Morgunblaðið - 26.07.1991, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 26.07.1991, Blaðsíða 12
12 F,t MORGUNBLADIÐ FÖSTUDAGUR 26. JÚLÍ 1991 301'. Ofveiði stefnir sjávarútveg- inum í Nýja-Engiandi í hættu FRANK Mirarchi leggur net í Atlantshafið á 18 metra löngum togbáti sínum í glaða sólskini einn morguninn. Hann er í námunda við Stellwag- en-banka, ein gjöfulustu fiskimið við strendur Bandaríkjanna á áruin áður. En þegar hann dregur netin inn rúmum tveimur klukkustundum síðar kemur í ljós að afiinn er aðeins um 160 kg - um helmingur þess sem hann var vanur að vera fyrir áratug. I netinu er enginn golþorskur eða stórlúða frekar en venjulega. Stór hluti aflans er rétt yfir lágmarksstærð, svo ekki þarf að henda honum. Ekki ein einasta ýsa er í aflanum en hún er með verðmætari fiski á þessum slóðum. „Áður var ég vanur að fá mikið af ýsu, fleiri tonn á ári," sagði Mir- archi, sem er 47 ára að aldri og hefur haft fiskveiðar að atvinnu í 28 ár. „Núna fæ ég þrjár til fjórar á ári." Hvað hefur orðið um allan fiskinn? Hann hefur þegar verið veiddur að mestu - og á svo óhugnanlega skömmum tíma að framtíð fiskveiða í Nýja-Englandi er í hættu. Bandaríkjamenn færðu út land- helgina í 200 mílur fyrir aðeins fjór- tán árum og flestum þeirra erlendu togara, sem höfðu veitt þar, var meinað að halda veiðunum áfram. Þessu var fagnað í Bandaríkjunum og sagt var að þetta væri eina leiðin til að bjarga illa settum sjómönnum Nýja-Englands. Óhófleg nýsmíði og tækniframfarir Útfærsla landhelginnar hafði góð áhrif á fiskstofnana þar til Banda- ríkjamenn sjálfir gerðust sekir um ofveiði. Skipunum fjölgaði ört og stjórnvöld í Washington voru samsek því þau veittu lánafyrirgreiðslu vegna nýsmíða. Nýju skipin voru búin rafeindatækjum, sem auðveld- uðu fiskileitina til muna. Útgerðar- mennirnir lögðu ennfremur hart að embættismönnum að afnema veiði- kvóta. Allt þetta varð til þess að veiðin jókst gífurlega um tíma. Veiði togskipa frá Nýja-Englandi náði hámarki árið 1983 og síðan hefur dregið verulega úr henni. Flyðru- og ýsustofnarnir hafa sjaldan verið jafn litlir og nú. Þorskstofninn hefur minnkað verulega. Gengið hef- ur verið nærri túnfisknum og sverð- fisknum. Margir útgerðar- og sjómenn í Nýja-Englandi eru í miklum vanda staddir. Hugarfarið hefur verið þann- ig að menn hafa reynt að veiða eins mikið og þeim framast er unnt á meðan eitthvað er ennþá að hafa. Þeir hafa gengið svo nærri fiskstofn- unum að skaðinn er óbætanlegur. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem sjó- sókn hefur aukist skyndilega á þessu svæði en fískifræðingar segja að skipin séu nú orðin svo mörg og tæknin svo þróuð að fiskurinn eigi sér engan griðastað lengur. „Þetta er græðgi - 90% af þessu er græðgi. Utlitið er mjög slæmt," sagði Marty Manley, útgerðarmaður í New Bedford, hvalabænum sem Melville lýsir í skáldsögunni „Moby Dick". Vandinn er víðar en í Nýja-Englandi Fiskstofnar annars staðar við strendur Bandaríkjanna eru einnig í hættu. Þegar hefur verið komið á kvótakerfi í Alaska og stjórnvöld hyggjast takmarka sókn gríðarstórra verksmiðjutogara, sem hefur fjöigað gífurlega á undanförnum árum. Gengið hefur verið nærri stórum hitabeltisfiskum í Mexíkóflóa. Sverð- fiski, sem sérlega hátt verð hefur fengist fyrir, hefur því sem næst verið útrýmt á Atlantshafi. Bátar frá Asíuríkjum stunda ólöglegar veiðar með gríðarstórum reknetum, allt að 50-65 km löngum, á Kyrrahafi og ná þannig milljónum smálaxa. Utgerðarmenn í Evrópu eru einnig að eyðileggja fiskstofna sína. Manuel Marin, sem fer með sjávarútvegsmál innan framkvæmdastjórnar Evrópu- bandalagsins (EB), sagði við ráð- herra aðildarríkjanna nýlega að farið væri að „kreppa að sjávarútveginum í heild sinni". Hann sagði að sjó- og útgerðarmenn í nokkrum aðildarríkj- anna hefðu „tamið sér óþolandi siði", til að mynda hefðu þeir veitt hundr- uð þúsunda tonna af smáfiski sem þeir síðan hentu dauðum í sjóinn. Þrátt fyrir tilraunir EB til að koma á veiðikvótum hafa þorsk-, ýsu- og lúðustofnarnir minnkað um rúman helming frá því á sjötta áratugnum. Marin segir að lýsustofnarnir hafi minnkað um rúman helming á und- anförnum sex árum. Framkvæmda- stjórn bandalagsins hefur ítrekað reynt að fá sjávarútvegsráðherra aðildarríkjanna til að fallast á strang- ari veiðitakmarkanir og hert eftirlit með veiðunum en án árangurs. „Betri skip og leitartæki gera okk- ur kleift að útrýma fískinum og það erum við einmitt að gera," sagði Douglas Foy, framkvæmdastjóri Conservation Law Foundation, bandarískra samtaka sem höfðuðu nýlega mál gegn Bandaríkjastjórn í því skyni að neyða hana til aðgerða til að byggja upp fiskstofna við norð- austurströnd landsins. Þótt sjómenn séu margir hverjir andvígir íhlutun slíkra samtaka hefur hluti þeirra stutt þessa kröfu. Sjómenn malda í móinn En búast má við harðnandi deilum um hvað beri að gera, einkum í Nýja-Englandi, þar sem vandinn er ef til vill mestur. Sjómenn fjöimenna á fundi til að gagnrýna embættis- menn fyrir tillögur varðandi friðun- araðgerðir. Þeir senda þingmönnum hundruð bréfa til að andmæla hug- myndum um veiðitakmarkanir. Margir þeirra eiga í erfiðleikum með að greiða af veðlánum vegna dýrra báta og segjast ekki geta veitt sér þann munað að veiða ekki eins mik- ið og þeir geta og eins fljótt og þeir geta. „Til hvers eru þeir að vernda fisk- inn? Fyrir hvern?" spyr Ed Lima, leiðtogi sjómannasamtaka í Glouc- ester, sem hefur áhyggjur af því veiðitakmarkanir kunni að leiða til þess að margir sjómenn verði atvinn- ulausir. „Hvenær tekur verndun físk- stofna enda?" Hluti sjómannanna neitar því að ofveiði hafi skapað vandann. Sumir segja að skýringar á minnkandi fisk- stofnum sé að leita í náttúrunni sjálfri, sem sjái einnig til þess að þeir stækki aftur. Aðrir kenna meng- un úm hvernig komið er, þótt það skýri ekki hvers vegna skötu- og háfastofnarnir, sem ekki eru nýttir, hafa stækkað. Allir eru þeir hins vegar sammála um að dregið hafí úr afla vegna úrskurðar Alþjóðadóm- stólsins frá 1984 um að Kanadamenn skyldu fá bróðurhlutann af gjöfulum fiskimiðum sem nefnast Georgs- banki. Hörmuleg mistök Ljóst er að eitthvað fór úrskeiðis. Þegar Bandaríkjastjórn ákvað að færa út landhelgina í 200 mílur árið 1977 fögnuðu margir því að sjávarút- vegurinn í Nýja-Englandi væri hólp- inn. Bandaríkjamenn voru hins vegar fljótir að auka sóknina. Það ýtti und- ir auknar veiðar að á sama tíma hækkaði fiskurinn í verði þar sem Bandaríkjamenn drógu úr kjötáti sínu og borðuðu meira af sjávaraf- urðum vegna aukins áhuga á heilsu- samlegu mataræði. 590 skip voru gerð út frá Nýja-Englandi til botn- físksveiða árið 1976 og þeim fjölgaði um meira en tvo þriðju, eða í rúm- lega þúsund, í byrjun síðasta áratug- ar. Margir telja að þarna hafi stofnun- um, sem annast stjórnun fiskveiða, orðið á hörmuleg mistök. Sjö svæðis- bundnar stofnanir sjá um stjórnun fiskveiða í Bandaríkjunum og stjórn- ir þeirra eru skipaðar fulltrúum út- gerðar- og sjómanna, sem banda- ríska viðskiptaráðuneytið skipar. Sú stofnun, sem fer með fiskveiðistjórn- un í Nýja-Englandi, lét undan þrýst- ingi frá sjómönnum og áfnam veiði- kvóta árið 1982. í skýrslu yfirvalda í Massachusetts segir að þetta hafi sætt „verulegri gagnrýni" og varað hafi verið við ofveiði vegna þess að sóknin hafi ekki verið takmörkuð á neinn hátt. „Spár um ofveiði hafa nú ræst," segir ennfremur í skýrsl- unni. Afli togara frá Nýja-Englandi var um 185.000 tonn (aðallega botnfisk- ur svo sem þorskur, flyðra og ýsa) og hafði aukist um 66% frá 1976. Aflinn var hins vegar kominn niður í 127.000 tonn árið 1990. Árið áður var aflinn 105.000 tonn og fiskifræð- ingar segja að aukningin stafi af því að mun meira var veitt af smáfiski, rétt yfir lágmarksstærð. Það er ills viti, því stór hluti þessa fisks náði ekki að hrygna. Fiskurinn er griðlaus Mirarchi fer í dagróðra á báti sín- um og heldur sig um 30 km frá heimahöfn sinni, Scituate í Massa- chusetts, og fer ekki varhluta af vandanum. „Við veiðum meira en stofnarnir leyfa," segir Mirarchi þegar hann flokkar fiskinn um borð í báti sínum. „Allur þorskurinn sem við veiðum er af sama árgangi. Hann er eins og fræbelgur; stærðin er alltaf sú sama. Hér er enginn fullvaxinn fisk- ur." Hanh tekur upp 56 sm grákola og segir: „Svona fiskur var frekar algengur fyrir nokkrum árum - 40-60% aflans." Nú er kolinn sem hann veiðir miklu minni, yfírleitt um 33-35 cm, sem er lágmarksstærð. „Stór koli hrygnir alls fjórum sinn- um á ævinni," segir Mirarchi. „Helm- ingslíkur eru á því að 35 cm fiskur hafí hrygnt einu sinni." Bátinn keypti Mirarchi árið 1976 og hann er ryðgaður og farinn að láta á sjá. í honum eru þó mörg rafeindatæki, þar á meðal dýptar- mælir sem sýnir sjávarbotninn í skærum litum á tölvuskermi. Tækin gera Mirarchi kleift að fínna bletti, sem reynst hafa gjöfulir, og veiða nálægt klettóttum sjávarbotni eða flökum skipa, sem hann þurfti að forðast áður vegna hættunnar á að dýr rietin eyðilegðust. „Áður notuðum við yfirleitt baujur til að merkja blettina," segir Mirarc- hi. „Erum við betur tækjum búnir núna? Já og við getum notað þau allan sólarhringinn og það er sama hvernig viðrar. Fiskurinn er griðlaus, bæði í tíma og rúmi." Mirarchi hafði með sér tvo háseta þar til fyrir átján mánuðum. Hann sagði öðrum þeirra upp vegna minnk- andi afla. Hann segir að aflinn sé varla nægur til að framfleyta honum og einum háseta. Mirarchi keypti bátinn fyrir 15 árum og honum hefur tekist að end- urgreiða veðlánin en með því að veiða 200 daga á ári eru árstekjur hans þó aðeins um 25.000 dalir (1,5 millj- ónir ÍSK), helmingi lægri en um miðjan síðasta áratug. „Væri ég enn að greiða af lánunum þyrfti ég að vera á sjó allan sólarhringinn," segir Mirarchi. Selja eða missa bátana Aðrir hafa neyðst til að hætta sjó- mennsku. Joseph Brancaleone, 41 árs, sem hafði alla tíð verið sjómaður eins og faðir hans og afi, seldi bát fjölskyldunnar fyrir nokkrum árum og gerðist framkvæmdastjóri skyndi- bitastaðar, Burger King, í Gloucest- er. „Við áttum orðið í mestu erfiðleik- um með að framfleyta okkur," segir hann. Bruce Barnard frá Falmouth í Massachusetts seldi 30 metra togbát nýlega vegna aflabrests. Hann keypti bátinn fyrir tæpum áratug á 200.000 dali (12,4 milljónir ÍSK) og endur- bætur kostuðu hann 200.000 dali til viðbótar. Hann hafði farið fram á 300.000 dali fyrir bátinn en fékk síðan minna en helming þeirrar fjár- hæðar. Nauðungaruppboð á bátum eru orðin nokkuð algeng. Einnig þykir grunsamlegt hversu margir sjófærir og tryggðir bátar hafa sokkið að undanförnu. Richard Tobin, sem stundaði tún- fiskveiðar í hlutastarfi frá New- buryport í Massachusetts, er að reyna að selja bát sinn. Hann var vanur að fara í 20 dagróðra á ári og fá að minnsta kosti einn túnfisk í róðri, oft yfir 270 kg þungan. Hundruð túnfískbáta eru hins vegar gerð út frá Nýja-Englandi og Japan- t - EES-feluleikurinn heldur áfram eftirKjartan Norðdahl Hræðsluáróðurinn í leiðara Mbl. 5. júlí sl. fer rit- stjóri blaðsins fram á að umræðan um EES-samninginn komist á hærra plan, verði málefnalegri; Menn eiga að ræða um fjórfrelsið, segir í leiðar- anum, um t.d. hvað felist í hugsan- legum samningum um frjálsan bú- setu- og atvinnurétt, um frjálsa fjár- magnsflutninga og rétt útlendinga til þess að kaupa eignir hér á landi og um framsal á valdi til EES, og svo framvegis. Leiðara Morgunblaðs- ins er að þessu sinni beint til alls almennings en einnig og ekki síður til stjórnmálamanna og fjölmiðla. Verður fróðlegt að fylgjast með við- brógðunum. Ekki er nema sjálfsagt að menn verði við þessum vinsamlegu tilmæl- um, gallinn er bara sá, hr. ritstjóri, að ráðamenn þjóðarinnar eru ófáan- legir til þess að ræða um neitt annað en fisk í sambandi við þennan fyrir- hugaða samning. Má ekki vera út- rætt um fiskveiðimálin í bili? Menn eiga ekki að stunda hræðslu- áróður, er sagt, en hræðsla stafar oft af því að menn óttast hið óþekkta, um leið og hið óþekkta verður þekkt, hverfur hræðslan. Og hér er það sem kemur að skyldum stjórnvalda. Þau, fyrst og fremst, eiga að upplýsa fólk- ið í landinu um allar hliðar hins fyrir- hugaða byltingarkennda utanríki- sviðskiptasamnings. Ekki bara eina hlið — heldur allar hliðar. En þetta er einmitt það sem hefur vantað í umræðurnar. Það hefur vantað að gætt sé jafnræðis. Það_ verður að gefa fólki, almenningi á íslandi, kost á að vega og meta bæði kostina og gallana í þessu máli öllu. Umfjóllun- in af hálfu stjórnvalda hefur verið of einhliða. Það er einblínt á jákvæðu hliðarnar og látið sem þær neikvæðu séu ekki til. Sagan er full af dæmum um það, hversu stjórnmálamönnum getur orðið hált á því að segja al- menningi aðeins hálfan sannleikann. Það hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að fá fram rökræður um fjórfrelsið, því það er fjórfrelsið umfram allt, sem er rauði þráðurinn í EES-viðræðunum, kjarnaatriðið í málinu, það, sem þetta allt snýst um. Árangur hefur verið sáralítill. Ekkert kemst að hjá stjórnmálamönnunum annað en fískur. Það er eins og setn- ingin — lífið er saltfískur — hljómi stöðugt fyrir eyrum þeirra. Vogarskálin Það er sagt að í þessum samning- um eigi að nást heildarjafnvægi. Ávinningur einnar þjóðar á að vega jafnt á móti ávinningi annarrar. Hlutfallslega á allt að ganga upp. Ávinningurinn fyrir íslenskan þjóðar- búskap, og þar með þjóðina alla, ef EES-samningurinn næst, verður gíf- urlegur, segir utanríkisráðherra, og aðrir þeir sem eru sömu skoðunar og hann, t.d. Ólafur Davíðsson, fram- kvæmdastjóri Félags íslenskra iðn- rekenda, sem segir að það sé höfuð- nauðsyn að ná þessum samningum. En ef jafnvægi á að ríkja hlýtur þá ekki einnig að verða að koma til ávinningur af samningunum fyrir EB? Hver er hann? Hvar er umfjöll- unin um það, sem EB á að fá út úr þessum samningum, að því er ísland varðar? Það vantar ekkiað tíundað hafi verið hve mikið við, íslendingar, eigum að græða á þessu. Milljarða- mál, segir utanríkisráðherra. En hvað kostar aðgöngumiði okkar að EES? Hvað þurfum við að greiða fyrir hann? Er allt falt fyrir peninga? Ef einhver spyr um þetta, þá er sá hinn sami að halda uppi hræðsluá- róðri. Og ég skal fyrir mitt leyti al- veg játa það að þessir væntanlegu samningar vekja hjá mér ugg. Ekki síst vegna hinnar greinilegu tregðu stjómvalda til þess að upplýsa menn um áhættuþættina. En lítum nú aðeins á hvað það getið verið, sem EB á að fá fyrir aðgöngumiðann okkar. a) Mega aðilar EB veiða fiskinn okkar í staðinn — nei, aldeilis ekki. b) Mega þeir fjárfesta í fiskvinnsl- unni — nei, gegn því höfum við að sjálfsögðu sett fyrirvara. c) Mega þeir þá komast yfir aðrar auðlindir okkar — ekki til að tala um, þar er einnig fyrirvari. d) Mega þeir kaupa upp fasteignir hér á landi, lönd og annað — nei, ekki nema í litlum mæli, annars gn'p- um við til varnaglans, þ.e. hins svo- kallaða almenna fyrirvara. e) Mega þeir komast inn á íslensk- an vinnumarkað — jú, það má, en bara í takmörkuðum mæli, annars grípum við til almenna fyrirvarans. Þetta er nú ekki amalegur listi fyrir þá í EB. Hvílkur rokna ávinn- ingur yrði þetta nú þeim til handa, hvað Island varðar, ef af þessum EES-samningum yrði. Kjartan Norðdahl „Hvernig má það vera, að þessir tveir menn, sem báðir verða að telj- ast sérfróðir um EES- málin, skuli hafa svona mismunandi mat á þessu? Svona lagað stenst hreinlega ekki." M.ö.o., það er enn talað um þetta mál við þjóðina eins og við hvert

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.