Sjómannadagsblað Snæfellsbæjar - 01.06.2004, Blaðsíða 48

46
Sjómannadagsblað Snæfellsbæjar 2004
Hátíðarræða á Hellissandi 2003
Ágætu sjómenn, eiginkonur,
unnustur, börn og aðrir gestir, til
hamingju með daginn!
Eins og flest ykkar vita þá er ég
borinn og barnfæddur Sandari.
Sjómannadagurinn hefur alltaf
verið einn af mestu hátíðardögun-
um í mínu lífi, börnin mín og
barnabörn hlakka öll jafn mikið
til þessa dags eins og ég gerði og
geri enn.
Öll umræða um að breytingar á
deginum (þá er ég ekki að tala um
okkar dagskrá hún þarf að fylgja
tímanum), að færa daginn til eða
jafnvel að fella hann niður er að
mínnu viti ekki góð. Þessi dagur
þjappar íbúum sjávarplássanna
saman, brottfluttir íbúar flykkjast
heim til að samgleðjast okkur.
Hér hafa í gegnum tíðina búið
framsýnir, metnaðarfullir og dug-
miklir einstaklingar sem hafa
stöðugt unnið að því að bæta
mannlífið, hvort sem um er að
ræða menntun og menningu, fé-
lagsstarf, umhverfið, samgöngur,
eða atvinnutækifæri. Við eigum
að vera stolt af okkar framlagi til
þjóðarbúsins, litlu sjávarsamfélög-
in hringinn í kringum landið
halda velli ef þar er gott mannlíf,
jákvæðir, samheldnir íbúar, næg
arvinna og góð þjónusta. Okkar
er valið.
Á sjómannadaginn er sögunni
gefinn gaumur, rifjaðir eru upp
liðnir atburðir bæði sigrar og
ósigrar. Eg held að við íbúarnir
hér ættum að einbeita okkur að
því að nýta þennan dag til að
fræða uppvaxandi kynslóðir um
liðna tíma, leyfa þeim að sjá og
prófa gamalt handbragð. Gamla
róðrarlaginu má halda við með
því að róa kappróðrarbátunum
Blika og Ólafi viðhafnarsiglingu
um höfnina, sjómenn gætu jafnvel
klæðst líkingum af gömlum sjó-
fatnaði. Að því loknu ætti að
leyfa unga fólkinu okkar að
spreyta sig en að sjálfsögðu þyrfti
að gæta fyllsta öryggis og ldæða
alla í björgunarvesti. Það mætti
jafnvel hugsa sér að leyfa þeim að
dorga/skaka í höfninni með göml-
um veiðarfærum. Gömlu timbur-
mótorbátarnir gætu átt sinn sess
og sýnt sinn tíma með gömlum
handfærum.
Gamla tímann mætti rifja upp
alla helgina, jafnvel allt sumarið,
hér í Sjómannagarðinum. Hafa
leiðsögumenn í viðeigandi göml-
um fötum hér í húsunum og á
svæðinu, sláttumann með orf og
ljá, hafa hesta með tilheyrandi
reiðingi. Formann að velja sér
Hulda Skúladóttir flutti Kátíðarræðu á
sjómannadaginn á Hellissandi
áhöfn við aflraunasteinana, sýna
aðgerð, söltun á flöttum fiski og
skreiðarvinnslu. Setja mætti upp
gamla báta eða líkingar af þeim og
vindur sem voru notaðar til að
draga þá upp, t.d. í Keflavíkur-
lendinguna til að gera söguna lif-
andi. Stórar myndir eða málverk
sem sýna þennan tíma myndu
gera söguna lifandi. Að sjálfsögðu
yrði þetta ekki gert allt á sama
tíma. Sjómannadagsráð í sam-
vinnu við Þjóðminjasafnið, Þjóð-
garðinn, Snæfellsbæ og aðra aðila
sem málið varðar þyrftu að ákveða
hvað hægt er að framkvæma, gera
síðan áætlun til t.d. 5 ára. Þetta
gæti kallað að fleiri gesti en venju-
lega, þetta yrði jafnvel sannkölluð
Sandaragleði. Með þessu móti
gætum við slegið tvær flugur í
einu höggi, fest daginn í sessi og
skapað afþreyingu fyrir ferða-
mennina okkar.
I framhaldi af þessum hugleið-
ingum langar mig að hverfa
nokkrar aldir aftur í tímann og
rifja upp sögu sjósóknar hér og
tengsl hennar við skólastarf:
Byggðalögin okkar, Hellissand-
ur og Rif, mynduðust og hafa
haldist í byggð vegna þess að héð-
an er stutt að sækja á fengsæl fiski-
mið. I öndverðu bjuggu vinnu-
menn og nokkrar fílefldar vinnu-
konur stórbænda hér yfir vertíð-
ina í verbúðum sem voru byggðar
úr grjóti og torfi. Aflinn var verk-
aður hér en síðan var hann fluttur
heim ýmist á bátunum, hestum
eða á baki vinnumanna sem
komu fótgangandi hingað jafnvel
frá öðrum landshlutum. Aðeins
stórbændur áttu jarðir, allur þorri
fólks var vinnufólk, vegna svokall-
aðra „vistabanda“ mátti það ekki
eignast eigið heimili nema hús-
bændur þeirra heimiluðu það.
Talið er að fyrsta þorpið á Is-
landi hafi myndast hér á Hell-
issandi eða í Hraunskarði og
Keflavík, húsaþyrping þar sem
fólk bjó allt árið, hafði fasta bú-
setu. Vinnufólk sem rauf vistar-
böndin, settist að í sjóbúðunum,
átti nokkrar kindur og sumir
hluta í kú. Fyrir rúmum 300
árum voru hér um 100 þurrabúð-
ir, 1703 höfðu 300 manns hér
fasta búsetu. Lendingarnar voru
þrjár, Keflavíkurvör, varalendingin
niður af Gerðalág og Brckkna-
lendingin fyrir neðan minnisvarð-
ann „Beðið í von“. Einnig var
róið frá Gufuskálum. Rif varð
snemma mikill verslunarstaður,
þar varð síðar nokkuð stór ver-
stöð, þar voru 54 verbúðir fyrir
300 árum, um 100 íbúar. Rif til-
heyrði Ingjaldshóli. Kaupskip
sem voru flutningaskip þessa tíma
komu inn í ós Hólmkelsár sem lá
með klettunum í neðra Rifi og
lágu þar jafnvel heilu veturnar.