Morgunblaðið - 06.08.1986, Blaðsíða 44

44
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 6. ÁGÚST 1986
%
1
%
AF ERLENDUM VETTVANGI
eftir HALLDÓRU J. RAFNAR
Reynast umbæturnar
í Kína varanlegar?
MENNINGARBYLTINGIN í Kína, er stóð yfir á árunum 1966
tíl 1976, virðist vera fjarlæg martröð, en fórnarlömb hennar,
sem enn eru á lífi skipta milljónum. í Kína nútímans, er fersk-
ari vindar blása um, er aðaláhersla lögð á kraftmeira efna-
hagslíf, hagnýtingu tækninnar og frjálsari skoðanaskipti. En
ör menningarbyltingarinnar er Mao formaður kom af stað.
hafa sett mark sitt á líf þjóðarinnar.
eir sem verst urðu úti, eru
þær 130 milljónir Kínveija,
sem nú eru á aldrinum 25 til 40
ára, því margir þeirra hafa svo
til enga menntun hlotið vegna
ringulreiðarinnar er allt að því
eyðilagði menntakerfi þjóðarinn-
ar. Þeir ættu nú að vera að taka
við ábyrgðarstöðum og að hrinda
í framkvæmd efnahagslegum
endurbótum. í þess stað eru þeir
það sem stjómendur verksmiðja
og þorpshöfðingjar kalla „Hin
týnda kynslóð". Á þeim 10 árum
sem menningarbyltingin stóð yfir,
voru um 17 milljónir ungs fólks
fluttar frá boigum til sveita, til
þess að bændur gætu uppfrætt
það. Margt af þessu fólki bíður
enn leyfis yfirvalda að fá að hitta
fjölskyldur sínar aftur. Enn fleiri
urðu munaðarleysingjar, er for-
eldrar þeirra létu lífíð í þeim
blóðugu átökum er áttu sér stað
um allt landið, eða voru sendir í
þrælkunarbúðir.
Fómarlömb byltingarinnar
voru þó fleiri, formaður kínverska
kommúnistaflokksins, Hu Yao-
bang, segir að a.m.k. 1 milljón
hafi látist í byltingarátökunum og
um 30 milljónir hafí verið ofsóttir
af Rauðu varðliðunum. Allt sem
talið var borgaralegt var tor-
tryggt. Menntamenn, þeir sem
vildu fá að ástunda trú sína og
jafnvel þeir sem höfðu erlend
tungumál á sínu valdi, voru
útskúfaðir eða sendir í þrælkunar-
búðir.
Margir þeirra sem nú era við
völd, þ. á m. Hu Yaobang og
Deng Xiaoping, sem af mörgum
er álitinn aðalhöfundur umbóta-
áætlananna er verið er að hrinda
í framkvæmd, vora reknir frá
völdum í menningarbyltingunni.
Flestir þeirra urðu einnig fyrir
persónulegum áföllum, syni Deng
Xiaoping var t.d. hent út um
glugga á annari hæð Háskólans
í Peking og hlaut hann örkuml
af. Þeir vora látnir vinna ýmis
störf, svo sem að sópa götur og
þrífa salemi.
Eftir að þessir menn komust
til valda aftur, hefur eitt aðalstarf
þeirra verið að bæta fyrir þann
skaða er Rauðu varðliðamir ollu.
Erfitt er að gera sér grein fyrir
því fjárhagslega tjóni sem iðnaður
og landbúnaður urðu fyrir á þess-
um áram. Mikii eyðilegging átti
sér stað, endumýjun og viðhald
var í Iágmarki og nýir vegir vora
ekki gerðir. Húsbyggingar og við-
hald húsa, heilsugæsla og
menntun, allt var þetta vanrækt.
Einn háttsettur kínverskur emb-
ættismaður komst svo að orði um
menningarbyltinguna nýlega
„Það vora ekki aðeins 10 ár sem
fóra í súginn, þau vora 30.“
Erfiðara er að bæta þann skaða
er fólkið sjálft hefur orðið fyrir.
Hiuta af „týndu kynslóðinni" hef-
ur tekist að afla sér einhverrar
menntunar, en öðram, sem e.t.v.
eiga fyrir fjölskyldum að sjá, reyn-
ist erfitt að verða sér út um þá
þjáifun, sem störf í Kína nútímans
krefjast.
Varanlegar breyt-
ingar?
Menntaðir Kínverjar af eldri
kynslóðinni, sem illa urðu úti í
menningarbyltingunni, eða horfðu
upp á það að starfsbræður þeirra
væra ofsóttir, era tregir til að
taka þátt í umbótatilraunum þeim
sem nú er verið að gera í Kína,
þar sem þeir óttast að sagan eigi
eftir að endurtaka sig. Hvatningu
yfirvalda til að heíja aftur baráttu
„Hinna hundrað blóma" hefur því
verið tekið með tortryggni. Menn
minnast þess að er Mao formaður
hóf þá baráttu fyrir 30 áram,
þegar hann hvatti menn til að
gagnrýna kerfið í andstöðu við
harða Lenínista fór allt úr bönd-
um. Miklar ofsóknir á hendur
gagnrýnendum hófust innan árs,
þúsundir voru teknar af lífí eða
stungið í fangelsi og era þessar
ofsóknir af mörgum álitnar hafa
verið undanfari menningarbylt-
ingarinnar 10 áram síðar. Ýmsir
er því þeirrar skoðunar að kyn-
slóðimar er „týndust" í menning-
arbyltingunni hafi verið tvær, en
ekki ein.
Framfarasinnar, með Deng
Xiaoping og Hu Yaobang í farar-
broddi, virðast þó hafa yfirhönd-
ina í kínverskum stjómmálum og
óneitanlega hafa orðið miklar
framfarir í landinu, sem virðast
hafa gengið friðsamlega fyrir sig.
í landbúnaði, sem um 80% lands-
manna byggði afkomu sína á til
skamms tíma, hafa t.d. komið í
stað samyrkjubúanna býli sem
rekin era af fjölskyldum og mega
þær framleiða það sem þær vilja
eftir að búið er að framleiða
ákveðið magn fyrir ríkið. Afleið-
ing þessarar kerfisbreytingar er
sú að framleiðsla hefur almennt
stóraukist og í stað þess að flytja
t.d. inn kom og bómull rækta
Kínveijar nóg fyrir sig og til út-
flutnings.
Fijálsræðis hefur einnig gætt
á fleiri sviðum atvinnulífsins og
þjóðlífsins og samskipti við aðrar
þjóðir hafa stóraukist. Fjöldi
Kínveija stundar nú nám utan
heimalandsins og munu þeir án
efa flytja með sér fleira en þekk-
ingu þegar heim kemur. Kínveijar
hafa verið sjálfstæðari f utanríkis-
málum og sýnt þeim meiri áhuga
en áður og sendimenn þeirra hafa
farið víða um heim. Fjölmiðlar á
Vesturlöndum hafa fjallað mikið
um Kína eftir að landið opnaðist
og lagt mikla áherslu á breytingar
og hræringar sem þar hafa orðið
í fijálsræðisátt. Handtaka John
F. Bums, fréttaritara The New
York Times, í Peking nýverið kom
því mörgum á óvart, en varð jafn-
Ýramt tilefni til þess að vekja
athygli á því að harðlínumenn,
sem ekki era ýkja hrifnir af því
sem verið hefur að gerast í landinu
á undanfömum áram, era enn
sterkir í stjómkerfinu og hafa
reynt að spyma við breytingum.
Sú spuming hlýtur að vakna
hversu varanlegar umbætumar
verða og hvað taki við eftir að
hinn aldni Deng Xiaoping lætur
af forystu?
Margir taka án efa undir með
sagnfræðingnum í Peking er
sagðist vonast til að í þetta sinn
tækist að gera breytingar í fram-
faraátt, en heimskulegt væri að
álíta að fullkomið frelsi komi til
með að ríkja.
Heimildir: The Economist,
Time, Newsweek, The New
York Times og The Far East
and Australasia 1986.
SPORTVÖRil-
ÚTSALA
SPORTU
LAUGAVEGI 49
Enn og aftur höldum viö glæsi-
lega útsölu á íþróttavörum.
Þeir sem muna eftir fyrri útsöl-
um okkar mæta örugglega á
þessa.
STÓRKOSTLEGUR
AFSLATTUR
Don Cano bómullargallar
Don Cano glansgallar (flest nr.)
Adidas glansgallar (lítil nr.)
Adidas trimmgallar
Hummel gallar
Henson gallar
íþróttaskór (flest nr.)
íþróttatöskur
Dúnúlpur nr. f. 9—14 ára
Leikfimifatnaður
íþróttabolir
og fleira og fleira
Viðrúllum boltanum til
ykkar. Nú er tækifærið
til þess aðgera góð kaup.