Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 21

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201020
Ræktun jólatrjáa á Íslandi hefur verið stunduð um
70 ára skeið og hefur ræktunin að mestu farið fram
á hefðbundnum skógræktarsvæðum og fyrrum í
birkiskógum eða birkikjarri.1, 2 Algengast er hér að
jólatré séu höggvin úr ræktuðum ungskógum sem
skipulagðir eru sem fjölnytjaskógar og eru síðar
ætlaðir til útivistar og timburframleiðslu. Hraðfram-
leiðsla jólatrjáa á ökrum hefur lítið verið stunduð
hérlendis og því lítil staðbundin þekking til á því
sviði. Nokkrar tilraunir hafa þó verið gerðar til að
rækta jólatré á frjósömu landi og ökrum, einkum hjá
Skógrækt ríkisins. Má þar nefna ræktun blágrenis
(Picea engelmannii) í gömlum frjósömum plöntu-
framleiðslubeðum á Hallormsstað (1. mynd) og akra
af fjallaþini (Abies lasiocarpa) sem gróðursettir voru
í samnorrænu rannsóknaverkefni í mismunandi
landshlutum.3 Hér verður ekki gefið tæmandi yfirlit
yfir þessar fyrstu tilraunir, en slíkt má lesa annars-
staðar.4 Þessar fyrstu tilraunir leiddu í ljós ýmis
byrjunarvandamál í ræktunartækni og tegunda- og
kvæmavali sem verður að leysa áður en hraðræktun
á stærri skala getur orðið að veruleika hérlendis.
Erlendis er jólatrjáarækt í frjósömum ökrum
algeng og er slík jólatrjáaræktun stunduð þar sem
sjálfstæð búgrein með markvissa og umfangsmikla
framleiðslu. Danir framleiða til dæmis um 10 millj-
ónir jólatrjáa á ári, 9 milljónir af norðmannsþini og
1 milljón af rauðgreni, eðalþini og öðrum þinum.5
Í Danmörku eru jólatré ræktuð á um 25.000 ha
lands og um 80% trjánna eru ræktuð á ökrum.5
Samkvæmt upplýsingum frá danska utanríkisráðu-
neytinu 6 er Danmörk leiðandi útflutningsland á jóla-
trjám í Evrópu og um 8,3 milljónir trjáa eru fluttar
út, aðallega til Þýskalands (48%), Frakklands (11%)
og Belgíu, en líka til Bretlands, Noregs, Svíþjóðar,
Hollands, Póllands, Íslands og fleiri landa. Þýska-
land er hinsvegar stærsta framleiðsluland jólatrjáa í
Evrópu og framleiðir um 24 milljónir trjáa á ári, en
aðallega fyrir heimamarkað.6
Til að auka þekkingu og kunnáttu í hraðræktun
jólatrjáa á Íslandi var langtíma rannsóknarverkefni
sett af stað árið 2009 við Landbúnaðarháskóla Ís-
lands í samvinnu við Vesturlandsskóga sem fékk
nafnið: „Hraðræktun jólatrjáa á ökrum“. Markmið
verkefnisins var að kanna hvaða ræktunartæknilegu
þættir hafa aðallega áhrif á ræktunina og hvaða teg-
undir henta til ræktunar á frjósömu landi hérlendis.
Langtíma markmiðið er að finna hagkvæma, fljót-
lega og örugga leið til að framleiða íslensk jólatré
með hraðræktun. Skipulagning verkefnisins og nið-
urstöður fyrstu úttektar á langtíma rannsókninni var
notað í lokaverkefni (BS-ritgerð) fyrsta höfundar við
skógfræðibraut Landbúnaðarháskóla Íslands vorið
2010. Titill verkefnisins var „Lifun ungplantna og
áhrif mismunandi áburðarmeðferða“.4 Meginmark-
mið verkefnisins var að:
• Skipuleggja og gróðursetja langtímatilraun á
Hvanneyri í Borgarfirði.
Hraðræktun jólatrjáa á ökrum:
Lifun ungplantna og áhrif mismunandi áburðarmeðferðar
Höfundar Else Möller, Bjarni Diðrik Sigurðsson og Snorri Sigurðsson
1. mynd. Þór Þorfinnsson, skógarvörður á Hallormsstað,
sýnir Else Möller eina elstu tilraun sem gerð hefur verið til
hraðræktunar jólatrjáa á akri hérlendis (myndin er tekin
í júlí 2009). Þetta er blágreni af kvæminu Rio Grande.
Mynd: BDS