Skógræktarritið - 15.10.2010, Síða 62

61SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
langt að. Þessi gamla bergfura í Eiðahólma hefur
verulegt minjagildi.
Um 7–8 grenitré eru í hólmanum, flest innan til á
hrygg hans, yfirleitt heldur rytjuleg og varla nema
3–5 m á hæð. Tvö tré voru þó mun þroskalegri,
um 7,5 m há, og er annað þeirra SV-til á hólm-
anum. Sigurður Blöndal segir í grein sinni um inn-
fluttu barrtrén í Skógræktarritinu, 2004, að eitt
gamalt hvítgrenitré sé í hólmanum.16 Líklega eru
þar fleiri tré af þeirri tegund, en annars sýndist mér
flest þeirra bera keim af rauðgreni. Þetta eru þær
grenitegundir sem helst var reynt að planta um og
eftir aldamótin 1900. Eitt tré af fjallaþin (Abies las-
iocarpa) er á klettabakkanum austan megin, nálægt
miðjum hólma, sæmilega þriflegt, mjög þéttvaxið,
um 3,5 m á hæð, en toppskemmt af öðrum trjám.
Þessi tré eru líklega flest frá plöntun Umf. Þórs á
árunum 1911–12, og eru því orðin aldargömul.
Meðalhæð birkiskógarins sýndist mér vera 3–4 m,
en það kallast almennt kjarrskógur; hæstu birkitrén
voru 6–7 m á vesturströnd hólmans og yst á hon-
um. Reynir vex víða í hólmanum, en þar eru engin
verulega stór reynitré, þau stærstu svipuð á hæð og
hæsta birkið og margstofna. Mikið er af gulvíði,
einkum með ströndum fram, og slútir hann sum-
staðar út yfir vatnið. Lengstu stofnar voru 4–5 m.
Talsvert er af loðvíði og einir vex í breiðum. Þegar
ég kom í hólmann í febrúar 2008 virtist þar vera
talsvert af dauðum eða hálfdauðum birkitrjám, lík-
lega eftir maðkfaraldur um og eftir aldamótin 2000.
(Sbr. grein höfundar o.fl. í Skógræktarritinu, 2. hefti
2006.)
Samkomustaður og helgistaður
Ungmennafélagið Þór í Eiðaþinghá var stofnað
1909. Það mun fljótlega hafa ‚uppgötvað‘ Eiðahólma
og fengið hann til afnota fyrir samkomur sínar. Ár-
mann Halldórsson telur að um þriðjungur hólmans
hafi farið undir vatn 1935, en líklega er það ofætlað.
Hann segir svo frá: „Skömmu eftir aldamótin var
gert rjóður í hólmanum suðvestanverðum og komið
þar upp fundarstað með hlöðnum torfbekkjum sem
greru vel og fór lítið fyrir.“ Hann telur að „mestur
hluti þessa snotra samkomusvæðis“ hafi farið undir
vatn.17 Þórarinn orðar það svo:
Félagið fékk hólmann til afnota fyrir hátíðar-
samkomur sínar, grisjaði skóginn og gerði um
hann göngubrautir, útbjó samkomusvæði á
vestanverðum hólmanum þar sem hann var
sléttlendur. Er þessi hluti hans nú að mestu leyti
kominn undir vatn. Hlaðið var upp borði og
bekkjum, og í miðju hringmynduðu svæði var
hlaðin upp grjóthæð undir fánann og ræðu-
manninn, hver sem hann var, en ræðuhöld og
söngur voru iðkuð mjög á samkomum ung-
mennafélaganna.18
Enn má sjá leifar þessara mannvirkja í grunnri lág
á vesturströnd hólmans, sem er að mestu skóglaus.
Þar sést móta fyrir torfbekkjum á ferhyrndu svæði,
með dálítilli upphækkun og grjóthrúgu í miðju. (Þar
lágu hálfbrunnir viðarbolir í júlí 1997, líklega leifar
af varðeldi.) Ef til vill hefur samkomustaðurinn
verið færður til eftir vatnsborðsbreytinguna þó þeir
félagar geti þess ekki. Benedikt frá Hofteigi orðar
það á sinn rómantíska hátt í Eiðasögu sinni:
Segja mætti að þó hafi meira verið unnið
sálrænt í hólmanum en handrænt, enda gerðist
hólminn ungmennafélögunum mjög kær og átti
sinn þátt í því að vekja og glæða þrá manna eftir
hinu horfna dálæti landsins, sem allir vildu að
kæmi aftur við hyggileg vinnubrögð og hag-
ræna stefnu um notkun lands. Þannig liðu árin.
Margt fagurt sumardagskvöld voru ungmenna-
félagarnir saman komnir í hólmanum við söng
og ræðuhöld, en lítill bátur gekk á sundinu milli
lands og hólma, og sátu meyjar jafnt og sveinar
undir árum.19
Eitthvað var um hópferðir neðan af Fjörðum til að
skoða Eiðahólma. Það er í minnum haft að Halldór
Prúðbúið fólk á vesturströnd Eiðahólma og ferjubátur á
sundinu, sér í Stórahaga, sem þá var skóglaus. Myndin er
líklega tekin á árunum 1910–20. Ljósmynd frá Sigurði
Blöndal, nú í Héraðsskjalasafni, Egilsstöðum.