Bókasafnið - mar. 2024, Blaðsíða 11

Bókasafnið 44. árg – 2024 11
Háskólabókasöfnin hafa almennt mætt breyttum aðstæðum og stafrænni þróun með því að
ráða inn sérfræðinga sem sjá um stafræna hlið bókasafnsins. ALA (American Library Asso­
ciation) telur enda stafræna hæfni eina af kjarnþekkingu upplýsingafræðinga í dag (ALA,
2019). Choi og Rasmussen (2009) skoðuðu starfslýsingar einstaklinga sem gegndu slíkum
störfum á tímabilinu 1999 til 2007. Þar kom í ljós að starfsmaður á háskólabókasafni þarf
að vera með stóra stafræna verkfærakistu og góða almenna þekkingu á stafrænu umhverfi
og tölvutækni, frekar en hefðbundna sérfræðiþekkingu.
Rannsóknaraðferðir
Í rannsókninni sem hér er greint frá var aðferðum eigindlegra rannsókna beitt. Markmið
rannsóknarinnar var að komast að félagslegum raunveruleika tengdum bæði stöðu vefmála
og starfi vefstjóra í umhverfi háskólabókasafna. Viðhorf þátttakenda var sérstaklega skoðað,
sérstaklega þeir mannlegu þættir sem móta stöðu mála.
Við val á þátttakendum var leitast við að ná sem víðasta sjónarhorni á aðstæður háskólabóka­
safnanna. Í því skyni var ákveðið að tala við tvo aðila á hverju safni. Annars vegar starfsmann
sem kemur að vefmálum eða fer með vefstjórn og hins vegar forstöðumann viðkomandi
bókasafns. Þátttakendur voru valdir með hentugleikaúrtaki. Rannsóknin tók til fjögurra
háskóla, en á einum stað voru aðstæður þannig að einungis var tekið eitt viðtal. Á aðeins einu
safnanna var eiginlegur vefstjóri. Á flestum hinna sinnti starfsmaður vefstjórahlutverkinu
meðfram öðrum sérfræðistörfum innan bókasafnsins eða háskólans.
Opnum viðtölum var beitt við rannsóknina vegna þess að með þeim er mögulegt að fá mikið
af gögnum úr litlu úrtaki (Taylor o.fl. 2016). Þau eru einnig sveigjanleg, en rannsóknin
var í byrjun nokkuð mörkuð af óvissu um aðstæðurnar á söfnunum. Eitt af markmiðum
rannsóknarinnar var ennfremur að ná fram skoðunum viðmælenda á mögulega við kvæmum
málum innan vinnustaðar eins og óánægju með stöðu mála. Í slíkum tilvikum eru viðtöl,
sérstaklega opin viðtöl, hentugt tól (Braun og Clarke, 2013).
Vefmál safna í rannsókninni
Áherslurnar voru svipaðar á öllum söfnum og það kom ekki á óvart að þátttakendur sem
höfðu bakgrunn í upplýsingafræði voru í megindráttum sammála um hver áherslan ætti
að vera á vef háskólabókasafns. Í hugum þeirra er vefurinn í senn leiðbeiningavefur sem
virkar eins og framlenging á upplýsingaþjónustu bókasafnsins og notendagátt fyrir frekari
heimildaleit. Þangað megi senda nemendur og aðra notendur með leiðbeiningar af vefnum
í farteskinu. Áherslan skuli vera að gera notendur að sjálfstæðum rannsakendum, læsa á
upplýsingar og koma þeim af stað í heimildavinnu.
Tilhögun vefmála á söfnunum var með ýmsu móti, enda aðstæður innan skólanna ólíkar.
Háskólabókasöfn og vefsíður þeirra eru gjarnan beintengdar vef skólans og í flestum til­
vikum hafa vefsíður safnanna svipað útlit og lúta sömu stjórn og vefir skólanna. Á hverjum
stað eru mismunandi hefðir og vinnulag og þetta útskýrir að hluta hversu ólík tilhögunin er
milli safnanna.