Skógræktarritið - 15.05.2011, Blaðsíða 62

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201160
Um markmið með skógrækt
Meðal markmiða með skógrækt á Íslandi er að
byggja upp skógarauðlind til nytja.8 Það markmið
hefur verið lagt til grundvallar skógræktarstarfinu
í rúma öld.7 Skógrækt er umfram allt fag sem fæst
við sjálfbæra nýtingu auðlindar. Við upphaf skóg-
ræktarstarfs um aldamótin 1900 var skógarauð-
lindin mjög takmörkuð. Viðarkolagerð var að mestu
úr sögunni eftir að innflutningur stálljáa hófst um
1870, en mikil þörf var enn á eldiviði auk þess sem
skóglendi var almennt nýtt til beitar að vetrarlagi.13
Þrýstingur á skóglendi var því mikill allt framyfir
1940 og úr honum dró ekki fyrr en með tilkomu raf-
magns, sem eyddi eldiviðarþörfinni, og túnræktar,
sem minnkaði þörfina á að nýta birki sem fóður.2
Allt fram undir miðja 20. öldina snérist skógrækt á
Íslandi um að vernda birkiskóga og auka flatarmál
þeirra með friðun skógarleifa á nokkrum stöðum og
leiðbeiningum um bættar aðferðir við skógarhögg
og beit í skógum.7
Með þeim samfélags- og tæknibreytingum sem áttu
sér stað um miðbik 20. aldar var ekki lengur sama
þörf fyrir þær afurðir sem birkiskóglendi gat fram-
leitt. Hins vegar jókst almenn neysla stórlega og var
neysla skógarafurða þar engin undantekning. Allar
voru þær fluttar inn fyrir gjaldeyri sem stundum var
af skornum skammti. Hákon Bjarnason skógræktar-
stjóri var fremstur í flokki þeirra sem skynjuðu að
hægt væri að uppfylla skógarafurðaþörf þjóðarinnar
að verulegu marki með innlendri skógrækt.4 Að vísu
var ekki á birkinu byggjandi en nokkrar innfluttar
trjátegundir lofuðu góðu. Því breyttust áherslur
í skógrækt á þann veg að farið var að gróður-
setja til skóga og mest með innfluttum tegundum.
Nýju áherslurnar höfðu í för með sér uppbyggingu
gróðrarstöðva, eflingu rannsókna, þróun aðferða,
kaup á landi og styrkveitingar til skógræktarfélaga
og seinna til bænda.8 Ekki var laust við að allt þetta
brölt færi í taugarnar á sumum, en hitt er þó öruggt
að mun fleiri glöddust yfir þróuninni.
Skógrækt á Íslandi hefur þroskast mikið á seinni
helmingi 20. aldar. Nú er skógrækt stunduð með
fjölþætt markmið í huga og með þátttöku fjölda
fólks. Það markmið að framleiða timbur og auka
sjálfbærni þjóðarinnar á því sviði er enn í hávegum
haft og til þess eru innfluttar trjátegundir nauðsyn-
legar. Ætli þjóðin að ná því markmiði að hér verði
nytsamleg og arðbær skógarauðlind sem uppfylli
stóran hluta af skógarafurðaþörf landsmanna,
verður hún að halda áfram á þeirri braut. Rækta
þarf skóga með innfluttum tegundum á mun stærri
svæðum en hingað til hefur verið gert og ræktaðir
skógar verða því sífellt meira áberandi landslags-
þættir í sumum héruðum landsins á komandi árum.
Sagan skoðuð
Allt frá árdögum skógræktar á Íslandi í upphafi 20.
aldar hefur verið til fólk sem af einni eða annarri
ástæðu lagðist gegn skógrækt.7 Sumir láta skógrækt
almennt fara í taugarnar á sér af því að hún hefur í
för með sér breytingar á landi eða notkun lands til
skógræktar sem að þeirra mati mætti betur nota til
mikilvægari eða arðsamari hluta. Öðrum er í nöp
við einstaka þætti skógræktar svo sem notkun inn-
Samskipti skógræktenda og
skógræktarandstæðinga
Hugtakið sefun lýsir atferli sem ætlað er að fá einhvern góðan og skapa frið, oftast með eftirgjöf,
þ.e. með því að láta undan kröfum. Það að gefa tveggja ára barni sælgæti til þess að reyna að stöðva
frekjukast er dæmi um sefun með eftirgjöf, en þykir miður góð uppeldisaðferð. Það eina sem barnið
lærir er að fyrir frekjukast fær maður umbun. Eftirgjöf virkar því ekki til að draga úr frekju og skapa
frið, a.m.k ekki til langs tíma. Hún virkar reyndar öfugt, því hún sendir þau skilaboð að með frekju og
yfirgangi sé hægt að ná fram markmiðum. Tilefni þessara vangaveltna er nýjasta bylgjan í aldarlangri
viðleitni andstæðinga skógræktar til að koma böndum á skógrækt.