Skógræktarritið - 15.10.2010, Blaðsíða 50

49SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
höfðu legið í lækjunum í um 48 daga hafði mun
meira af laufinu í laufpokunum með fínu möskv-
ana brotnað niður heldur en í pokunum með grófu
möskvana. Þetta bendir til þess að smádýrin hafi í
upphafi hægt á niðurbrotshraða laufsins fremur
en að auka hann eins og þekkist í öðrum löndum.
Þetta rennir þar með stoðum undir þá tilgátu okkar
að smádýrin nærist í raun ekki á laufinu sem slíku
heldur nýti sér aðrar lífverur sem sækja í lífrænu
leifarnar, s.s. örverur. Fleiri niðurstöður um smá-
dýralíf lækjanna má finna í meistararitgerð Gintare
Medelyte.20
Niðurbrot feyru
Eins og áður var getið þá var niðurbrotshraði líf-
ræns efnis sá sami fyrir sinu, barr og birkilauf,
sem stangast á við niðurstöður flestra hliðstæðra
erlendra rannsókna, sem hafa sýnt að gerð lífræna
efnisins skiptir miklu máli fyrir hraða niðurbrots,1,
21 og að niðurbrotslífverur lækjavistkerfa séu aðlag-
aðar að niðurbroti ákveðinna leifa.1 Þetta útskýrist
væntanlega með því að það virðist sem hér á landi
vanti smádýr sem tæta niður lífrænu leifarnar sem
berast út í lækina og að niðurbrotið fari nánast al-
farið fram með bakteríum og sveppum.
Ályktanir
Af framansögðu má draga þær ályktanir að:
• Mikill munur var á magni lífræns efnis á skóg-
lausum og skógi klæddum vatnasviðum.
• Munur á flutningi feyru í lækina var meiri
milli vatnasviðsgerða en búist var við.
• Niðurbrot af völdum smádýra var minna en
búist var við, miðað við hliðstæðar erlendar
rannsóknir.
• Niðurbrot feyrunnar var að mestu knúið af
örverum.
Þar sem þessi rannsókn var unnin á lækjum ofar-
lega í vatnavistkerfi þarf enn að skoða þessa þætti á
stærri skala, þar sem heildaráhrifin neðar í kerfinu
gætu verið meiri. Erlendar rannsóknir hafa sýnt að
gerðir smádýrasamfélaga geta verið misjafnar eftir
því hvar í vatnakerfinu laufið er staðsett.17 Þessi hluti
rannsóknarinnar mat einungis flutning lífræns efnis
ofanjarðar í læki. Aðrar uppsprettur lífræns efnis
fyrir vatnalífverur er flutningur uppleystra efna með
jarðvegsvatni og sú frumframleiðsla sem á sér stað í
lækjunum sjálfum. 19 Verið er að leggja mat á þessar
uppsprettur í öðrum verkþáttum rannsóknaverk-
efnisins SkógVatn. Það verður mjög fróðlegt að bera
saman hversu mikilvægar þessar þrjár uppsprettur
eru hlutfallslega fyrir fæðubúskap lækjanna.
Þakkir
Þakkir til Norræna skógræktarrannsóknasjóðsins,
Orku rannsóknarsjóðs Orkuveitu Reykjavíkur,
CAR-ES verkefnisins, ALCAN á Íslandi, Fram-
leiðnisjóðs landbúnaðarins, Landsvirkjunar og
Hekluskóga fyrir fjárhagslegan stuðning við verk-
efnið. Einnig fá allir þátttakendur SkógVatns (www.
skogvatn.is) bestu þakkir fyrir samstarfið og allir
þeir sem veittu aðstoð við undirbúning, uppsetningu
og framkvæmd verkefnisins á einn eða annan hátt.
Heimildir
1. Petersen jr, R.C., Gísli Már Gíslason og L.B.M. Vought
1995, ritstj. Rivers of the Nordic countries. River and
stream ecosystems. Ecosystems of the World 22 – River
and Stream Ecosystems, ritstj. C.E. Cushing, K.W. Cum-
mins og G.W. Minshall. Vol. 22. Elsevier: Amsterdam.
2. Paul, M.J., J.L. Meyer, og C.A. Couch. 2006. Leaf
breakdown in streams differing in catchment land use.
Freshwater Biology. 51: bls. 1684–1695.
3. Webster, J.R. og J.B. Waide. 1982. Effects of forest
clearcutting on leaf breakdown in a southern Appala-
chian stream. Freshwater Biology. 12(4): bls. 331–344.
4. Molles, J.M.C. 1999. Ecology: Concepts and applica-
tions, ritstj. K.T. Kane. New Mexico: WCB McGraw-
Hill. 509.
5. Kedzierski, W.M. og L.A. Smock. 2001. Effects of log-
9. mynd: Dæmi um smádýr sem fundust í laufpokunum:
rykmýslirfur (vinstri; skraparar, yfirborðsætur eða safn-
arar), bitmýslirfa (uppi; síarar), vorflugulirfa (niðri; tæt-
arar) og hrossaflugulirfa (hægri; rándýr).