Morgunblaðið - 06.10.1990, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 06.10.1990, Blaðsíða 26
26 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 6. OKTOBER 1990 JltojjpiiitÞIafrife Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þorbjörn Guðmundsson, BjörnJóhannsson, ÁrniJörgensen. Freysteinn Jóhannsson, MagnúsFinnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst IngiJónsson. Ritstjóm og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðalstræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftargjald 1000 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 90 kr. eintakið. Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Áfangi í álmáli Afanga var náð í álmálinu á fímmtudag, þegar Jón Sig- urðsson iðnaðarráðherra og fulltrúar fyrirtækjanna þriggja í Atlantsálshópnum sem hafa í hyggju að reisa hér álver rituðu undir minnisblað er áréttar skuldbindingar aðila í málinu. Nú hefur verið tekin formleg og opinber ákvörðun um að nýtt álver skuli rísa á Keilis- nesi. Þá sýnist niðurstaða hafa fengist í skattamálum hins nýja fyrirtækis, sem aðilar geta sætt sig við. Óvissa ríkir hins vegar enn um mikilvæga þætti máls- ins eins og orkuverð og meng- unarvarnir. Gildi áfangayfirlýsingarinnar sem gefín var á fimmtudag felst í því, að nú getur enginn efast um vilja fyrirtækjanna þriggja til að ráðast í þessa gífurlegu fjárfestingu hér á landi. Eftir viðræður við viðræðunefndina undir forystu Jóhannesar Nor- dals og íslenska ráðherra og með hliðsjón af niðurstöðu skoð- anakönnunar um viðhorf al- mennings til nýs álvers eru for- ystumenn fyrirtækjanna greini- lega orðnir sannfærðir um að engar óyfírstíganlegar hindran- ir séu í veginum fyrir því að áform þeirra hér á landi geta heppnast. Fyrir allan framgang málsins er mikilvægt að þetta liggi skýrt fyrir. Ríkisstjórnin undir forsæti Steingríms Hermannssonar á hins vegar eftir að taka afstöðu til ýmissa þátta málsins áður en það kemst í höfn. I fyrsta lagi er greinilega ekki samstaða um málsmeðferðina í ríkis- stjórninni eða meðal stuðnings- manna hennar. Sama dag og iðnaðarráðherra ritaði undir áfangayfirlýsinguna ályktaði þingflokkur Alþýðubandalags- ins að hann teldi sig óbundinn af undirskrift ráðherrans. For- maður þingflokks framsóknar- manna hefur einnig lýst and- stöðu við undirskrift ráðherr- ans. í öðru lagi hefur ríkis- stjórnin ekki komið sér saman um hvaða tímamörk eiga að vera í málinu. Um leið og tekist er á um umboð iðnaðarráðherra er deilt um hvaða hraði þurfi að vera á málsmeðferðinni og við hvaða aðstæður ráðherrann geti lagt fram stjórnarfrumvarp um málið á Alþingi. í þriðja lagi er síðan tekist á um efnisat- riði málsins meðal stuðnings- manna ríkisstjórnarinnar og ber deilur um orkuverðið þar hæst. Á þessu stigi er ógjörningur að segja fyrir um hver niður- staða málsins verður. á vett- vangi ríkisstjórnarinnar. Sumir spá því að hún muni springa vegna þess. Aðrir segja að for- sætisráðherra velji þá gamal- kunnu aðferð að láta málið þvælast á fundum stjórnarinnar með það fyrir augum að einhver niðurstaða finnist að lokum, sem allir geti túlkað sér í vil. Stjórnarhættir af þessu tagi eru aðal ríkisstjórnarinnar. Bæði innan Alþýðubanda- lagsins og Framsóknarflokksins eru menn, sem hafa hingað til verið alfarið andvígir því að útlendingar eigi stóriðjufyrir- tæki hér á landi. Það er mikill sigur fyrir talsmenn þessarar stefnu, sem hefur einkum átt sér málsvara í Sjálfstæðis- flokknum, að andstæðingar nú- verandi samninga innan Al- þýðubandalagsins og Fram- sóknarflokksins eru ekki al- mennt andvígir því að samið sé við Atlantsálshópinn heldur segjast vilja athuga einstaka þætti málsins. Á Alþingi er það aðeins Kvennalistinn sem er al- farið andvígur því að gengið sé til samninga um álverið. Fyrir framtíðarstefnu í stóriðjumálum er ákaflega mikilvægt að fram- vinda umræðna í stjórnarflokk-, unum hefur orðið með þessum hætti. Þegar hún er höfð í huga og hve stórt skref Alþýðubanda- lagið hefur þegar stigið frá fyrri andstöðu sinni við stóriðju í eigu útlendinga, er líklega ástæðu- laust að ætla annað en þing- flokkur Alþýðubandalagsins stigi skrefið til fulls og leggi blessun sína yfir samninga við Atlantsálshópinn að lokum. Afstaða Sjálfstæðisflokksins í stóriðjumálum og til samninga við erlenda aðila um álver eða önnur stórfyrirtæki er skýr og afdráttarlaus. Flokkurinn vill að til slíkra samninga sé gengið enda hófust þær viðræður sem nú standa yfir á meðan Friðrik Sophusson var iðnaðarráðherra fyrir hönd flokksins. Hins vegar er sjálfstæðismönnum ekki frekar en öðrum sama um hvert er efni samninganna eða hvern- ig að þeim er staðið. Þurfi tals- menn álsamninga innan ríkis- stjórnarinnar á stuðningi Sjálf- stæðisflokksins að halda við framgang málsins núna verða þeir einnig að vera reiðubúnir til að horfa á pólitíska hlið þess máls. Einhliða kröfugerð á hendur sjálfstæðismönnum skil- ar engum árangri eins og fram hefur komið í viðbrögðum for- ystumanna flokksins. Það er ein af staðreyndum álmálsins sem hefur skýrst við þann áfanga í því sem nú hefur náðst. Sjónleikur um n vægt hagsmuna eftir Þorstein Pálsson Ríkisstjórninni hefur tekist í þessari viku að gera meðferð ál- málsins sem svo er kallað að enn einni sápuóperunni. Ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar er að vísu daglegt brauð en með tilvísun til mikilvæg- is þessa máls fyrir íslenskan þjóðar- búskap þykir ýmsum sem ábyrgðar- leysisskörin sé farin að færast upp á bekkinn. Samræðustíll Bakkabræðra Málið horfir þannig við að Al- þýðuflokkurinn hefur skýra afstöðu og vill ljúka samningum um nýtt álver við þrjú erlend stórfyrirtæki og byggingu nýrra orkuvera á þeim samningsgrundvelli sem nú virðist liggja fyrir að þeirra mati. Þó að álsamningarnir hafi dregist fyrst eftir að þeir komu í hendurnar á Alþýðuflokknum má segja að unnið hafi verið af þeirra hálfu eftir tíma- settri áætlun frá því í mars síðast- liðnum. Alþýðubandalagið hefur lýst skýrri andstöðu við þann áfanga samninga sem undirritaður var í gær. Ýmislegt bendir þó til þess að afstaða þeirra alþýðubandalags- manna ráðist meira af því hvar inn- anmein flokksins valda sársauka en skoðun þeirra á málinu sjálfu. Framsóknarflokkurinn tvístígur svo að venju. Forystumenn hans snúa höfðinu til beggja átta og bíða eftir því að einhver meirihluti mynd- ist sem þeir geta síðan hallað sér að. Pólitísk ábyrgð Eitt sérkennilegasta atriðið í þeim sjónleik sem ríkisstjórnin hef- ur sviðsett í þessu máli lítur að umræðunni um það hver beri ábyrgð á því sem gert hefur verið og þeim undirritaða samnings- áfanga sem náðist í vikunni. Sam- ræður ráðherranna um það efni minna einna helst á samtöl Bakka- bræðra. Iðnaðarráðherra ber sannarlega stjórnskipulega ábyrgð á meðferð málsins. Allir ráðherrarnir svo og allir þingmenn ríkisstjórnarflokk- anna sem varið hafa ríkisstjórnina vantrausti bera jafnframt pólitíska ábyrgð á embættisathöfnum iðnað-. arráðherrans. Á meðan aðrir ráðherrar sitja í ríkisstjórninni og stjórnarþingmenn sem varið hafa ríkisstjórnina van- lý trausti fram til þessa bera ekki fram ri tillögu um vantraust á hana teljast m þeir bera pólitíska ábyrgð á þessum þ< gjörningi eins og öðrum. Einföld fi mótmæli eða bókanir breyta engu st þar um. þ1 Það er ekkert til í meðferð máls þ1 á vegum ráðuneytis og ráðherra ir sem telst geta verið á ábyrgð ein- s< hvers manns úti í bæ og óviðkom- vi andi ríkisstjórnarmeirihluta á Al- b þingi. u] Samstarfsflokkarnir sverja iðnaðarráðherra af sér Eigi að síður er það svo að for- sætisráðherrann lýsir því yfir að el undirritaðar samningsniðurstpður sí um 511 mikilvægustu atriði álsamn- fj inganna séu á ábyrgð Jóns Sigurðs- u: sonar, hagfræðings, til heimilis á á: Seltjarnarnesi og ríkisstjórninni n óviðkomandi. Formaður þingflokks si Framsóknarflokksins líkir undirrit- h uninni við fundargerð einhvers fé- b lags úti í bæ eða sendibréf sem fl með öllu sé óviðkomandi ríkisstjórn- y inni. Engu er líkara en að iðnaðar- h ráðherrann sé í einhverri allt ann- arri ríkisstjórn þegar henta þykir. á Ráðherrar Alþýðubandalagsins s Eini íslendingurinn er við störf í Hvíta h - segir Sig Rogich sem er einn af ráðgjöfum Bandaríkjaforseta ÍSLENSK-ameríska félagið er 50 ára um þessar mundir og í tilefni þess er staddur hér á landi í boði félagsins Sig Rogich, einn af ráðgjöfum George Bush Bandaríkjaforseta. Sig eða Sig- fús eins og hann var skírður er íslenskur að uppruna, fæddur í Vestmannaeyjum 17. maí 1944. Móðir hans er Ragnheiður Árnadóttir, dóttir hjónanna Arna Sigfússonar og Ólafíu Árna- dóttur frá Gerðakoti á Miðnesi. Ragnheiður fluttist ásamt eigin- manni sinum, Ted Rogich, og Sig til Nevada í Bandaríkjunum 1950. „Þá var ég tvö fet og 10 þumlungar að hæð samkvæmt vegabréfinu" segir Rogich í samtali við Morgunblaðið. Hann lauk háskólaprófi í blaðamennsku og vann sjálfur fyrir sér á námsárunum við ýmis störf, var m.a. ræðuritari Pauls Laxalts, sem áður var öldungadeildarþingmaður og þar á undan ríkis- stjóri í Nevada. Nú á Rogich auglýsingafyrirtæki ásamt bróður sínum, Eddie, er annast reksturinn meðan Sig vinnur fyrir Bush. „Ég var ritstjóri háskólablaðsins í Nevada-háskóla á námsárunum og hafði nokkrar tekjur af því, þetta gekk því ágætlega," segir Rogich er stofnaði síðar fyrirtækið R&R sem nú er eitt af stærstu auglýs- ingafyrirtækjum Bandaríkjanna með skrifstofur í Las Vegas, Reno og Salt Lake City. „Ég er nú einn af tíu eða tólf ráðgjöfum (assist- ants) forsetans, aðrir erum.a. Brent Scowcroft öryggisráðgjafi og Marl- in Fitzwater blaðafulltrúi. Sam- kvæmt starfslýsingunni á ég að veita forsetanum ráð varðandi opin- bera atburði og framtak. Þetta merkir að þegar forsetinn fer í lang- ar eða stuttar ferðir frá Hvíta hús- inu er það venjulega í mínum verka- hring að undirbúa þær. Ég undirbý ferðalögin, samræmi aðgerðir og huga að ýmsu sem snertir álit for- setans hjá almenningi. Sem dæmi get ég nefnt að fyrir leiðtogafund- inn á Möltu á síðasta ári er þeir hittust Bush og Gorbatsjov fór ég þangað til að undirbúa fundinn og kanna aðstæður." Möltufundurinn -Þar stóðust ekki allar áætlanir • • • „Nei veðrið gerði okkur grikk. En reyndar fannst mér athyglisvert eftir á að fundurinn var mjög vel heppnaður, þetta er gott dæmi um það er sjálft inntak atburðanna er mikilvægara en ytra form og við- höfn. Ég fór á sínum tíma til Kól- umbíu þar sem Bush tók þátt í leið- togafundi um fíkniefnavandann og var einnig í Helsinki fyrir skemmstu þegar Bush og Gorbatsjov áttu þar viðræður. Ég ráðgast við helstu embættismenn þeirra opinberu stofnana sem helst koma við sögu slíkra atburða, einnig sérstaka vinnuhópa sem settir eru á laggirn- ar vegna þeirra og vinna fyrir mig. Ég sé um að ferðin sé skipulögð út í ystu æsar, hver mínúta, að ákveð- ið sé fyrirfram hverja forsetinn hitt- ir. Síðan fer ég á fund forsetans og gef honum og æðstu embættis- mönnum hans skýrslu, geng úr skugga um að engir árekstrar verði milli starfssviða einstakra embætt- ismanna. Þegar forsetinn svo legg- ur upp er ég með honum í forseta- vélinni, Air Force One, til að sjá um að allt verði nú eins og ég hef sagt honum að það verði!" Þegar Gorbatsjov var í Banadríkjunum bað Bush mig að fylgja sovéska forsetanum um borð í flugvél hans." -Hvernig er nýja forsetaþotan? „Hún er stórkostleg en það tók líka langan tíma að smíða hana, míg minnir að hún hafi verið pöntuð fyrir sex árum. Þetta tæki er eins og Hvíta húsið sjálft, á sér meira að segja sína eigin sögu og þarna eru öll tæki fyrir hendi sem forset- inn getur þurft á að halda. á 6t fó ai A sli eí ui b( sl le á ils E ei P ai Bush forseti við skrifborð sitt í Hvít

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.