Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 49

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201048
7. mynd: Aðferðir við mælingar á niðurbrotshraða; (a)
Fínir (vinstri) og grófir (hægri) laufpokar sem notaðir voru
til að mæla niðurbrotshraða lífrænna leifa í lækjum, (b)
uppsetning tilraunarinnar í lækjunum þar sem pokarnir
voru festir á keðju sem var látin í lækina og pokarnir voru
svo teknir upp með reglulegu millibili til að hægt væri að
áætla heildarniðurbrot lífræna efnisins.
niðurbrotshraði var 0,0038 g á g þurrvigtar á dag,
sem er frekar hægt niðurbrot miðað við það sem
gerist í öðrum löndum með sambærilegt gróðurfar
og loftslag (sjá nánar í 16). Það bendir til að ferli
niðurbrots í íslenskum lækjum sé á einhvern hátt
frábrugðið því sem gerist annars staðar.
Áhrif smádýra á niðurbrot
Þegar fínir og grófir niðurbrotspokar voru bornir
saman (8. mynd) kom í ljós að smádýr höfðu ekki
mikil áhrif á niðurbrotshraðann, þ.e. hraði niður-
brotsins í grófu pokunum var nánast hinn sami
og hraðinn í fínu pokunum, þrátt fyrir að smádýr
taki ekki þátt í niðurbrotinu í fínu pokunum. Þetta
bendir til þess að það séu einkum örverur og sveppir
sem koma að niðurbroti lífrænna leifa í lækjunum á
Austurlandi. Það er því hugsanlegt að skortur á smá-
dýrum sem eru sérhæfð í að brjóta niður lífrænt efni
sem berst af landi orsaki hversu hægt niðurbrotið
mældist hérlendis.
Þegar laufið blotnar í læknum setjast sveppir og
bakteríur á það og hefja þar með niðurbrot en sam-
fara því verður laufið næringarríkara fyrir smádýrin
sem sækja þá frekar í þau.18 Öllum smádýrum sem
fundust í og á leifunum í pokunum var safnað, þau
talin og greind í fæðuöflunarhópa. Flest smádýrin
sem fundust í pokunum (90%) tilheyrðu svoköll-
uðum söfnurum (e: gathering collectors) og skröp-
urum (e: scraping collectors) og má þar helst nefna
rykmýslirfur. Aðeins fundust um 9 einstaklingar í
hverjum poka sem taldir eru lifa beint á lífrænum
leifum og taka þar með beinan þátt í að brjóta þær
niður, svokallaðir tætarar (e: shredders). Þetta var
aðeins 3% af þeim smádýrum sem nýttu sér lífrænu
leifarnar sem fæðu. Þetta styður áðurnefnda tilgátu
um skort á sérhæfðum tæturum í íslenskum lækjum
sem brjóta niður lífrænt efni sem berst af landi. Það
er því líklegt að restin af smádýrunum noti sér lauf-
pokana sem búsvæði (skjól) eða nærist á svokallaðri
þörungafilmu, sem myndast utan á laufinu þegar ör-
verur byrja að brjóta það niður. Það má því segja að
megnið af smádýrunum séu á beit í laufpokunum.
Sýnt hefur verið fram á að rykmýslirfur eru algeng-
ustu þörungaætur í íslenskum ám 19 og eru þær oft í
yfirgnæfandi magni miðað við aðrar tegundir, voru
t.d. 93–97% af fjölda þeirra smádýra sem fundust
í pokunum í þeirri rannsókn sem hér er fjallað um.
Aðrar áhugaverðar niðurstöður varðandi niður-
brotsvirkni smádýranna voru að eftir að pokarnir
8. mynd: Niðurbrotshraði lífrænna leifa í fínum (ljós-
grænt) og grófum (dökkgrænt) pokum í lækjum sem
runnu um barrskóg. Niðurbrotshraðinn var nánast hinn
sami, þrátt fyrir að smádýrin hefðu ekki aðgang að laufinu
í fínu pokunum.