar er hvorki að lengja líf
né flýta dauða. Í líknarmeðferð er ekki litið á sjúkdóminn
sem afmarkaða truflun á starfsemi líkamans, heldur horft
til þeirrar þjáningar sem sjúkdómurinn veldur og áhrifa
hennar á fjölskyldu sjúklings (Landspítali, 2009, bls. 11).
Í líknarmeðferð er þannig litið á einstaklinginn á
heildrænan hátt. Tekið er tillit til lífsgæða og hve þung ein-
kennabyrðin er en hún hefur mikil áhrif á einstaklinginn
og fjölskyldu hans (Whellan o.fl., 2014).
Einstaklingur með langt gegna hjartabilun þarf að lifa
við þá staðreynd að sjúkdómurinn getur versnað hvenær
sem er, heilsu hans hrakar við hverja versnun og hætta
á skyndidauða er mikil. Á þessu stigi getur verið gott
að kynna líknarmeðferð fyrir sjúklingnum en það getur
hjálpað honum og aðstandendum hans að takast á við
sjúkdóminn (Whellan o.fl., 2014).
Fræðsla og upplýsingar til skjólstæðinga og fjölskyldu
eru mikilvægur hluti að meðferð. Samvinna við skjól-
stæðinga skiptir miklu máli og að þeir sé vel upplýstir um
gang mál. Passa þarf að það séu góð og markviss vinnu-
brögð við skipulagningu og skráningu á fjölskyldufundum,
við fræðslu og meðferðarákvarðanir hjá einstaklingum sem
greinast með hjartabilun og að tekið sé tillit til skoðana,
gilda og væntinga skjólstæðinganna. Einnig skiptir máli
að starfsfólk sé vel upplýst og allir séu samstiga (Allen
o.fl., 2012). Þá hafa rannsóknir sýnt að einstaklingar með
langvinna hjartabilun deyja flestir inn á sjúkrastofnun en
óska þess heldur að deyja heima (Mcllvennan og Allen,
2016).
Í klínískum leiðbeiningum Landspítalans um líknar-
meðferð eru gefnar mjög góðar og markvissar leiðbein-
ingar um vinnubrögð við upplýsingasöfnun, fræðslu og
fjölskyldufundi þar sem tekið er á öllum þáttum. Í þessum
leiðbeiningum er líka farið í mat, greiningu og meðferð
við verkjum, kvíða og þunglyndi, þreytu, lystarleysi,
megurð og vannæringu, vefjaþurrki, hægðatregðu, niður-
gangi, ógleði og uppköstum, andnauð, kláða og óráði
(Landspítali, 2009).
Lyfjameðferð við langvinnri hjartabilun er margþætt og
eru notuð þvagræsilyf, ACE-hemla, beta-hemla, digitalis
lyf og nítröt sem virka á hjartað og æðakerfið. Einnig
eru notuð verkjalyf, þunglyndislyf, kvíðastillandi lyf og
svefnlyf sem viðbótarlyf þegar þörf er á (McMurray o.fl.,