Skógræktarritið - 15.05.2011, Page 64

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201162
nota þau svæði einnig til gróðursetningar.8 Um og
eftir 1960 var orðið ljóst að gróðursettu trén myndu
vaxa upp úr birkinu og kom þá fljótlega upp gagn-
rýni á gróðursetningu innfluttra trjátegunda í birki-
skóga.6 Birkiskógur myndi þá breytast í annarskonar
skóg. Gagnrýnisraddirnar voru fáar til að byrja með
en mögnuðust með tímanum. Ólíkt því sem sumir
virðast halda skellir skógræktarfólk ekki skolla-
eyrum við gagnrýni og um þetta atriði varð nokkur
umræða meðal skógræktenda. Sýndist sitt hverjum
(og sýnist enn) en smám saman varð niðurstaðan sú
að gróðursetning færðist nær alfarið yfir á skóglaust
land. Meðal afleiðinga þess eru umtalsverðir erfið-
leikar við ræktun grenitegunda.
Sú þróun hafði ekki þau áhrif á gagnrýnisradd-
irnar sem ætla mætti. Ekki dró úr gagnrýni á skóg-
rækt og enn þann dag í dag kemur fram gagnrýni
fyrir gróðursetningu innfluttra tegunda í birkiskóg
og kjarr, þótt það hafi ekki verið gert að ráði undan-
farna þrjá áratugi.
Mikið var ræst fram af votlendi í þágu landbún-
aðar á Íslandi á seinni helmingi 20. aldar. Í ná-
grannalöndum okkar var einnig talsverð framræsla
stunduð í þágu skógræktar og gerðar voru tilraunir
með það á nokkrum stöðum hérlendis.5 Framræsla
votlendis til skógræktar varð þó aldrei mikil hér á
landi. Aldrei varð hún nema brotabrot af allri fram-
ræslu og aldrei varð gróðursetning í framræst land
nema brotabrot af árlegri gróðursetningu. Engu að
síður voru skógræktaraðilar gagnrýndir fyrir fram-
ræslu lands ekki síður en aðrir og stundum meira.
Viðbrögð skógræktenda við þeirri gagnrýni var
misjöfn og sitt sýndist hverjum (og sýnist enn) en
á skömmum tíma varð niðurstaðan þó sú að hætt
var að ræsa fram land til skógræktar og hefur það
ekki verið gert svo nokkru nemi síðustu tvo áratugi.
Gagnrýnisraddirnar þögnuðu þó ekki.
Á síðustu árum hefur gagnrýni á skógrækt að
miklu leyti snúist um innfluttar trjátegundir. Eru þær
sagðar eyða gróðri sem fyrir er, byrgja útsýni, úthýsa
fuglum og „eiga ekki heima í íslenskri náttúru“.11 Á
þessa gagnrýni hlusta skógræktaraðilar og sitt sýnist
hverjum. Árið 2002 fól aðalfundur Skógræktarfélags
Íslands stjórn félagsins að móta, í samráði við önnur
félagasamtök og stofnanir á sviði umhverfisverndar
og skógræktar, reglur um skógrækt í sátt við um-
hverfið.9 Nú fara skógræktendur almennt eftir þess-
um reglum og reyna að taka tillit til landslagsþátta,
útsýnis, fornleifa, fugla og margs fleira. Vonin var
sú að með því að taka tillit til gagnrýni andstæðinga
skógræktar myndi skapast friður og meiri sátt um
skógrækt. Ekki verður séð að tilkoma skógræktar í
sátt við umhverfið hafi haft nein slík áhrif.
Andstaða magnast með hverri sáttatilraun
Sala timburs úr ræktuðum skógum á Íslandi nemur
tugum milljóna króna á ári og eftir fá ár mun hún
mælast í hundruðum milljóna og síðan milljörðum.
Merkilegt er til þess að hugsa að enn sé fólk sem er
á móti skógrækt á þeim forsendum að tré geti ekki
vaxið á Íslandi (skógrækt verði aldrei arðbær) og sjá
því mikið eftir landi undir skógrækt.1 Gagnrýni á að
skógur skuli sumstaðar vera ræktaður á svo kölluðu
ræktanlegu landi er angi af þeirri afstöðu, þ.e. að
skógrækt geti ekki verið jafn arðsöm, mikilvæg eða
merkileg og korn- eða repjurækt gæti orðið. Um leið
hafa aðrir áhyggjur af skógrækt af því að hún breyti
svo miklu í umhverfinu, sem hlýtur að þýða að trén
vaxi ágætlega því annars myndu þau litlu breyta.
Bestir eru þó þeir sem tína til hvort tveggja, að tré
vaxi ekki á Íslandi OG að mikil ógn sé af skógrækt,
sem ástæður fyrir því að vera á móti skógrækt.
Engin ástæða er til að ætla að andstaða við skóg-
rækt hætti að koma fram. Frá upphafi skógræktar á
Íslandi hefur sumt fólk látið skógrækt fara í taugarn-
ar á sér og svo verður örugglega áfram. Skógrækt-
endur eru yfir höfuð friðarins fólk. Hjá þeim er rík
tilhneiging til að koma til móts við gagnrýni og finna
skynsamar lausnir á deilumálum. Gróðursetningu
innfluttra tegunda í birkiskóga og framræslu á vot-
lendi til skógræktar hefur verið hætt og settar voru
fram reglur um skógrækt í sátt við umhverfið. Ekki
verður þó séð að það hafi haft önnur áhrif en þau að
efla andstæðinga skógræktar til enn meiri andstöðu.
Skógrækt skal vera í samræmi við skipulagsáætlanir
og getur eftir stærð og staðsetningu verið háð mati á
umhverfisáhrifum og framkvæmdaleyfi. Ekki verður
þó séð að þær nýlegu lagabreytingar hafi dregið úr
tilraunum andstæðinga skógræktar til að koma enn
frekari lagalegum böndum á skógrækt. Með öðrum
orðum: eftirgjöf í þeim tilgangi að reyna að skapa
sátt um skógrækt hefur aðeins leitt til þess að frekja
og fantaskapur andstæðinga hennar hefur magnast.
Þegar þetta er skrifað hefur gagnrýnin á notkun
innfluttra trjátegunda gengið svo langt að fram eru
komin drög að lagafrumvarpi um breytingar á nátt-
úruverndarlögum, sem óbreytt gætu sett skógrækt
með innfluttum tegundum (og reyndar einnig þeim