Bókasafnið - mar 2024, Qupperneq 16

16 Heiðrún Hödd Guðmundsdóttir
2018). Talið að merkingar vefurinn (e. Semantic web) og samtengd vensluð gögn (e. Linked
data) muni bæta aðgengi og notendaupplifun. Með vensluðum gögnum verði hægt að veita
sérsniðinn aðgang að því sem er miðlað og notendur geti búið til sín eigin verkfæri og viðmót
til að vinna með (Hawkins, 2021). Gott dæmi um það eru IIIF staðlarnir (International Image
Interoperability Framework). IIIF á að gera það auðveldara að búa til fjölþættar vefsíður
til að miðla safnkosti á stafrænu formi (https://iiif.io/get­started/how­iiif­works/). Ekkert
safnanna sem skoðuð voru í þessari rannsókn nota IIIF þótt litið sé til þess hýru auga.
Innan safnanna er mikill áhugi fyrir betri upplýsingamiðlun og að verja meiri tíma til slíkrar
vinnu. Söfnin eru flest nokkuð virk á samfélagsmiðlum en Þjóðskjalasafn Íslands og handrita­
deild Landsbókasafns Íslands hafa verið einna hnitmiðuðust á þeim vettvangi. Færslur og
skrif um „kjörgripi“ og „handrit mánaðarins“ og hlaðvörp í líkingu við Til skjalanna (https://
heimildir.is/til­skjalanna/) gefa dýpri og almennari vitneskju um einstök skjöl eða handrit.
Þar er öllum velkomið að senda inn ábendingar og bæta upplýsingum við það sem birt er.
Sýningar, samkomur og ýmsar uppákomur tengdar safnkostinum eru hluti af venjulegri
starfsemi flestra safna. Þar að auki er mikill vilji fyrir samstarfi á fræðilegum vettvangi og
að miðla almennt til skóla. Mjög misjafnt er þó milli safnanna sem hér um ræðir hve mikilli
starfsorku er hægt að verja til slíkra verkefna. Að segja sögur úr safninu á Netinu er sömuleiðis
leið til að opna safnkostinn upp fyrir áhugasama og í raun einnig fyrir starfsfólk safnanna,
sem getur leyft sér að kafa ofan í innihaldið, kynna sér það betur og miðla á áhugaverðan
máta. Þetta ýtir undir afhendingar á einkaskjölum því almenningur er með þessu minntur á
sögulegt mikilvægi einkaskjala. Þess má geta að algengt áhyggjuefni innan safnanna tengist
því að afhendingaraðilinn er ekki endilega sá sami og skjalamyndari. Þar af leiðandi átta
gefendur sig ekki alltaf á því að um sögulegar og mikilvægar heimildir er að ræða. Einkaskjöl
geta auðveldlega endað í ruslinu og glatast áður en þau ná inn á safn. Mikilvægi skjala getur
einnig verið huglægt og persónulegt og ekki er gott að vita hvað er áhugavert að geyma fyrir
framtíðina. Að sjálfsögðu birta söfnin ekki persónuleg gögn án leyfis, en sífellt fleiri handrit
og einkaskjöl eru gerð aðgengileg á Netinu með myndum og upplýsingum. Að baki liggur
oft mikil skipulagsvinna og samvinna margra safna af líkum meiði.
Einkaskjöl á Netinu
Bókasöfn eiga sér langa hefð í efnisflokkun og skipulagningu á safnkosti en fyrir opinber
skjalasöfn hefur það tekið langan tíma að staðla skráningar­ og skipulagsreglur. Sú vinna er
í stöðugri þróun (Millar, 2017). Einkaskjöl, líkt og opinber skjöl, snúast um samhengið milli
skjalanna en þungamiðja bókasafnsskráningar er hugverkið. Þess vegna er eðlilegra fyrir
handritadeildir bókasafna að nota staðla opinberra skjalasafna við skráningu einkaskjala.
Staðlarnir gera ráð fyrir að gögn um skjalamyndara séu aðskilin frá gögnum um efnisinnihald.
Á handritadeild Landsbókasafns Íslands er þegar farið að skrá einkaskjöl í XML (Extensible
markup language), samkvæmt EAD staðli (Encoded archival description) eins og gert er á
skjalsöfnunum. Einnig er notaður samhengisstaðallinn EAC­CPF (Encoded archival context
for corporate bodies, persons, and families) sem lýsir bæði viðföngum og tengdum aðilum.