Bókasafnið - mar 2024, Qupperneq 17

Bókasafnið 44. árg – 2024 17
Safnið hefur enn ekki tekið ákvörðun um hvaða kerfi skuli notað til skráningar og miðlunar
á einkaskjol.is.
Í Færeyjum og Danmörku eru handrit og einkaskjöl hins vegar skráð í bókasafnskerfin.
Konunglega bókasafnið í Kaupmannahöfn notar bókasafnskerfið Ölmu og Marc21/RDA
skráningarstaðla. Landsbókasafn Færeyja notar bókasafnskerfi sem heitir Reindex og skráir
eftir danMarc2/AACR2 skráningarstöðlum. DanMarc er dönsk aðlögun að Marc21 sem tekur
ekki tillit til RDA reglnanna eins og gert er í Marc21.
Samhæft verklag á Íslandi milli opinberra skjalasafna og handritadeildarinnar á Lands­
bókasafninu getur komið í veg fyrir endurtekningarvinnu og sparað vinnustundir. Með því
aukast möguleikar á að deila upplýsingum gegnum netkerfi og á vef (Meissner, 2019). Miðlun
einkaskjala á vef er enn á byrjunarstigi, en rafrænar og veflægar skrár eins og handrit.is,
heimildir.is og einkaskjalasafn.is eru ávöxtur samræmingarvinnu milli skjala­ og handritasafna
á Íslandi. Einkaskjalasafn.is er til dæmis samskrá þar sem fjöldinn allur af vörslustofnunum
hafa skráð upplýsingar um einkaskjöl. Hér er opnað fyrir upplýsingar sem áður höfðu að
miklu leyti verið óaðgengilegar eða aðeins að finna í handskrifuðum skjalaskrám. Á vefnum
getur fólk leitað að persónum, fundið á hvaða safni upplýsingar um þær eru geymdar og haft
samband við viðkomandi safn til að biðja um aðgang að gögnum.
Handrit á Netinu
Nú eru liðin 13 ár síðan vefurinn handrit.is var opnaður almenningi. Ein af forsendum þess
var að „[k]röfur rannsakenda voru aðrar og breyttar. Þeir vildu aðgengi að ítarlegum og
nýjum upplýsingum um handritin og fleiri leitar­ og notkunarmöguleika en til voru áður.“
(Örn Hrafnkelsson, 2014). Handrit.is er samskrá Stofnunar Árna Magnússonar í ís lenskum
fræðum, Árnasafns í Kaupmannahöfn og handritadeildar Landsbókasafns Íslands um ís lensk
og norræn handrit. Við skráningu er notaður staðall fyrir lýsingu og kóðun á evrópskum
handritum á stafrænu formi, TEI P5 (Text encoding initiative), og fer skráningin fram á
XML­sniði. Þar að auki nota Árnastofnanirnar og handritadeildin á Íslandi stýrðan orðaforða
og samræmdar nafnmyndir til að staðla gögnin á handrit.is.
Ein tenging sem ótvírætt gæti verið milli handrit.is og færeysks vefs fyrir handrit, sem nú er í
vinnslu og heitir handrit.fo, er að á Árnasafninu í Kaupmannahöfn eru færeysk handrit frá 18.
og 19. öld eftir aðila sem einnig eiga handrit sem varðveitt eru á handritadeildinni í Færeyjum.
Á þessu tímabili var verið að safna munnmælasögum, sagnakvæðum, þjóðlegri menningu
og fróðleik á færeysku máli. Færeyskt ritmál var myndað um miðja 19. öldina. Eins og er,
finnast myndir af tveimur færeyskum handritum í varðveislu Árnasafnsins í Kaupmanna­
höfn á handrit.is (safnmark: AM 972 B 4to og AM 973 4to). Samkvæmt rannsakendum
verkefnisins „Digital Repatriation of Faroese Manuscripts“ sem unnið var frá 2020 til 2022,
þarf ýmis skráningarvinna og eftirvinnsla að eiga sér stað áður en fleiri myndir verða birtar.
Þegar því lýkur og fleiri færeysk handrit verða orðin aðgengileg á Netinu, munu rannsakendur
mögulega finna nýjar tengingar milli þeirra.