Skógræktarritið - 15.05.2011, Síða 57

55SKÓGRÆKTARRITIÐ 2011
Uppsetning mannvirkja sem taka við því hlutverki
vatnsins eru vísbending um greiðsluvilja fyrir þá
þjónustu og er því kostnaður við uppsetningu meng-
unavarna vísbending um virði þjónustunnar. Ábati
virðisaukans sem Elliðavatn skapar fyrir laxveiði
í Elliðaá er metinn með samanburðarrannsókn á
15 laxveiðiám á landinu. Tíu laxveiðiánna í rann-
sókninni höfðu stöðuvötn sem veittu uppeldisstöð
fyrir seyði en fimm ekki. Með því að bera saman
veiði úr ánum, ásamt fleiri breytum, með margvíðu
aðhvarfslíkani (multiple regression) fæst mat á þann
virðisauka sem stöðuvötn veita laxveiðám. Niður-
stöðurnar sýna að um 65% af veiði ánna má rekja til
stöðuvatnanna, og því má rekja 65% af þeim virðis-
auka sem Elliðaárnar gefa af sér til Elliðavatns.7
Ábati veiðimanna var metinn með sama hætti og
meta má frístundaverðmæti Heiðmerkur. Veiðimenn
tóku þátt í ferðakostnaðarkönnun sem síðan var notuð
til þess að meta eftirspurnarferil fyrir Elliðavatn.7
Menntagildi vatnsins var byggt á fjölda skóla-
heimsókna til vatnsins, fjölda nemenda og þeim tíma
sem slíkar heimsóknir tóku. Upplýsingum um slíkar
ferðir var safnað frá skólastjórnendum allra skóla
sem ekki eru á háskólastigi á höfuðborgarsvæðinu.
Menntagildið var síðan byggt á kostnaði ríkisins og
skólanna við að fara með nemendur sína á svæðið
til kennslu.7
Heildarverðmæti Elliðavatns fæst með því að
leggja virði framangreindra þátta á ársgrundvelli
saman og núvirða væntanlegan framtíðarábata af
þjónustunni. Samanlagður ábati þjónustu Elliða-
vatns er metinn 1,7 til 2 milljarðar króna á verðlagi
ársins 2009.
Fyrir Vífilsstaðavatn var eingöngu metinn ábati
veiðimanna og menntagildið.7 Ábati þjónustu Vífils-
staðavatns er metinn á 114 til 180 milljónir króna
á verðlagi ársins 2009. Örugglega er um vanmat
á virði þjónustu Vífilsstaðavatns að ræða þar sem
gagnasafnið um ferðavenjur veiðimanna á svæðinu
er afar takmarkað. Hins vegar er vitað að töluvert af
veiðimönnum í Vífilsstaðavatni tóku þátt í útivistar-
könnuninni og mun ábati þeirra því verða hluti af
metnum ábata almennra notenda Heiðmerkur.7
Mikilvægi líffræðilegs og
jarðfræðilegs fjölbreytileika
Markmið þessa verkþáttar er að skilgreina og leggja
mat á mikilvægi jarðfræðilegs og líffræðilegs fjöl-
breytileika í Heiðmörk. Afar erfitt er að verðleggja
þessa þætti og verður því fyrst og fremst lögð áhersla
á að lýsa svæðinu.
Heiðmörk er staðsett á Trölladyngju-eldstöðva-
kerfinu. Sprungur og misgengi eldstöðvakerfisins
liggja í norðaustur-suðvestur átt þvert yfir Heið-
mörk og er hún umlukin fjöldanum öllum af hraun-
breiðum og hraunhellum.12 Hraunlögin sem liggja
innan Heiðmerkur eru Búrfellshraun, Strípshraun,
Hólmshraun, Húsafellsbruni og Leitarhraun. Í
Heiðmörk má finna eftirtalda hella: Maríuhella
sem skiptast í Vífilsstaðahelli, Urriðakotshelli og
Draugahelli, Jónshella, Jósefshelli, Sauðahelli frá
Urriðakoti, Skátahelli nyrðri og syðri, Sauðhelli
syðri, Norðurgjárhelli, Selgjárhelli nyrðri og syðri,
Þorsteinshelli og Dimmahelli.13 Jafnframt má sjá
merki þess á nokkrum stöðum að Heiðmörk liggur
á mörkum virks eldstöðvakerfis. Til að mynda setja
misgengin í kringum Búrfell mikinn svip á lands-
lagið.13 Búrfellsgjá er hrauntröð sem á fáa sína líka
á landinu en hún myndaðist í hraunstraumnum sem
rann niður meðfram Vífilsstaðahlíð í þriðju goslotu
Búrfellsgossins. Í gosum á Íslandi myndast af og til
hrauntraðir eins og Búrfellsgjá en afar fáar þeirra
varðveitast eftir goslok sem gerir Búrfellsgjá fremur
sérstæða. Gervigígarnir Rauðhólar sem eru einstakir
í jarðfræðilegu samhengi eru einnig staðsettir innan
Heiðmerkur. Nokkuð sérstakt verður að teljast að
hægt sé að finna svo merkilega jarðfræði í útjaðri
höfuðborgarsvæðisins. Jarðfræðilegir eiginleikar
svæðisins mynda ekki einungis stórkostlegan bak-
grunn og umgjörð til útivistar heldur skapa þeir
einnig fyrirmyndar aðstæður fyrir miðlun og söfnun
vatns í vatnsbólum Heiðmerkur. Jarðfræði land-
svæða ræður mestu um rennslishátt vatns og mynd-
ast gjarnan miklar lindir við jaðar nútímahrauna
eins og þeirra sem þekja Heiðmörk.13
Líffræðileg fjölbreytni er hugtak sem er notað
um breytileika alls lífs á jörðinni, frá hinu smáa
til hins stóra.11 Heiðmörk hýsir fjölbreytt vistkerfi
en 89% hennar flokkast sem gróið land (þ.e. með
gróðurþekju yfir 10%). Ræktað skóglendi þekur
21% Heiðmerkur, villtur birkiskógur og kjarr 20%,
mosagróður 17%, lyngmói 13%, graslendi 8% og
alaskalúpína þekur 7% Heiðmerkur. Ógróna landið
í Heiðmörk flokkast sem vatn (8%) og melar (3%).
Aðrir flokkar lítt eða ógróins lands þekja um 2%
svæðisins en það eru til dæmis mannvirki, hraun og
raskað land. Berjalyng er algengt og sveppategundir
eru fjölmargar.11