Tímarit hjúkrunarfræðinga - 2016, Blaðsíða 28

28 TÍMARIT HJÚKRUNARFRÆÐINGA
Mikilvægi góðrar næringar hjá öldruðum
brugðist á annan hátt við lyfjagjöf en yngra fólk (Tucker,
2006).
Við öldrun líkamans verða einnig ýmsar breytingar
á meltingarfærum sem og munn- og tannheilsu. Þar má
sérstaklega nefna minni munnvatnsframleiðslu sem hefur
slæm áhrif á tannheilsu og það getur síðan haft áhrif á
getu til þess að neyta matar (Baumgartner o.fl., 2015).
Auk þess getur upptaka lyfja í líkamanum breyst vegna
breytinga sem verða í meltingarfærum og þess vegna
lengist sá tími sem líkaminn er að útskilja lyf. Því er
sérstaklega mikilvægt að fylgjast vel með áhrifum lyfja á
aldraða þar sem verkun lyfja og aukaverkanir geta verið
aðrar en hjá yngra fólki (Tucker, 2006)
Með aldrinum aukast einnig líkurnar á ofþornun, bæði
vegna minnkaðrar þorstatilfinningar en einnig vegna þess
að framleiðsla líkamans á reníni og aldósteróni, sem stýra
vökvajafnvægi í líkamanum, getur minnkað með aldrinum.
Þetta veldur auknu næmi fyrir salti í fæðu og eykur þannig
hættu á bjúg og vökvasöfnun í líkamanum. Því þurfa nýrun
meira magn vökva til að losa sig við salt úr líkamanum
á sama tíma og fólk drekkur oft minna vegna minnkandi
þorstatilfinningar (Tucker, 2006).
Ráðleggingar um mataræði
Í ráðleggingum Embættis landlæknis frá árinu 2014 er
lögð áhersla á fjölbreytt fæði fremur en einstakar fæðu-
tegundir. Samsetning næringarinnar skiptir meira máli en
magn og lögð er áhersla á neyslu hollrar fitu og gæðakol-
vetna. Þó er alltaf mikilvægt að huga að hitaeiningum en
í töflu 1 er sýnt hvernig hitaeiningaþörf getur minnkað
með aldrinum (Faghópur landlæknis um ráðleggingar um
mataræði 2014).
Þegar hugað er að því hvernig má uppfylla næringar-
þörf aldraðs einstaklings er bent á hina einföldu reglu um
hlutföll á matardiskinum. Disknum er skipt í 3 hluta, óháð
skammtastærð, þar sem 1/3 eru próteinrík matvæli (fiskur,
kjöt, egg eða baunir), 1/3 eru matvæli sem innihalda
kolvetni (heilkornapasta, hýðishrísgrjón, bygg, kartöflur
eða gróft brauð) og 1/3 eru grænmeti eða ávextir. Einnig
er mælt með fiskneyslu tvisvar til þrisvar í viku og kjötmál-
tíð tvisvar til þrisvar, ásamt grænmetis- eða baunarétti einu
sinni (Faghópur landlæknis um ráðleggingar um mataræði,
2014).
Samkvæmt leiðbeiningunum er hægt að koma í veg
fyrir þörf á vítamín- og steinefnaneyslu í töfluformi með
fjölbreyttu fæði, þó er nauðsynlegt að taka aukalega
D-vítamín en ráðlagður dagskammtur D-vítamíns fyrir
Íslending 70 ára og eldri er 20 míkrógrömm eða 800 AE
(Elva Gísladóttir og Hólmfríður Þorgeirsdóttir, 2013).
Einnig er nauðsynlegt er að tryggja að kalkneysla sé
hæfileg og nægja þá tvö glös eða skálar af mjólkurvörum á
dag. Margir ávextir og grænmeti eru einnig ríkir af kalki, í
100 grömmum af rabbarbara eru t.d. 86 mg af kalki.
Skortur á trefjaefnum og vökva auk hreyfingarleysis
veldur því að margir aldraðir eiga við hægðatregðu að
stríða. Ýmsir sjúkdómar og lyf auka svo enn frekar á þenn-
an vanda. Það er því mikilvægt að tryggja neyslu nægilega
mikillar trefjaríkrar fæðu og vökva til að ekki þurfi að nota
hægðalyf. Þó er hættan oft til staðar, þegar munnheilsa
er léleg eða fólk býr eitt, að það leitar í einfalda fæðu og
mjúka sem þá er oft ekki eins næringar- og trefjarík.
Natríumhluti matarsalts getur stuðlað að bjúgsöfnun og
hækkun á blóðþrýstingi en hvort tveggja er algengt meðal
aldraðra. Of hár blóðþrýstingur er einn af áhættuþáttum
hjarta- og æðasjúkdóma. Með því að gæta að saltmagni
fæðunnar er mögulegt að minnka notkun á blóðþrýstings-
og þvagræsilyfjum og því er rík ástæða til að forðast
ofnotkun salts í fæði aldraðra (Tucker, 2006).
Mat á næringarástandi
Ýmis matstæki hafa verið útbúin til að meta næringar-
ástand einstaklinga. Einna mikilvægast er að þau séu
auðveld í notkun og að sama matstækið sé alltaf notað til
að fá niðurstöður sem hægt er að nota til samanburðar
(Ingibjörg Hjaltadóttir o.fl., 2007). Mælitækið „Kembileit
til greiningar á vannæringu aldraðra“ er einfalt og fljótlegt
TAFLA 1. Breyting á hitaeiningaþörf karla og kvenna með hækkuðum aldri.
Konur
Aldur Lítil hreyfing Meðalhreyfing Mikil hreyfing
61-74 ára 1770 hitaeiningar 2030 hitaeiningar 2270 hitaeiningar
75 ára og eldri 1700 hitaeiningar 1960 hitaeiningar 2220 hitaeiningar
Karlar
Aldur Lítil hreyfing Meðalhreyfing Mikil hreyfing
61-74 ára 2220 hitaeiningar 2530 hitaeiningar 2870 hitaeiningar
75 ára og eldri 2010 hitaeiningar 2290 hitaeiningar 2580 hitaeiningar