Sjómannadagsblað Snæfellsbæjar - 01.06.2004, Side 49

Sjómannadagsblað Snæfellsbæjar 2004
47
Talið er að Kólumbus hafi komið
hér og haft vetursetu á Ingjalds-
hóli til að kynna sér ferðir Leifs
Heppna, sonar hans Þorfinns
Karlsefnis og konu Þorfmns,
Guðrúnar Þorbjarnardóttur, til
Ameríku.
Elstu heimildir um presta á
Ingjaldshóli eru frá því kringum
árið 1200, fljótlega eftir kristni-
töku. Þar sátu sýslumenn og
prestar fram til loka 19. aldar.
Kirkjan sem nú stendur á hólnum
mun vera elsta steinsteypta kirkj-
an á jörðinni samkvæmt áreiðan-
legum heimildum. Hún var
byggð af ótrúlegri þrautseigju og
dugnaði heimamanna og var vígð
1903 og verður því 100 ára nú í
haust.
Krakkar! Hvernig skildu bát-
arnir hafa verið fyrir 300 árum
eða bryggjurnar og fiskverkunar-
húsin? Það voru bara árabátar
sem voru líka með segl eins og
Blikinn sem er inni í stóra húsinu
hér fyrir ofan. Sjómennirnir sátu
alian tímann úti og veiddu á línu
og handfæri, netin komu ekki
hingað fyrr en um miðja síðustu
öld. Það voru engar bryggjur,
bátarnir voru dregnir í land með
handafli, það voru engar vélar. Ef
þið farið og skoðið lendingarnar
t.d. í Keflavíkinni og úti á Gufu-
skálum þá getið þið séð förin í
steinunum eftir bátana. Það voru
heldur engin fiskverkunarhús,
gert var að fiskinum úti, hann var
ýmist hengdur upp svo hann
þornaði og varð að harðfiski eða
skreið, eða flattur og saltaður og
síðan sólþurrkaður.
Fyrir u.þ.b. 80 árum var byggð
fyrsta höfnin hér, hún var í
Krossavík. Eg er viss um að mörg
ykkar hafa eins og ég farið þangað
að veiða. Þar var síðan byggt ís-
hús, húsið sem við köllum oft
Hvítahúsið. Inn í þetta hús var
settur klaki sem var brotinn upp
af ánni og hér í kring. Þessi klaki
var síðan notaður til að geyma og
frysta beitu. Upp frá þessu fóru
að koma fiskverkunarhús en þar
var allt unnið á höndum. Fyrsti
vélknúni báturinn kom um 1915
og fyrsti bíllinn 1932. Hraðfrysti-
hús Hellissands var stofnað 1942,
þá var fyrst byrjað að frysta hér
fisk. Rafmagn fyrir almenning
kom ekki fyrr en 1947. Sjórinn
náði að klettunum í Rifi fram yfir
1950 en þá var farið að vinna að
núverandi höfn eftir að ljóst var
orðið að Krossavíkin myndi ekki
henta. Sandi var dælt upp úr
höfninni og fyllt upp í svæðið
milli Melness þar sem Fiskmark-
aðshúsið stendur og upp að klett-
unum.
En hvað skyldi fólkið hafa haft
fyrir stafni í gamla daga, skyldu
krakkarnir hérna hafa verið í
skóla? Konurnar, gamla fólkið og
börnin sáu um heimilin, hugsuðu
um skepnurnar, bjuggu til allan
mat, bjuggu til garn til að vefa úr
efni og prjóna sokka, vettlinga,
nærföt o.s.frv. Krakkarnir urðu
að kunna að lesa til að geta
fermst, einhver á heimilinu varð
að kenna þeim, presturinn kom
og prófaði krakkana.
Margir sjómenn komu hingað
með bátana sína og aðrir til að
vinna á sjó. Margir þessara
manna voru úr Breiðafjarðareyj-
um, þar var stofnaður einn af
fyrstu barnaskólunum á Islandi og
fyrsta bókasafnið 1840. Flestir
þessara manna kunnu því að lesa
og skrifa, þeir fengu oft að búa hjá
fólki hér og kenndu þá börnunum
á heimilinu í staðinn að lesa og
skrifa. Einnig lásu þeir upphátt
við grútar- eða kertaljós fyrir
heimilisfólkið á kvöldin og í land-
legum. Aðal bækurnar voru ís-
lendingasögur, einnig voru sagðar
þjóðsögur og ævintýri og farið
með ljóð og kvæði sem fólk kunni
utanbókar því að það var erfitt að
ná í bækur.
Fyrir 120 árum stofnaði Lárus
Skúlason svo fyrsta
skólann hér, það var
fyrsti barnaskólinn á
Snæfellsnesi. Hann
stóð einnig fyrir bygg-
ingu kirkjunnar á Ingj-
aldshóli 1903 og skóla-
hússins 1906. Hann
byggði sér reisulegt
íbúðarhús árið 1889,
Lárusarhús, sem er elsta
húsið hér á Hellissandi. Lárus var
ættaður héðan, ættingjar hans áttu
heima í Hallsbæ, Jaðri, Hvammi,
Skuld og víðar fram á síðustu ár.
Fyrsti barnaskólinn stóð fyrir
neðan gamla frystihúsið í húsi
sem var kallað Strýta, áðurnefnt
skólahús sem var byggt 1906 stóð
í 40 ár á árbakkanum innan við
Asgarð. Gamli skólinn, eins og
við köllum hann, þar sem nú eru
kenndar list- og verkgreinar var
tekinn í notkun 1946 og sá nýji
1982. Eg mun vera 15. skóla-
stjóri skólans frá 1914. Lestrarfé-
lag Hellissands var stofnað 1913,
það var sameinað skólabókasafni
og Bókasafni Snæfellsbæjar 1998.
Tónlistarskólinn var stofnaður
1974, af hópi áhugafólks, síðustu
tónleikarnir í nafni þess skóla
voru haldnir á mánudaginn var,
næsta vetur mun verða einn tón-
listarskóli í Snæfellsbæ. Eg þakka
öllu því fólki sem hefur stutt þetta
starf og þá sérstaklega Kay Wiggs
sem hefur verið skólastjóri skólans
sl. 24 ár.
Af framantöldu má álykta að
menntamál hafa haft forgang hér
frá fyrstu tíð, ég veit að svo mun
einnig verða um ókomin ár.
Ég þakka sjómannadagsráði fyr-
ir þann heiður sem mér er sýndur
með því að biðja mig um að flytja
hátíðarræðu dagsins. Að lokum
ætla ég að gera að mínum orðum
hluta úr ,,Bæn Elinborgar“ sem er
skáð á minnisvarðann sem Slysa-
varnardeild Helgu Bárðardóttur
reisti til minningar um Elinborgu
Þorbjarnardóttur, síðasta ábúand-
ann á Gufuskálum, hún bjó þar
til ársins 1946. Minnisvarðinn
var afhjúpaður á sjómannadegi
1986, hann stendur ofan við
Gufuskálavörina.
Hulda Skúladóttir, skólastjóri.
Þú hinn voldugi herra hafs og lands, Drottinn alsherjar,
blessa þá hafið og ströndina fyrir Gufuskálalandi,
svo að enginn sem héðan leitar á sjóinn verði íyrir grandi,
né neinn sá er leitar hér lands af sjónum farist.
- Þín blessun hvíli yfir hverjum kima og hverjum tanga
landsins yfir hafinu og þeim, sem á jörðinni búa nú og
framvegis meðan land er byggt.