Morgunblaðið - 07.07.1998, Blaðsíða 42

^12 ÞRIÐJUDAGUR 7. JÚLÍ 1998
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
SIGURBJÖRN
ÞORBJÖRNSSON
+ Sigurbjörn Þor-
björnsson fædd-
ist í Reykjavík 18.
nóvember 1921.
Hann lést í Sjúkra-
húsi Reykjavíkur 28.
júní síðastliðinn.
Foreldrar hans voru
lijónin Þorbjörn
Þorsteinsson tré-
smíðameistari í
Reykjavík, f. 13. júlí
1886, d. 31. mars
^ 1970, og Sigríður
María Nikulásdóttir,
f. 24. ágfúst 1878, d.
10. desember 1928.
Bræður hans voru Björgvin, f. 9.
júlí 1914, d. 31. mars 1994, Þor-
steinn, f. 1. nóvember 1915, d. 13.
júlí 1987, og Sveinbjöm, f. 25.
desember 1917, d. 15. júlí 1979.
Eftirlifandi eiginkona Sigur-
björns er Betty H. Þorbjörnsson
húsmóðir, f. 5. nóvember 1920 í
Minneapolis í Bandaríkjunum.
Faðir hennar var Lloyd
Huffman, ofursti í Bandaríkja-
her, f. 1898, d. 1967. Móðir
hennar er Hazel Hoag Huffman,
fædd 25. ágúst 1901, fyrrver-
andi starfsmannasljóri hjá
Northwest Bell Telephone Co. í
Minneapolis. Synir þeirra eru:
1) Björn Þór, f. 10. febrúar
1951, yfirlæknir í Levanger í
Noregi, kvæntur Ragnheiði
Gestsdóttur, f. 1. maí 1953, rit-
höfundi og myndlistarmanni.
Þau eiga fjögur börn, Kolbrúnu
Önnu, f. 2. mars 1974, dóttir
Kolbrúnar og Viðars Braga
Þorsteinssonar er Þórdís Ylfa,
f. 6.3. 1994, Kára Frey, f. 10.
ágúst 1978, Kjartan Yngva, f.
16. mars 1984, og Kolbein Inga,
f. 8. febrúar 1993. 2)
Markús, f. 25. sept-
ember 1954, hæsta-
réttardómari,
kvæntur Björgu
Thorarensen, f. 24.
september 1966,
skrifstofustjóra í
dómsmálaráðuneyt-
inu. Börn þeirra eru
Ingunn Elísabet, f. 4.
mars 1994, Sigur-
björn, f. 28. febrúar
1997 og Þorsteinn, f.
28. febrúar 1997, en
að auki á Markús frá
fyrra hjónabandi
dótturina Steinunni Guðrúnu, f.
31. janúar 1974, dóttir Stein-
unnar og Elíasar Elíasarsonar
er bergljót Sunna, f. 29.12.
1995.
Sigurbjörn lauk verslunar-
prófi frá Verslunarskóla íslands
1942 og si'ðan BBA-prófi 1946
frá University of Minnesota,
School of Business Ad-
ministration. Hann starfaði við
Skattstofuna í Reykjavík 1942
til 1943 og aftur frá 1946 til
1951. Hann var aðalbókari hjá
Flugfélagi íslands frá ársbyrjun
1951 til 22. maí 1962, en frá
þeim degi gegndi hann embætti
ríkisskattstjóra þar til 30. júní
1986, þegar hann lét af störfum
vegna aldurs. Frá þeim tíma
starfaði hann á vegum fjár-
málaráðuneytisins sem formað-
ur samninganefnda við gerð
inillirikjasamninga í skattamál-
um til 30. september 1991.
Sigurbjörn verður jarðsung-
inn frá Fríkirkjunni í Reykjavík
í dag og hefst athöfnin klukkan
13.30.
Það var á haustdögum 1939, sem
kynni okkar Sigurbjörns hófust,
þegar hann innritaðist í Verzlunar-
skóla íslands. Að vísu höfðum við
lítillega kynnst áður í gegnum
skátahreyfinguna, en hann og
bræður hans þrír voru þá miklir
máttarstólpar í skátafélaginu Vær-
ingjum.
Með okkur Sigurbirni og Eiríki
Asgeirssyni, síðar forstjóra SVR,
sem nú er látinn, mynduðust fljót-
lega órjúfandi vináttu- og tryggð-
arbönd. Við lásum gjarnan saman
okkar lexíur í litlu kvistherbergi á
j^Baldursgötu 22, en þar átti Sigur-
björn heima ásamt fóður sínum og
tveim eldri bræðrum, þeim Þor-
steini og Sveinbirni. I þessu litla
húsi ríkti góður andi og reglusemi
var þar í hávegum höfð. Móðir Sig-
urbjörns var þá látin, en ráðskona
þeirra feðga, sem Anna hét, réð
þar húsum. Hún var kona ákveðin
og lét okkur skólastrákana heyra í
sér, ef við gengum ekki um eins og
henni líkaði, þessi góða kona var
mjög gestrisin og kallaði á okkur í
kaffi ásamt góðu meðlæti, þannig
fengum við eins konar „kleinu- og
pönnukökuást" á Önnu.
Það kom strax í ljós að Sigur-
björn var góður og samviskusamur
námsmaður og að slá slöku við, það
þoldi hann ekki, hlutimir urðu að
ganga. Hans uppáhalds fög voru
bókfærsla og reikningur. Þorsteinn
Bjamason, bókfærslukennari, sem
gekk undir nafninu „Bókarinn"
sagði við Sigurbjörn að það væri
óþarfi að kenna honum bókfærslu
„því þetta lægi í ættinni", þar átti
Þorsteinn við að eldri bræður hans
þeir Björgvin og Sveinbjörn höfðu
báðir hlotið bókfærslubikarinn,
þegar þeir luku prófum frá Verzló,
og eins var með Sigurbjöm.
Vorið 1942 lukum við svo brott-
fararprófi frá okkar kæra Verzlun-
arskóla, leiðir skildi og lífsbaráttan
var þegar hafin. En vináttan rofn-
aði ekki heldur styrktist, eftir því
sem á leið.
Sigurbjörn hóf störf hjá Skatt-
stofunni í Reykjavík og einu eða
tveim ámm síðar fór hann til
Bandaríkjanna til þess að kynna
sér skattamál þar í landi og einnig
endurskoðun. Evrópa var þá lokuð
vegna stríðsátaka.
I Minneapolis í Bandaríkjunum
lauk hann prófi í hagfræði og vann
þar um tíma við skattamál og end-
urskoðun. Þar kynntist hann sinni
+
Ástkær eiginkona mín, móðir mín, tengda-
móðir, amma, langamma og systir,
SIGRÍÐUR SVAVA EINARSDÓTTIR,
Skipholti 28,
Reykjavík,
lést á Landspítalanum mánudaginn 29. júní
sl.
Útförin fer fram frá Fossvogskirkju fimmtu-
daginn 9. júlí kl. 13.30.
Bjarni Ágústsson,
Jóhann Bjarnason, Gunnjóna Una Guðmundsdóttir,
Birna Ágústsdóttir, Reynir Sigurðsson,
Sigríður Ágústsdóttir, Sigurður Ari Elíasson,
Selma Ágústsdóttir, Jens S. Herlufsen,
Bryndís Ágústsdóttir,
Sigrún Einarsdóttir, Gísli Björnsson,
Lúðvík Dalberg Þorsteinsson.
elskulegu konu Betty Huffman.
Mér er það mjög minnisstætt, þeg-
ar við Eiríkur Asgeirsson ókum í
kolsvarta myrkri suður á Keflavík-
urflugvöll, mig minnir að það hafi
verið í október 1946 til þess að
sækja þau hjón. Farkosturinn var
gamall og þröngur jeppi. Það var
þá sem ég sá þessa myndarlegu og
glaðværu stúlku í fyrsta sinn.
Sigurbjörn hóf störf á sínum
gamla vinnustað Skattstofunni og
fyrstu árin bjuggu þau vestur í
Skjólum. Það kom fljótt í Ijós að
Betty var hin myndarlegasta hús-
móðir, sem naut þess að taka vel á
móti gestum með sínu blíða brosi
og glaðværð og gestrisni. Það var
greinilegt að Sigurbjörn hafði eign-
ast ástríka mannkosta eiginkonu,
sem hann mat mikils.
Síðar reistu þau sér myndariegt
einbýlishús við Austurbrún hér í
borg. Þangað var jafnan notalegt
að koma og eiga góða stund með
þeim hjónum.
Mér er kunnugt um að eftir að
Sigurbjörn tók við starfi ríkisskatt-
stjóra hlóðust á hann mikil og eril-
söm störf og var hans vinnudagur
þá oft langur. Læt ég öðrum, sem
betur til þekkja að segja frá þeim
kafla í hans lífi.
Það var einstaklega vel samstillt-
ur og glaður hópurinn, sem kvaddi
skólann vorið 1942. Leiðir okkar
lágu til ýmissa átta og mismunandi
starfa en alltaf hefur samheldnin
haldist. Við höfum komið saman á
útskriftarafmælum og við önnur
tækifæri. Nokkrir eru látnir eins
og gengur, blessuð sé þeirra minn-
ing.
Arið 1962 varð ég að gangast
undir erfiða læknisaðgerð í Banda-
ríkjunum, sem bæði var dýr og séð
var framá að mundi taka nokkuð
langan tíma. Þá kom í ljós sam-
heldni og hjálpsemi skólasystkina
minna, því með þeirra hjálp og
fleiri góðra manna tókst að fjár-
magna það sem þurfti. Og tel ég
ekki á nokkurn hallað, að þar
gengu þeir Sigurbjörn og Eiríkur
fremstir í flokki og leystist það mál
farsællega.
Fyrir hönd okkar skólasystkin-
anna og minnar fjölskyldu kveðjum
við hinn látna með þökk og biðjum
Betty og ástvinum hennar líknar
og Guðs blessunar.
Björn Pálsson.
Sigurbjöm Þorbjörnsson var
fyrstur til að gegna embætti ríkis-
skattstjóra. Hann hóf störf á skatt-
stofunni í Reykjavík vorið 1942, en
hafði þá nýlokið prófi frá Verslun-
arskóla Islands. Hann starfaði aft-
ur á skattstofunni á árunum 1946
til 1951 eftir að hafa lokið við-
skiptafræðiprófi frá University of
Minnesota í Bandaríkjunum. Hann
starfaði síðan hjá Flugfélagi Is-
lands í rúm 10 ár en var skipaður
ríkisskattstjóri 22. maí 1962 og
gegndi því starfi til 30. júní 1986.
Sigurbjörn skilaði drjúgu dags-
verki í þágu sameiginlegra sjóða
landsmanna og átti stóran þátt í
því að móta það skattakerfi sem við
búum við í dag. Hann var settur yf-
ir skattamálin á þeim tíma sem
horfið var frá fornu og flóknu
stjórnkerfi fjölda skatta- og niður-
jöfnunarnefnda yfir í það skipulag
sem við í stórum dráttum búum við
enn í dag. Hann lagði m.a. grund-
völlinn að framkvæmdinni með
samningu reglugerðar um tekju-
skatt og eignarskatt frá 1963 sem
hann undirbjó með þeim Kjartani
Jóhannessyni deildarstjóra og
Benedikt Sigurjónssyni, síðar
hæstaréttardómara, en þeir eru
báðir látnir.
Næst má nefna framlag Sigur-
björns til gerðar skattasamninga
en hann hafði forgöngu um gerð
allra tvísköttunarsamninga sem
gerðir voru við önnur lönd á árun-
um 1963 tO 1991, en það ár undir-
ritaði hann fyrir Islands hönd tví-
sköttunarsamninginn milli Islands
og Bretlands. Samtals var þarna
um að ræða tíu tvíhliða samninga
og tvo marghliðasamninga milli
Norðurlandanna auk ýmissa
smærri samninga sem takmörkuð-
ust við skipaútgerð og flugrekstur.
Þá verður nafn hans í huga skatta-
manna órjúfanlega tengt sögu stað-
greiðslukerfis skatta, en hann stóð
fyrir því mikla undirbúningsstarfi
sem unnið var allt frá árinu 1965,
tO mótunar grundvallarreglna
staðgreiðslunnar sem var loks tek-
in upp um einu og hálfu ári eftir að
hann lét af störfum sem ríkisskatt-
stjóri. Þeir sem komu að því máli á
þeim tíma eru sammála um að ekki
hefði verið unnt að innleiða það
kerfi á svo skömmum tíma eftir að
ákvörðun var tekin þar um nema
fyrir þá ítarlegu og vönduðu
grunnvinnu sem Sigurbjörn hafði
innt af hendi. Vönduð grunnvinna,
fagmennska og víðtæk þekking
voru einkenni allra starfa hans og
þurfti ekki að hafa áhyggjur af
undirstöðu þeirra verka sem hann
lét frá sér fara og var öruggt á
þeim að byggja.
Ég varð þeirra forréttinda að-
njótandi að vera samstarfsmaður
Sigurbjörns í tíu ár. Samstarf okk-
ar var snurðulaust og á okkar sam-
skipti bar engan skugga enda þótt
báða mætti á stundum kalla nokk-
uð einráða. Það er margs að minn-
ast. Við Sigurbjöm fórum oft utan
á fundi saman vegna starfa okkar,
einkum til Norðurlandanna. Hann
naut óskoraðs trausts meðal starfs-
bræðra sinna erlendis og var hvar-
vetna eftir honum tekið, enda mað-
ur svipmikill og virðulegur ásýnd-
um og kurteis í framgöngu allri. Þá
þóttu hann og Bettý minnisstæðir
gestgjafar íyrir þá gesti sem komu
hingað tO lands vegna starfa sinna
og minnast margir þeirra með hlý-
hug og söknuði heimsóknanna á
Austurbrún 17.
Sigurbjörn var sérstaklega
skemmtilegur og traustur ferðafé-
lagi og gaman að vera með honum.
Eitt sinn sátum við saman á löng-
um, norrænum fundi þar sem
margir tóku til máls og mikið var
skvaldrað allan tímann eins og
gjarnan vOl verða. Við Sigurbjörn
sögðum ekki orð allan tímann. Þeg-
ar fundinum lauk hnippti hann í
mig og hallaði sér tO hliðar eins og
honum var einum lagið og hvíslaði
um leið og hann benti á okkur:
„Strong sOent men.“
Við Brynhildur sendum Bettý
okkar hugheilu samúðarkveðjur og
þökkum fyrir þær ánægjustundir
sem við höfum átt saman. Þá vott-
um við sonum hans og þeirra fólki
samúð okkar.
Garðar Valdimarsson.
Hann Sigurbjörn er látinn. í
tæp 50 ár starfaði Sigurbjörn að
skattamálum og á engan er hallað
þótt fullyrt sé að hann hafi átt
stærstan þátt í að móta það
skattakerfi sem við höfum búið við
á síðustu áratugum. Hann var
fyrstur til að gegna embætti ríkis-
Skilafrestur
minningargreina
EIGI minningargrein að birtast á útfarardegi (eða í sunnudagsblaði ef
útfór er á mánudegi), er skilafrestur sem hér segir: í sunnudags- og
þriðjudagsblað þarf grein að berast fyrir hádegi á föstudag. í miðviku-
dags-, fimmtudags-, föstudags- og laugardagsblað þarf greinin að ber-
ast fyrir hádegi tveimur virkum dögum fyrir birtingardag. Berist grein
eftir að skilafrestur er útrunninn eða eftir að útför hefur farið fram, er
ekki unnt að lofa ákveðnum birtingardegi. Þar sem pláss er takmarkað
getur þurft að fresta birtingu greina, enda þótt þær birtist innan hins
tiltekna skilafrests.
skattstjóra en því gegndi hann í
tæp 24 ár.
Þegar þess er gætt hversu um-
fangsmikið, flókið og vandasamt
verkefni það er að halda skikk á
skattamálum má furðu sæta að
Sigurbjörn hafi á lífsleiðinni snúið
frá þeim tvisvar og jafnframt kom-
ið til baka. Námsferill hans í
Bandaríkjunum og störf hans hjá
Flugfélagi Islands héldu honum frá
vettvangi skattsýslunnar um stund.
Keppnismaðurinn Sigurbjörn hef-
ur líklega litið á það sem hæfilega
ögrun að leita á ný í skattamálin.
Allan sinn starfsferil barðist hann
fyrir því að komið yrði á stað-
greiðslukerfi skatta. Menn geta
velt því fyrir sér hvernig efnahags-
lífið á litla íslandi hefði litið út ef
það hefði komist á 1947 en ekki
1987. Embættismaðurinn sem
horfði á ráðherra og ríkisstjórnir,
nefndir og ráð koma og fara vann
sín störf af trúmennsku, heiðarleik
og samviskusemi. Hann var einnig
einn virtasti samningamaður um
skattamál í Evrópu allri. Braut-
ryðjendastarfa hans á þeim vett-
vangi nýtur þjóðin enn. Sigurbjörn
var ókrýndur meistari mannlegra-
samskipta á vinnustað. Hann var
kannski ekki kennslubókardæmi
um það hvernig stjórnandi átti að
vera heldur fór hann sínar eigin
leiðir. Hann hafði allt til að bera
sem einkennir góðan stjórnanda og
gott betur en það. Hann var allt í
senn, föðurlegur, félagi, stríðnis-
púki og prakkari.
„Er búið að fastráða þig?“ Þessi
orð sem viðhöfð eru við spilaborðið
í kaffistofunni meitlast í huga unga
fulltrúans sem nýkominn er til
starfa hjá virðulegri stofnun. Við-
mælandinn er ríkisskattstjórinn
sjálfur. Vörpulegur maður, kvikur
á fæti. Tígulegur. Fulltrúanum
verður fátt um svör en skimar í
kringum sig. Jú. Það er ljóst að
baráttan um sigurinn í ólsen ólsen
spilinu stendur mOli þeirra tveggja
og sýnOegt að sjeffann hungrar í
sigur. Ríkisskattstjórinn þagnar
um stund. Síðan kemur glettnis-
glampi í augun og stríðnisbros og
loks skellihlátur sem losar um alla
spennu og opnar umræðuna á ný.
Spilið heldur áfram og fulltrúinn
hefur sigur. Sjeffinn óskar honum
til hamingju og heldur um axlir
honum þegar þeir ganga út úr
kaffistofunni tO daglegra starfa.
Hann tekur svo fram að í kaffitíma-
spilun gildi öll brögð til dæmis að
reyna á þolrif ungfulltrúans þegar
hætta sé á að meistaratign dagsins
færist tO hans. Vinurinn og lög-
fræðingurinn ráðagóði, Benedikt
Sigurjónsson, mætti oft á vinnu-
staðinn þegar liðið var að kveldi.
Hann var í vinahópnum sem mynd-
aði spOaklúbbinn vikulega. Fjöl-
skyldan, spilaklúbburinn og Lions-
hreyfingin voru baklandið hans
Sigurbjörns úti í þjóðlífinu. Skátinn
hvarf heldur aldrei úr honum.
Seinna tóku sig upp reglulegar
sundferðir í virðulegustu sund-
stofnun landsins, Sundhöllina við
Barónsstíg. Þar bættust fleiri við í
baklandið. Sigurbjörn umgekkst
háa sem lága og naut hvers augna-
bliks sem auðgaði andann.
Fjölskyldufaðirinn Sigurbjörn
var ástríkur og umhyggjusamur.
Bettý sem leiftraði af gáfum, lífs-
gleði og fjöri átti óskipta hlutdeild í
lífsferlinum. Samlíf þeirra ein-
kenndist af umhyggju, kærleika og
virðingu. Drengirnir þeirra tveir
og síðan bai-nabörnin nutu fóður og
afa ómælt. Við sem nutum þeirra
forréttinda að fá að starfa með Sig-
urbirni og njóta leiðsagnar hans
minnumst hans með virðingu og
þakklæti. Við sendum fjölskyldu
hans og aðstandendum innilegar
samúðarkveðjur.
Maður sem erindi átti við ríkis-
skattstjóra vegna skattamála lýsti
því svo í blaðagrein að Sigurbjörn
hefði tekið á móti sér sem hvítum
hesti. Nú hefur hvíti hesturinn sótt
Sigurbjörn og mannlífið er orðið
mun fátæklegra. Hins vegar má
ætla að það verði öllu skemmti-
legra í himnaríki hér eftir.
Vinnufélagar.