Skógræktarritið - 15.10.2010, Síða 32

31SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
Þorkell trefill Rauða-Bjarnarson. Þeir höfðu keypt
skóga þá til þess að hafa til nytja sér á þingi. Eftir
kolbrennu þessa fór Ölkofri heim. En tíðindi þessi
spurðust víða um héruð og komu fyrst til Skafta
þeirra mann er fyrir sköðum höfðu orðið. Um
haustið sendi hann orð norður til Eyjafjarðar með
þeim mönnum er ferð áttu milli héraða og lét segja
Guðmundi skógabrennuna og það með að það mál
var févænlegt. Slík erindi fóru og vestur í héruð til
þeirra manna er skóga höfðu átt. Fóru þá sendiboð
um veturinn eftir milli þeirra allra og það með að
goðar þeir sex skyldu hittast á þingi og vera allir að
einu ráði en Skafti skyldi mál til búa því að hann sat
næst“ 19.
Eins og nærri má geta tóku landeigendurnir,
6 goðar, þessum tíðindum afar illa þá skógurinn
þeirra brann fyrir 1000 árum.
Á 16. öld urðu gríðarmiklir skógareldar á Suður-
landi þ. á m. í Bláskógum eða Þingvallaskógi: „Á
dögum herra Gísla [Jónssonar byskups í Skálholti,
d.1587] var Úlfhildarbrenna, er þeir kölluðu. Hún
bjó í Arnarholti í Tungum, og sleppti eldinum og
brenndi allt landið frá sér og austur undir Fellsfjall,
Bólsland og Kjaranstaðaland mikið af Tjarnheiði,
allt landið suður að Fljótum báðum, og Torfastaða-
heiði út að Miklaholti, anno 1563. Á hans dögum
anno 1586, eða þar um kom upp eldur í Þingvalla-
skóg, og brann mikið af honum, austur undir
Hrafnagjá. Eldurinn kom í skóginn um fardaga og
lifði í honum fram yfir þing“ 20.
Margsinnis hafa komið upp kjarreldar í Þingvalla-
skógi á 20. öld, einkum við Vatnsvik vegna kæru-
leysislegrar meðferðar elds. Hér verða nefnd örfá
dæmi:
Mikill skógareldur hlýst af stórkostlegu gáleysi og
talið að 3 hektarar hafi brunnið skammt frá Vellan-
kötlu21.
Á forsíðu Alþýðublaðsins 14. júní 1951 segir:
„Skógareldur eyddi stórsvæði við Þingvallavatn í
gærdag. Eldurinn kviknaði út frá prímus, sem var í
tjaldi við Vatnsvikina“22.
Í öðru dagblaði segir frá sama atburði: „Kjarr og
mosi brenndur við Vatnskot. Um hádegi í fyrradag
kviknaði í mosa og kjarrgróðri við Vatnskot í Þing-
vallasveit- og brann um þriggja hektara svæði. Sjálf-
ur Þingvallaskógur skemmdist ekkert. Orsök þessa
óhapps var sú að kona er var í tjaldi var að matbúa
á prímus handa bónda sínum er var að veiða niður
við vatnið. Komst eldur þá í tjaldið og brann það
og læsti eldurinn sig í mosann og kjarrið kringum
tjaldið og breiddist það mikið út að um þrír hektarar
lands voru sviðnir er tekist hafði að kæfa eldinn um
klukkan sex um kvöldið“23.
Þá varð 1975 umtalsmikill skógareldur í Þing-
vallaskógi: „Eldur um aðra hverja helgi á Þing-
völlum að sögn sr. Eiríks J. Eiríkssonar þjóðgarð-
svarðar .... Um hundrað slökkviliðsmanna börðust
við eldinn auk fjölda annarra. Um 15 hektarar af
kjarr- og mosalendi urðu leikvangur elds, sem bloss-
aði upp síðdegis s.l. sunnudag á Þingvöllum er 8 ára
gamalt barn fór óvarlega með eldspýtur þar. Hákon
Bjarnason kvað eldinn hefði farið um svæði, sem
væri um 1 km á lengd og frá 70—200 m á breidd.
Taldi skógræktarstjóri að allur lággróður á svæðinu
væri dauður, en einstaka há tré hefði lifað þennan
mikla hita af“24.
Í dag hefur Þingvallaskógur verið friðaður a.m.k.
í um 80 ár og hefur náð að breiða úr sér aftur að
einhverju leyti. En fremur lítill hæðarvöxtur er í
birkinu og af haustlit skógarins að dæma sem og
vaxtarlagi t.d. laufblaða, virðist hann vera mjög
blandaður fjalldrapa. Hefur sú blanda verið nefnd
skógviðarbróðir. Hvort þetta sé sá „upprunalegi“
gróður, sem margir vilja vernda umfram annan
trjágróður, skal ekku fullyrt.
Mismunandi viðhorf til skógræktar
Fjölmargir Íslendingar hafa lengi viljað leggja sitt af
mörkum við að bæta landið eins og oft má lesa og
heyra um. Mörgum finnst hins vegar að skógrækt-
arfólk fari mikinn í starfi sínu í þágu skógræktar.
Skiljanlegt er, að þeim sem eru tengdir búsmala
standi stuggur af skógrækt. Þeim hefur ekki líkað
þegar skógræktendur voru að amast við lausagöngu
búfjár. Þessi viðhorf virðast vera mjög inngróin hjá
mörgum og hefur skógræktarfólk tekið þessi sjónar-
mið sér oft nærri. Þá er margsannað að sauðfjárhald
og nýskógrækt eiga fátt sameiginlegt.
Því miður eru viðhorf okkar furðu oft bundin við
huglæg sjónarmið fremur en hlutlæg: Finnst sumum
barrtré ljót og hafa látið misjafnt eftir sér hafa.
Þannig lét einn merkur skáldmæltur maður eftir sér
á prenti að sér þætti barrskógur minna sig einna
helst á skegghýjung á fagurri konu! Kannski það
hafi átt að vera fyndið en þessi yfirlýsing kom fram
í tímaritsgrein 1961 og hefur síðan oft verið vitnað í
þessa kostulegu fullyrðingu25. Svo eru aðrir sem líta
allt öðru vísi á þessi mál. Þeir líta á skógrækt jafn-