Morgunblaðið - 26.07.1991, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 26.07.1991, Blaðsíða 10
,10 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUPAGUR,26.,JÚIJ 1991 Sumar- bústaða- fólk! ÍVÖRUHÚSIVESTUR- LANDSfáiðþiðalltsemþarf til að lagfæra og dytta að bústaðnum, auk matvöru, fatnaðar og til dægrastytting- ar: spil, bækur, blöð og videospólur. Komið við hjá okkur í sumar. VÖRUHÚSVESTUR- LANDS Birgðamiðstöð sumar- bústaðafólks VöruhúsMJS? Vesturlands Borgarnesi sími 93-71 200 ARNI, MARX OG SOVÉTRÍKIN eftír Björn Bjarnason Ein leið marxista til að verjast er að saka viðmælendur sína um þekk- ingarleysi á launhelgum fræðanna. Til þessa ráðs grípur Árni Berg- mann, ritstjóri Þjóðviljans, í blaði sínu laugardaginn 20. júlí, þegar hann svarar grein eftir mig er birtist í Morgunblaðinu 17. júlí. Þar rök- studdi ég fullyrðingu í Morgunblaðs- grein 11. júlí þess efnis, að Árni hefði „verið ötull talsmaður sovéskra sjónarmiða um árabil". Fyrir þessi orð sakaði Árni mig um að hafa í frammi lygar um sig. Í greininni 20. júlí endurtekur Árni ekki lygaásak- anir sínar. Hann segir hins vegar heilaspuna hjá mér, að kallað hafí verið í sig til umræðna í fjölmiðlum eða annars staðar „þar sem menn hafa viljað fá sjónarmið íslendings sem ekki gekk á hólm við grundvall- arviðhorf að baki sovéska hag- og stjórnkerfisins" eins og segir í grein minni. Ögmundur Jónasson, formað- ur BSRB og fyrrum fréttamaður sjónvarpsins, vottar síðan Árna til stuðnings um þetta sama efni á síð- um Morgunblaðsins 23. júlí og segist ekki hafa kallað á Árna í viðtals- þætti vegna skoðana hans heldur af því að hann sé „flestum hérlendum mönnum fróðari um erlend málefni". Sér Ögmundur síðan ástæðu til að segja, að ég geti ekki unnt Árna sannmælis, af því að ég sé pólitískur. andstæðingur hans. Lesi ég þessi orð Ögmundar með sama hugarfari og hann grein mína ætti ég að kvarta undan því, að hann láti mig ekki njóta sannmælis vegna þess að við séum pólitískir andstæðingar. Skrif þeirra Árna og Ogmundar eru með þeim hætti, að nauðsynlegt er að færa enn frekari rök fyrir full- yrðingunni um varðstöðu Árna um grundvallarviðhorfin að baki sovéska hag- og stjórnkerfinu. Samanburðarfræðin í grein, sem birtist í tímaritinu Rétti 1. hefti 44. árgangi 1961, seg- ir Árni Bergmann: „I heiminum eru tvö þjóðfélags- kerfi, — hið sósíalístíska og kapítal- istíska, tvö þjóðfélagskerfi, sem eiga í samkeppni, — vonandi alltaf frið- samlegri — um það, hvort þeirra sé lífvænlegra og heppilegra fyrir mannlegt samfélag. Þessi tvö þjóð- félagskerfi eru vissulega ekki aðeins reist á gjörólíkum efnahagslegum grundvelli; þau hafa ólík þjóðfélags- legt siðgæði, ólíka réttvísi, ólíkar uppeldishugsjónir, ólíka heimspeki, ólíkan skilning á frelsi, — svo mætti lengi telja. Allar þessar andstæður eru vissulega merkilegar og verðar umræðu og kappræðu milli fylgis- manna sósíalisma og kapítalisma. Samt er hætt við því, að allar umræð- ur, sem ekki byggjast fyrst' og fremst á samanburði efnahagsþróun- ar sósíalistískra og kapítalistískra landa, verði nokkuð loftkenndar og þýðingarlausar." í þessum orðum leggur Árni Berg- mann höfuðáherslu á nauðsyn sam- anburðarins milli hinna tveggja ólíku þjóðfélagskerfa. Hann hefur verið þessum orðum sínum trúr síðan, enda hefur hugtakið samanburðarfræði orðið til í umræðum um skrif hans. Þessi fræði byggjast á því, að bera saman þjóðfélagskerfin og helstu fulltrúa þeirra, Sovétríkin og Banda- ríkin, og komast að þeirri niðurstöðu að Sovétríkin séu ívið skárri en Bandaríkin, ekki síst þegar fram- ganga ríkjanna á aiþjóðavettvangi og í samskiptum við aðrar þjóðir er metin. Er unnt að benda á aragrúa dæma því til sönnunar, að þessari aðferð hefur Árni Bergmann beitt af kostgæfni í skrifum síðan hann varð blaðamaður á Þjóðviljanum 1962, eða fyrir tæpum 30 árum. Undir lok greinarinnar í Rétti seg- ir Árni: „Meira kaup, styttri vinnu- tími, hærri ellilaun, minni skattar, meira húsnæði, meira vöruúrval, — þetta er sjöáraáætlunin. Þetta veit hver sovéskur borgari, og einmitt í þessari vitneskju er fólginn siðferði- legur styrkur hans." Hann kemst að þeirri niðurstöðu, að í Sovétríkjunum séu „furðuhraðar framfarir í átt til velmegunar og menningar." Hann minnir á, að um miðja síðustu öld hafi Karl Marx og fleiri svarað spurn- ingum um möguleika sósíalismans. I greinarlok segir Árni Bergmann: „Síðan eru liðin meira en hundrað ár og fræðikenningin er fyrir löngu stokkin af spjöldum bókanna inn í líf þjóðanna. Og nú í dag sannar saga Sovétríkjanna, saga allra sósíal- istísku ríkjanna réttmæti þeirra svara, sem fyrir löngu síðan voru gefin, sannar yfirburði sósíalism- ans." í sjálfu sér er kaldhæðnislegt að þurfa að rifja þessi orð upp núna, þegar Mikhaíl Gorbatsjov, forseti Sovétríkjanna, sem komst til æðstu valda innan einræðiskerfis kommúni- staflokksins með marxismann að leiðarljósi, leggur til að flokkurinn falli frá marx- og lenínismanum, uppsprettu sósíalismans. Draumsýn Árna um framtíð Sovétríkjanna og sósíalismans er að engu orðin. Sam- anburði hinna ólíku þjóðfélagskerfa lýkur á þann veg í sjálfum Sovétríkj- unum, að sósíalisminn víkur í skömm fyrir kapítalismanum. Sérkennileg söguskýring Árni Bergmann minnir á í greininni í Rétti að aðrar uppeldishugsjónir lágu að baki stjórnkerfi kommúnista í Sovétríkjunum en því sem ríkir í lýðræðislöndunum. Ætlunin var að skapa hinn nýja mann homo sovietic- us. Þegar alræðið hrynur til grunna hafa margir mestar áhyggjur af and- legri velferð þeirra, sem máttu þola innrætingu og afskiptasemi kerfis- ins. Markmið þess var að drepa niður allt frumkvæði og að einstaklingarn- ir yrðu eins og viljalaust verkfæri eða eign ríkisvaldsins, sem átti allt og skyldi leysa allan vanda. Jan Kiivit, lútherskur prestur í Eistlandi, komst þannig að orði ný- lega, að aldrei mætti gleyma mann- lega þættinum, þegar rætt væri um trúmál ogstjórnmálaástand í Austur- Evrópu. í tilrauninni til að skapa Björn Bjarnason „Engan þarf að undra þótt þeir, sem hafa var- ið kenningar Marx um langan aldur og verið þeirrar skoðunar, að með þeim og í Sov- étríkjunum hafi verið lagður grunnur að framtíðarríkinu, eigi nú í sálarstríði og leiti leiða út úr því. Er með öllu ástæðulaust að gera lítið úr slíkum vanda." homo sovieticus hefði sálarlífinu ver- ið spillt og persónuleikanum breytt. Sagnfræðingar ættu ef til vill eftir að komast að þeirri niðurstöðu, að á þeim vettvangi hefði ríkisstjórn kommúnista náð mestum árangri. Engan þarf að undra þótt þeir, sem hafa varið kenningar Marx um lang- an aldur og verið þeirrar skoðunar, að með þeim og í Sovétríkjunum hafi verið lagður grunnur að framtíð- arríkinu, eigi nú í sálarstríði og leiti leiða út úr því. Er með öllu ástæðu- laust að gera lítið úr slíkum vanda. Skynsamlegasta ráðið gegn honum er að horfast í augu við staðreyndir og gera af hreinskilni upp við fortíð- ina. í Þjóðviljanum laugardaginn 20. júlí grípur Árni Bergmann til hins gamalkunna ráðs marxista, að saka viðmælanda sinn um skilningsleysi, Bel canto söngur Tónlist______ Jón Ásgeirsson Gunnar Guðbjörnsson og Jónas Ingimundarson héldu tónleika í Gerðubergi sl. miðvikudag og eins og ávallt hefur verið á söngtón- leikum þar á bæ, var húsfyllir. Efnisskráin að þessu sinni var af léttara taginu en Gunnar hefur áður sannað sig í átökum við ýmis ljóðastórvirki. Tónleikarnir hófust á íslenskum lögum var þar fyrst fengist við Draumalandið og Gígjuna, eftir Sigfús Einarsson. Undirritaður hefur nokkrum sinn- um látið þess getið, við flutning Gígjunnar, að flestir söngvarar fara eftir ranglega tilfærðum texta í útgáfu lagsins, þar sem standa á „þar hnígur máninn aldrei niðr í sæ" en er því miður snúið upp á sólina, þó fyrr í ví- sunni standi „nú hverfur sól og kveður jarðarglaum". Lög Sigfúsar voru mjög vel sungin og framburður texta sér- lega skýr og á það við um konsert- inn í heild. Látlaust lag. Hjá vögg- unni eftir Eyþór Stefánsson söng Gunnar mjög fallega og þó sama megi segja um flutning þeirra félaga á laginu I fjarlægð, eftir Karl O. Runólfsson, þarf að fara varlega með breytingar á hraða, því ef lag er óþarflega hægt sung- ið, er ekki aðeins að það reyni á tónúthald söngvarans heldur og lagrænt samhengi tónanna. Minn- ing eftir Markús Kristjánsson er gott tónverk og var sérlega vel flutt en þar á eftir fylgdu tvö lög eftir Atla Heimi Sveinsson. Krot- að í sand og Desember. Fyrra lagið er viðamikil tónsmíð en í seinna laginu kemur ljóslega fram sú vinnuaðferð Atla, að á móti mjög einföldu og tónölu lagferli söngraddar er samið nútímalegt undirspil, sem oftlega er besti hluti verksins og sniðuglega gert. Bæði lög Atla svo og Maístjarnan, sem var síðasta lagið fyrir hlé, voru mjög vel flutt. Bel canto raddir, eru mjög við- kvæmar fyrir styrkleikabreyting- um og að því leyti virðist rödd Gunnars vera í nokkurri mótun. Hann á til einstaklega fallegt píanissimo og í miðraddarstyrk fær röddin nokkra dýpt, sem þó er ekki fullgerð þegar hann beitir henni í fullum styrk. Þarna á ald- urinn eftir að gefa Gunnari meiri hljómdýpt, sem þó má fara var- lega í að búa til of snemma og þrátt fyrir að hljómur raddarinnar sé enn nokkuð grunnur, er röddin einstaklega falleg. Gunnar hefur aflað sér góðrar menntunar, tam- ið sér skýran framburð, er vax- andi í túlkun og músíkalskri út- færslu og hefur að nokkru öðlast Öiyggi þess sem þorir að gefa allt, sem hann á til að miðla. Seinni hluti efnisskrár var úr Gunnar Guðbjörnsson og Jónas Ingimundarson. kistu erlendra höfunda og hófst á tveimur aríum eftir Lehár og er undirritaður ekki viss um að Gunnari henti slík tónlist, sérstak- lega hvað varðar túlkun, þó hann gæti eflaust bætt þar miklu við, ef hann legði vinnu í slíkt. Næsta verkefni var samsafn af vinsælum dægursöngverkum, sem öll eiga það sammerkt að vera samin fyr- ir svokallaða „knallsöngvara" og merkilegt nokk, þá söng Gunnar þessi „knalllög" mjög vel, sérstak- lega Granada, eftir Lara. Tónleik- unum lauk með tveimur meistara- verkum, Ecco ridente, eftir Ross- ini, og II mio tesoro intanto eftir Mozart. I Ecco ridente, sem er kavatínan fræga úr Rakaranum, mátti heyra að enn skortir á að Gunnar geti leikið sér tónrænt að þessari bel canto aríu, þó margt væri fallegt að heyra í söng hans. Mozart arían var að þessu leyti mun betur flutt og á köflum mjög vel útfærð. Gunnar Guðbjörnsson er efni í mjög góðan söngvara. Hann hefur aflað sér góðrar tækni en þarf enn að bíða þess að rödd hans öðlist meiri hljómdýpt, mótist í átökun- um við passandi verkefni og þar með í leikrænni og músíkalskri túlkun. Jónas Ingimundarson lék vel og er það ekki ónýtt fyrir unga söngvara, að eiga að jafn vinnufúsan samstarfsmann og Jónas er, auk þess sem hann á það til að slá svo járnið að neisti af.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.