Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 11

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201010
Ágætu gestir.
Velkomin til Þingvalla.
Á þessum helga stað á Alþingishátíðinni, sem haldin
var þann 27. júní árið 1930, var Skógræktarfélag
Íslands stofnað. Það eitt að leggja nafn Þingvalla
við stofnun Skógræktarfélags Íslands gaf fögur
fyrirheit um ákveðinn og staðfestan vilja fjölmargra
Íslendinga að stofna með sér samtök sem hefðu það
að megin markmiði að stuðla að aukinni skógrækt
og landbótum á Íslandi. Nokkru fyrr, árið 1909,
mátti greina meðal forystumanna ungmennafélags-
hreyfingarinnar einlægan vilja til að fylgja eftir aðal
stefnumálum hreyfingarinnar um að klæða landið
skógi að nýju. Segir þar meðal annars í Skinfaxa:
„Sambandsstjórnin vill styðja að því að mætti, að
sterkur áhugi og starfsþrá vakni hjá æskulýð vorum
í skógræktarmálinu. Það er eitt hinna fegurstu verk-
efna, er æskulýður vor getur tekist á hendur. Ísland
skógi vaxið á ný er svo fögur hugsjón, að hún ætti að
brenna dáð og dug til framkvæmda inn í æskulýð-
inn. Verkin verða að bera þess merkin, að vér viljum
ÍSLANDI ALLT. Annars verður það glamuryrði eitt
og oss til dómaáfellis.“
Við þekkjum öll sagnaheimildir um skógi vaxið
Ísland, frá fjöru til fjalla og rannsóknir og heimildir
benda til þess að meira en 40.000 ferkílómetrar hafi
verið huldir gróðri á 9. öld, eða um tvöfalt stærra
svæði en nú er. Leiddar eru líkur að því að meira en
helmingur þess lands hafi verið viði vaxinn. Mestur
hefur skógur verið á láglendi, neðan 200 metra
hæðar yfir sjávarmáli, en lágvaxið kjarr hefur teygt
sig inn á hálendið upp í yfir 400 metra hæð. Þar
sem vaxtarskilyrði hafa verið best, í botnum dala og
skjólgóðum hlíðum, hafa birkitré náð góðum vexti
og gefið af sér smíðavið. Víðar hefur þó verið lág-
vaxinn skógur og kjarr.
Í byrjun 20. aldar var skógur vart til á Íslandi, en
leifar gamalla skóga og birkikjarr nokkuð víða en
hafði látið á sjá í aldanna rás og kom þar margt til.
Sauðfé gekk ótæpilega á gróður, tré og runnar voru
eyddir til nytja í harðri lífsbaráttu fólksins, öld fram
af öld og sveiflur í veðurfari, kulda- og hlýindaskeið
höfðu sett sitt mark á framvindu gróðurs. Um leið og
skógurinn hvarf opnaðist svörðurinn og land eyddist
hraðar í óblíðri íslenskri náttúru.
Um langar styrjaldir hyrjar og höggs
Bar höndin ráns hina blikandi öx,
Og stofnar og kvistir af iðinni önn
Í eldanna kesti hlóðust.
En herjandi logann og hjarnsoltna tönn,
Með höfuðin beygð undir þyngjandi fönn
Samt blessaðar bjarkirnar stóðust.
Svo kvað eitt af höfuðskáldum íslenskrar þjóðar,
Einar Benediktsson, í kvæði sínu Bjarkir.
Við stöndum hér á Þingvöllum, liðlega öld síðar,
og fögnum 80 ára afmæli Skógræktarfélags Íslands.
Sú mynd sem ég dreg hér upp um stöðu skógræktar
og landgræðslu fyrir liðlega eitthundrað árum sýnir
svo ekki verður um villst að árangur í skógrækt og
landgræðslu hefur um margt verið framar okkar
björtustu vonum. Við höfum líka verið lánsöm að
eiga vini bæði austan hafs og vestan sem hvatt hafa
okkur áfram og lagt sitt af mörkum til að efla og
styrkja íslenska skógrækt. Fyrir það er hér þakkað.
Íslenskir náttúruunnendur höfðu um aldir látið
sig dreyma um að rækta skóg á Íslandi. Gerðar
höfðu verið ýmsar tilraunir en árangur verið lítill.
Það var því hálfundarlegt að upphafsmaður skipu-
lagðrar skógræktar hér á landi skyldi vera danskur
sjómaður.
Carl Ryder var skipstjóri í Íslandssiglingum Sam-
einaða gufuskipafélagsins á árunum 1897–1901.
Hann gerði sér far um að kynnast bæði landi og
þjóð. Meðal þess sem honum kom í hug var að víða
mætti rækta hér skóg. Þá hugmynd bar hann undir
Carl V. Prytz, sem þá var prófessor í skógrækt við
danska landbúnaðarháskólann. Prytz hvatti Ryder
til dáða í skógræktinni og sótti hann því um styrk
til Hins konunglega danska landbúnaðarfélags. Árið
1899 veitti félagið Ryder 700 króna styrk til verk-
Ávarp á Þingvöllum
Magnús Gunnarsson, formaður Skógræktarfélags Íslands